Bijna elke week zie je hetzelfde patroon. Een bedrijf schrapt banen, noemt AI, en de buitenwereld denkt: logisch, de toekomst is begonnen. Alleen is dat verhaal vaak netter dan de werkelijkheid.
Natuurlijk verandert AI werk. Dat is geen hype meer. Werkgevers verwachten dat tegen 2030 ongeveer 39 procent van de kernvaardigheden van werknemers verandert, en 40 procent zegt dat ze personeel willen afbouwen waar AI taken kan automatiseren. Tegelijk verwacht men wereldwijd ook miljoenen nieuwe banen. Het beeld is dus niet: alles verdwijnt. Het beeld is: werk schuift, taken verschuiven en organisaties proberen alvast op die toekomst vooruit te lopen.
Wat mij hierin opvalt, is dat veel ontslagen vandaag niet worden veroorzaakt door wat AI al overtuigend heeft bewezen, maar door wat directies hopen dat AI straks kan. Dat is een groot verschil. Er wordt dus niet alleen gesneden op prestaties, maar ook op belofte. Juist daarom is de term “AI-washing” zo interessant geworden. Sam Altman zei het onlangs opvallend eerlijk: sommige bedrijven schuiven ontslagen op het bord van AI terwijl ze die toch al wilden doorvoeren.
De cijfers maken dat nog duidelijker. In de VS werden in 2025 zo’n 54.836 ontslagen expliciet aan AI gekoppeld. Dat klinkt enorm, tot je ziet dat het totale aantal aangekondigde ontslagen ruim boven de 1,2 miljoen lag. AI was dus zichtbaar, maar niet de hoofdverklaring. Economische druk, sluitingen en klassieke herstructureringen waren veel grotere factoren. Met andere woorden: AI speelt mee, maar wordt in de headlines vaak groter gemaakt dan in de werkelijkheid.
Klarna werd het bekendste uithangbord van dit verhaal. Het bedrijf meldde trots dat zijn AI-assistent in korte tijd werk deed dat gelijkstond aan 700 fulltime klantenservicemedewerkers. Dat is precies het soort claim waar media en beleggers van smullen. Alleen zegt zo’n getal vooral iets over volume, niet automatisch over kwaliteit, escalaties of complexe klantvragen. Dat zie je ook elders. Marc Benioff zei dat Salesforce ongeveer 4.000 supportrollen heeft teruggebracht door AI-agents en dat AI inmiddels 30 tot 50 procent van bepaald werk oppakt. Dat klinkt revolutionair, maar het vertelt nog niet hoeveel extra controle, correctie en menselijk herstelwerk er achter de schermen nodig blijft.
Precies daar zit volgens mij de denkfout. Veel leiders praten over productiviteit alsof die vanzelf uit AI stroomt. In de praktijk ontstaat vaak nieuw werk: output controleren, fouten corrigeren, uitzonderingen afhandelen, risico’s beperken. De medewerker verdwijnt dan niet altijd, maar verandert in een soort toezichthouder op machines die nog lang niet zelfstandig genoeg zijn. Dat voelt in een boardroom efficiënt, maar op de werkvloer soms vooral als rommel achteraf opruimen.
Sommige werkgevers blijken daar ook al spijt van te hebben: in recent HR-onderzoek zegt 55 procent dat AI-gedreven ontslagen achteraf niet goed hebben uitgepakt, en de verwachting is dat een flink deel van die rollen stilletjes weer terugkomt.
Het punt waar ik zelf het meest over blijf nadenken, zit nog ergens anders. Het grootste risico is misschien niet de spectaculaire massaontslaggolf, maar het wegvallen van instapwerk. Juniorfuncties worden minder snel opgevuld, eenvoudige taken verdwijnen als eerste en daarmee verdwijnen ook de eerste treden van de ladder. Dat is strategisch veel gevaarlijker dan één persbericht over efficiency. Want als starters minder kansen krijgen om vlieguren te maken, waar komen dan de seniors van morgen vandaan?
Dus klopt het wel, al die ontslagen zogenaamd door AI? Soms wel. Vaak deels. Regelmatig ook niet echt. In veel gevallen is AI geen zuivere oorzaak, maar een versneller, een legitimatie of een mooi verhaal voor de markt. Dat maakt deze fase zo verwarrend. Niet omdat AI onbelangrijk is, maar juist omdat de technologie echt iets verandert én tegelijk wordt gebruikt om heel oude managementkeuzes futuristisch te laten klinken.
Dat is misschien de nuchterste conclusie van dit moment: niet elk ontslag “door AI” is een technologisch wonder. Soms is het gewoon een bezuiniging met een slimme verpakking…
