Niet alleen generatieve AI-modellen, maar ook steeds meer organisaties lijken wel te hallucineren rondom de inzet van technologie. Het moet allemaal zo snel mogelijk, het liefst gisteren, worden geïmplementeerd, om maar snel met resultaten te komen. Maar in al die hectiek, vergeten we in mijn optiek steeds meer de ethiek. Daarom in dit artikel een aantal aandachtspunten. Nadenken over je eigen handelen of het in een bepaalde situatie het goede is om te doen. Ethiek draait om principes die bepalen hoe we ons zouden moeten gedragen. Niet alleen voor onszelf, maar ook ten opzichte van anderen. Als we kijken naar ethiek in technologie, gaat het naar mijn mening om hoe AI-techniek ons leven beïnvloedt. Hoe we ervoor zorgen dat dit op een goede manier gebeurt.

Steeds meer uitdagingen

Het vraagt om kritisch te kijken naar hoe we technologie maken en gebruiken, en ervoor te zorgen dat het de mensheid ten goede komt zonder onnodige schade of ongelijkheid te veroorzaken. Maar helaas zien we steeds meer uitdagingen op het snijvlak van ethiek en techniek.

• Een van de grootste uitdagingen is het gebrek aan transparantie bij bedrijven. Zo kreeg Uber in Nederland een boete van 10 miljoen euro, omdat het bedrijf niet duidelijk was over hoe het de gegevens van zijn chauffeurs verzamelde en gebruikte.
• Ook zien we steeds meer uitdagingen rondom privacy. Gezichtsherkenningstechnologie en tracking-apps dringen bijvoorbeeld vaak zonder expliciete toestemming binnen in de persoonlijke levenssfeer van mensen. In het Verenigd Koninkrijk leidde het gebruik van gezichtsherkenning door de politie tot veel kritiek en zorgen over constante surveillance.
• Sinds de opkomst van Generatieve AI, is de discussie over vooroordelen en discriminatie ook weer flink opgelaaid. Een bekend voorbeeld is de AI-recruitment tool van Amazon, die stopte met het gebruik ervan nadat bleek dat het systeem discrimineerde tegen vrouwelijke kandidaten.
• Technologieën ontwikkelen zich vaak sneller dan de wetten die gereguleerd moeten worden, wat leidt tot situaties waarin bedrijven zonder adequate ethische richtlijnen opereren. Dit is momenteel bijvoorbeeld goed te zien in de discussie in Nederland over de regulering van drones en autonome voertuigen, waarbij regelgeving ver achterblijft bij technologische innovaties​.
• Ook rondom verantwoordelijkheid zijn er veel vraagtekens. Want wie is er verantwoordelijk voor databeheer en -bescherming? Wie is er verantwoordelijk voor foutieve antwoorden van een chatbot? Wie is verantwoordelijk als een zelfrijdende auto een ongeval veroorzaakt?

Bedrijven gaan de mist in

Nu wordt bij ethiek, en vooral het missen ervan, gewezen naar de grote techbedrijven. Maar met de huidige gekte rondom AI, zie ik ook steeds meer MKB-bedrijven de mist in gaan. In de afgelopen jaren heb ik heel wat organisaties, van kleine MKB’ers tot multinationals mogen begeleiden rondom digitale transitie, echt dromen omzetten in praktisch gebruik binnen de organisatie. Ik zie dat door de veelheid aan gave, nieuwe technologieën die er de afgelopen jaren bij zijn gekomen (van NFTs tot AI, metaverse tot AR), een ongekend enthousiasme is ontstaan om ermee aan de slag te gaan.

Maar aan de andere kant zien veel organisaties door de vele dromen het bos niet meer. Ik zie dit steeds vaker terug; organisaties kampen momenteel met allerlei grote uitdagingen (personeelstekort, gestegen kosten, etc.) en hebben ineens een wondermiddel gevonden om alle pijnen weg te halen. Maar ze vergeten vaak de bijsluiter te lezen of na te denken over mogelijke bijwerkingen.

Technologie ontwikkelt (te) snel

Al jaren mag ik hier op Frankwatching schrijven over de impact en het praktisch gebruik van nieuwe technologieën. Vaak benoem ik het ‘pacing problem’ van technologie. Technologie ontwikkelt zich soms zo ongekend snel, dat wet- en regelgevers het gewoon niet kunnen bijhouden. Het duurde 7 jaar voordat er wetgeving kwam rondom de deeleconomie. Het duurde meer dan 10 jaar voordat er (einde 2024) eindelijk wetgeving is rondom cryptovaluta.

Maar het probleem hier? Door de snelheid waarmee blockchaintechnologie is ontwikkeld, mist het eigenlijk alweer alle nieuwe ontwikkelingen, zoals tokenisatie (NFT, Real World Assets etc), DAO’s en DeFi.

Gebruik je morele kompas

Je kan dus als organisatie de keuze maken om in dit ‘grijze gebied’, vooral lekker je gang te gaan met activiteiten, totdat er wetgeving komt die bepaalde zaken inperkt of zelfs verbiedt. Zelf kijk ik liever doorlopend naar mijn morele kompas. Bij het nemen van beslissingen rondom nieuwe technologieën, denk ik goed nuchter na of ik het moreel ook uitlegbaar vind. Ik probeer het juiste te doen, als er geen duidelijke regels zijn om mij hierin te leiden.

Bedrijven zetten de eerste stappen

Ook al is volgens onderzoek nog maar 4% van de bedrijven volledig voorbereid om AI in te zetten, inmiddels is meer dan 10% er al dagelijks mee bezig. Dit zijn niet alleen de grote technologiebedrijven. Van horecaondernemers tot een ziekenhuis, van politici tot ambtenaren; inmiddels heb ik met allen al mogen werken om de eerste stappen te zetten. Een standaard element waar ik altijd naar kijk; het ethische vraagstuk en hoe dit ook goed mee te nemen in het opzetten en het gebruik.

Tip 1: denk nog beter aan data

We zijn door de GDPR beter gaan nadenken over onze data en die van onze klanten. Maar toch zie ik nog steeds dat bedrijven vaak meer data verzamelen dan strikt noodzakelijk is voor hun doeleinden. Deze overmatige dataverzameling vergroot het risico op privacy-schendingen aanzienlijk. Bovendien worden gevoelige gegevens regelmatig onvoldoende beveiligd opgeslagen of onbedoeld gedeeld met derde partijen. Veel organisaties onderschatten de gevoeligheid van bepaalde gegevens en de potentiële gevolgen van datalekken, wat kan leiden tot reputatieschade en juridische problemen.

Wat jij kunt doen:

• Implementeer een ‘Data Minimalisatie Protocol’.
• Stel een team samen dat elke 3 maanden alle activiteiten om data te verzamelen goed evalueert.
• Gebruik hierbij een checklist om te bepalen:
  • Is deze data echt nodig voor onze kernactiviteiten?
  • Kunnen we ons doel hierbij bereiken met minder data?
  • Hoe lang moeten we deze data bewaren?
• Zorg ervoor dat je op basis hiervan overbodige data verwijdert.

Tip 2: wees zo transparant als wenselijk

Ik zie dat de meeste bedrijven zeer terughoudend zijn in het openlijk communiceren over hun AI-gebruik. Nu begrijp ik dit vanuit een concurrentiegevoelig oogpunt, maar ik hoor ook vaak dat dit is uit angst voor negatieve reacties van klanten of het publiek. Het is duidelijk dat je AI gebruikt in de klantenservice als dit via een chatbot gebeurt, maar de rol van AI binnen simpele dingen, zoals productaanbevelingen of zelfs besluitvorming wordt toch vaak verhuld.

Voorkom vertrouwensbreuk

Maar dit gebrek aan openheid kan echt averechts werken. Wanneer het gebruik van AI binnen bepaalde elementen in de organisatie uiteindelijk aan het licht komt, kan dit leiden tot een vertrouwensbreuk van klanten en andere betrokken partijen.

• Wees gewoon open en eerlijk. Ontwikkel een ‘AI Transparantie Strategie’.
• Maak een duidelijk overzicht van alle elementen in de organisatie (gerelateerd aan jouw klant) waar AI wordt ingezet.
• Geef duidelijk, in jip-en-janneketaal aan, waarom je dit gebruikt en waar. Zeg dus bijvoorbeeld: “We gebruiken AI om jouw e-mails te categoriseren, zodat we sneller kunnen reageren.”

Tip 3: beat the bias

Leuk geprobeerd, maar helaas een verkeerde uitwerking. De donkergekleurde en Aziatische Nazi’s, die uit Google’s Gemini kwamen rollen zorgden voor veel commotie rondom de bias van AI. De ontwikkelaars hadden waarschijnlijk het aantal blanke mannen proberen te verminderen in de resultaten, maar soms geeft dit in (vooral historische context) dan toch echt verkeerde resultaten.

AI neemt vooroordelen over

AI-systemen nemen onbewust menselijke vooroordelen over uit de trainingsdata waarop ze zijn gebaseerd. Dit kan resulteren in systematische discriminatie op basis van kenmerken zoals geslacht, etniciteit, leeftijd of sociaaleconomische status. Nu ging dit niet alleen fout binnen Gemini, maar zie je dit ook steeds vaker fout gaan binnen bijvoorbeeld recruitment of opsporingsdiensten. Deze biases zijn vaak subtiel en moeilijk te detecteren, maar kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor individuen en de maatschappij als geheel.

Wat jij kunt doen:

• Ga eens experimenteren met de IBM’s AI Fairness 360 toolkit om modellen te testen op verschillende vormen van bias.
• Je kunt hiermee een reeks ‘fairness metrics‘ samenstellen, specifiek voor de use-cases waarbij je AI gebruikt. Test de AI’s dus niet alleen op algemene prestaties,
  maar ook op de fairness-criteria.
• Bepaal van tevoren de grenswaarden rondom acceptabele niveaus van bias.

Tip 4: weg met het blinde vertrouwen

Je hebt niet alleen bias wat resulteert in systematische discriminatie. Er bestaat ook zoiets als ‘automation bias’; wat ertoe kan leiden dat medewerkers de output van AI-tools als foutloos beschouwen. Dit zie ik steeds vaker terug; de neiging om een eigen oordeel en expertise terzijde te schuiven, ten gunste van de aanbeveling van een AI.

Het aantal ‘hallucinaties’ van de verschillende AI-tools is soms hilarisch, maar door de groeiende bias ook zorgwekkend. Ook al zeggen experts dat vrijwel alle hallucinaties binnen een jaar zijn verdwenen, recent onderzoek laat zien dat het percentage hallucinaties bij AI’s 3% tot wel 27% kan bedragen.

Wat jij kunt doen:

• Ga bij de verschillende manieren van gebruik van AI heel goed na waar de menselijke beoordeling niet handig, maar echt essentieel is.
• Zorg dat je voor de onderdelen waar dit essentieel is, structureel en gestructureerd menselijke evaluatie toepast. Log gekke dingen duidelijk en maak het bespreekbaar.

Ik heb inmiddels al een paar klanten gehad die, door het in kaart brengen van bepaalde hallucinaties en de impact op de uitkomsten, het gebruik van bepaalde AI-tools alweer hebben gestopt.

Tip 5: maak duidelijke spelregels

Veel organisaties zie ik niet verder gaan dan enkel de medewerkers instrueren dat ze geen vertrouwelijke data mogen gebruiken binnen AI-tools. Uiteraard, je wil voorkomen dat je een ‘papieren tijger’ gaat creëren of ‘paarse krokodillengedrag’ in de hand gaat werken. Maar ik merk dat veel werknemers ook echt snakken naar duidelijke spelregels.

Wat jij kunt doen:

• Stel een korte, maar krachtige ‘Ethische AI Code’ op voor de collega’s.
• Heldere, specifieke richtlijnen voor het gebruik, die ook de diverse perspectieven van verschillende afdelingen meeneemt.
• Koppel hier een heldere checklist aan, die moet worden doorlopen bij het gebruik van een AI-tool of opzetten van een project. Vermeld welke beslissingen moeten worden genomen, zaken moeten worden overdacht, zaken moeten worden getoetst, etc.

Tip 6: stel Chief Ethical Officers aan

Een derde van de leidinggevenden gaf aan in een onderzoek van Deloitte dat ethische vraagstukken een van de top drie risico’s is van AI. Terwijl in bepaalde beroepen vanaf het begin de ethiek is ingebakken, is bij het programmeren van AI-tools dat beslist niet het geval. In de geneeskunde en de advocatuur heb je bijvoorbeeld een organisatie die je vergunning kan intrekken als je de regels overtreedt, dus de prikkel om je ethisch te gedragen is erg groot. Zoiets hebben we nog niet bij softwareontwikkelaars.

Het is dus belangrijk om niet alleen bij het begin van het gebruik van AI-tools na te denken over zaken als ethiek. Dit zou echt doorlopend moeten worden getoetst, gecontroleerd en, waar nodig, bijgestuurd. We zagen jaren geleden bij vooral financiële instellingen dat er ‘Chief Ethical Officers’ werden aangesteld. Dit zijn mensen die eerst denken aan de ethische kant van iets en daarna pas de winst. Een dergelijk persoon zou je als organisatie standaard moeten aanstellen, al is het deeltijd.

Echt iemand die hoofdverantwoordelijk is voor het doorlopen testen van de AI-tools, test of collega’s de checklists en spelregels naleven, of er geen sterke bias of hallucinaties zijn en of alles nog steeds gebeurt volgens het eigen morele kompas.

Stel een duidelijke structuur in

Ik zie bij steeds meer organisaties dat ze hiervoor echt een duidelijke structuur instellen. Vaak met meerdere collega’s in een stuurgroep, die doorlopend zaken evalueren en bespreekbaar maken. Ze voorkomen dat de implementatie van AI een ‘set and forget’ wordt. De Nederlandse overheid heeft hier een prachtige whitepaper over gemaakt.

Pas innovatie verantwoordelijk toe

Ethisch gebruik van AI is in mijn optiek geen luxe, maar echt een noodzaak. Als bedrijf hebben we niet alleen de verantwoordelijkheid om innovatief te zijn, maar ook om die innovatie op een verantwoorde manier toe te passen. Elke beslissing die we nemen in het ontwerp, de implementatie en het gebruik van AI-systemen, heeft mogelijk verstrekkende gevolgen voor klanten en de maatschappij als geheel.

Combineer intelligentie en verantwoordelijkheid

Zoals de beroemde wetenschapper Isaac Asimov het ooit zo mooi zei: “De tragedie van de wereld is dat zij die slim zijn vol twijfel zijn, en zij die vol zelfvertrouwen zijn, stom zijn.” Laten we in onze omgang met AI streven naar een combinatie van intelligentie én verantwoordelijkheid.

Wacht dus niet tot morgen om ethiek een centrale plaats te geven in jouw AI-strategie. Begin vandaag nog met het implementeren van de praktische tips die ik in dit artikel heb gedeeld. Stel die ethische spelregels op, of begin met het uitvoeren van die cruciale bias-checks. Elke stap, hoe klein ook, brengt ons dichter bij een toekomst waarin AI niet alleen krachtig is, maar ook rechtvaardig en betrouwbaar.

Ik ga graag naar festivals en soms naar de club om te genieten van muziek. Laatst zag ik een van mijn favoriete DJs, die openbaar maakte dat hij zijn set samen met AI heeft gemaakt.

Onlangs zijn er AI-programma’s zoals SOUNDRAW en Loudly geïntroduceerd die muziek kunnen componeren in de stijl van elke artiest. Grote sterren, zoals Drake, maken ook gebruik van AI om stemmen na te bootsen, zoals te zien was toen hij in opspraak kwam door een diss track met de stem van Tupac Shakur. Met de komst van het nieuwe ChatGPT-model, GPT-4, zal de impact van AI op muziek alleen maar toenemen. Maar betekent dit het einde van muziek, gemaakt door mensen?

Hoewel AI de muziekindustrie zal veranderen, blijft menselijke muziek belangrijk. Technologie heeft altijd een rol gespeeld in muziek, van de grammofoon tot autotune en sampling. Nieuwe AI-tools maken het voor iedereen gemakkelijk om muziek te creëren, wat sommige muzikanten zorgen baart vanwege de eenvoud en toegankelijkheid.

Muziek is echter een sterk menselijke activiteit. Het vertelt onze verhalen, drukt onze emoties uit en helpt ons onze identiteit te vormen. AI kan bestaande muziek nabootsen, maar het mist de menselijke ervaring en creativiteit. Het kan moeilijk nieuwe werken creëren buiten bestaande muzikale kaders, omdat het voortbouwt op bestaand materiaal.

Daarnaast zal muziek maken altijd een unieke en voldoening gevende ervaring blijven. Net zoals mensen blijven bergbeklimmen ondanks moderne vervoersmiddelen, blijven mensen muziek maken vanwege de mentale en fysieke voordelen. Muziek maken verbindt ons met anderen en onszelf, en heeft talloze gezondheids- en neurologische voordelen.

AI kan creativiteit stimuleren en muziek toegankelijker maken, bijvoorbeeld door de scheiding tussen “muzikant” en “niet-muzikant” te verkleinen. Dit kan meer mensen toegang geven tot de welzijnsvoordelen van muziek maken. In de muziekeducatie kunnen studenten met behulp van AI alle aspecten van het muziekproces verkennen.

Hoewel AI de muziekindustrie zal veranderen, zal de menselijke connectie met muziek niet verdwijnen. AI biedt nieuwe mogelijkheden, maar zal de menselijke creativiteit en expressie in muziek niet vervangen.

Deepfakes zijn tegenwoordig een serieus probleem. Ze zijn moeilijk te ontdekken en kunnen grote gevolgen hebben. Gelukkig hebben astronomen van de Universiteit van Hull misschien de oplossing. Ze hebben een techniek ontwikkeld om met behulp van ruimtetechnologie te zien of een afbeelding of video nep is.

De techniek richt zich op de reflecties in de ogen van mensen. De ogen weerspiegelen namelijk de echte wereld. Bij een deepfake kloppen deze reflecties vaak niet. Bij echte mensen zijn de reflecties in beide ogen consistent omdat ze naar dezelfde lichtbron kijken. AI-gecreëerde beelden hebben vaak inconsequente reflecties, wat een aanwijzing is dat de afbeelding nep is.

Wetenschappers gebruiken bij het analyseren van deepfakes dezelfde methoden die ze toepassen bij het bestuderen van sterrenstelsels. Ze meten de lichtverdeling en kijken naar de vorm en intensiteit van de reflecties. Deze methode is effectief, maar nog niet perfect. Soms worden echte video’s ten onrechte als deepfake bestempeld.

Scammers maken steeds vaker gebruik van deepfakes om mensen op te lichten. Ze creëren nepbeelden van beroemdheden om frauduleuze producten te promoten of sturen nepvideo’s naar bedrijven om geld los te krijgen. Een bedrijf verloor onlangs miljoenen door zo’n nepvideo.

Hoewel de techniek nog verder ontwikkeld moet worden, is het een belangrijke stap in de strijd tegen deepfakes. Astronomen hebben hiermee een basis gelegd voor een betrouwbare manier om echt van nep te onderscheiden.

Dus, als je voortaan twijfelt aan de echtheid van een foto of video, kijk eens goed naar de ogen. Wie weet herken je zelf al snel een deepfake!

Facilitating unexpected crossovers and bringing all enthusiasts from the ecosystem and beyond up to speed about latest developments, cool new initiatives and startups. As BCNL Foundation we are organizing a broad range of events during the year for the Dutch web3 ecosystem. Our flagship event; the Dutch Blockchain Days, took place last week. I had the pleasure of co-organizing this with our team of enthusiastic volunteers, but also curate and moderate the program. Five things I learned from our event:

Adoption is happening in the shadow

Todays’ news seems to be overshadowed with AI, AI and AI. The only attention the traditional media is giving to blockchain and crypto, is when something bad happens. Bitcoin was already declared dead hundreds of times and often I read that blockchain technology is a solution, looking for a problem.

It was therefore very refreshing to hear a broad range of adoption stories from both development countries and western organizations. Yes, blockchain has a more profound impact right now in countries where the infrastructure is still lacking, in financial systems, government services and supply chains. But there are also numerous big organizations that are not just experimenting with the technology, but proudly showcasing their successful implementations. We learned this from Jan3, an organization providing Bitcoin infrastructure in development countries, like El Salvador and speakers joining from Vodafone and IBM.

But as multiple speakers argued, most activity is taking place in the shadow. Users often don’t even know they are using blockchain technology and that’s a great thing.

The EU is rocking the boat

It are not just companies, working on this. I really enjoyed my conversations with Joao Rodrigues Frade from the European Blockchain Services Infrastructure (EBSI). They are working on tens of initiatives regarding cross border blockchain infrastructure, like preventing fraud with higher education degrees, by putting them for all European higher education institutions on blockhain. The EU is also busy with the Digital Wallet implementation, where lots of blockchain companies (like our member Ledger Leopard) are working on.

I’m always very happy with the ‘Brussels effect’, the fact that the EU is always pro-actively working on regulation, like the GDPR, DMA and MICAR. It provides a level playing field for all actors in the industry. This was also discussed thoroughly with different representatives of crypto companies, who see a rise in the interest of investors and removal of bad actors from the ecosystem.

Yes to the moon, but there is also a dark side of the moon

These bad actors are everywhere, in all industries, in all technologies. Criminals are always very innovative and use technologies for their daily activities all the time. It is and will always remain a ‘cat and mouse game’, as the public prosecution office told us. Yes, criminal activity can be monitored better with blockchain technology (compared to cash), but ransomware and Pig Butchering Scams also thrive on crypto. There is still lots of criminal activity taking place and as lots of these activities are impossible to track & trace, it is also hard to provide concrete figures about this.

Convergence is the key

We spoke a lot about the convergence of blockchain with other emerging technologies, like AI, IoT and ML. They not just complement each other, but the combination(s) is giving incredible new and powerful solutions. Instead of seeing technologies like AI as a danger (as they absorb lots of investment money and interest from companies), we should really look for cool ways how the can connect with each other.

We are just getting started

Everyone spoke about the next big thing within the technology and ecosystem. Besides the Ethereum ETF, DePin and MICAR, most speakers agreed that tokenization could be the killer app for blockchain. This next big thing, already happening right now. We see this in different ways; the NFT-boom and latest developments around Real World Asset Tokanization. From carbon credits to property, all assets could be tokenized and enjoy the broad range of positive features what blockchain can provide them.

But with all future plans, the speakers shared with regard to new technological developments, adoption possibilities and convergence with traditional industries and new technologies, even after being active in the industry since 2013, I have the idea and feeling… we’re just getting started. There are so many cool developments ‘in the pipeline’, so many positive things we can look forward to in the upcoming months and years to come.

We do so with the BCNL Foundation as well, so stay tuned for our cool events in autumn! Dutch Blockchain Week, meetups and more!

Er is geen pijl op te trekken: zo kan je cryptovaluta momenteel goed omschrijven. Er zijn zoveel ontwikkelingen die zowel een positieve, als negatieve impact hebben. In dit nieuwe artikel duik ik in 5 interessante trends. Afgelopen weekend was ik in Arnhem op het wereldwijde Adopting Bitcoin-event. Cryptovaluta wordt in de westerse wereld vrijwel alleen gebruikt als een investering. Daardoor is het prachtig om te zien hoe het in ontwikkelingslanden wordt gebruikt als een alternatief financieel systeem. ‘Empower the disempowered’, omdat bijna twee miljard mensen (voornamelijk in ontwikkelingslanden) nog helemaal geen toegang hebben tot een financieel systeem. Volgens de Wereldbank heeft 40% van de vrouwen bijvoorbeeld hier geen toegang toe, vaak omdat ze nog niet gelijke toegang en rechten genieten.

Dat zie je ook mooi terug in de wereldwijde adoptiecijfers van cryptovaluta: in de top 10 staan 6 ontwikkelingslanden. Met adoptiecijfers die het dubbele zijn, van het Europese gemiddelde. Ook op technologisch gebied zijn er doorlopend gave ontwikkelingen, zoals de Machankura, die het mogelijk maakt om offline en op een simpele telefoon betalingen te doen via het Bitcoin-netwerk. Ontzettend belangrijk, omdat dit het voor mensen in ontwikkelingslanden ineens heel veel makkelijker maakt om cryptovaluta te gebruiken. Daarnaast vond in mei de miljardste betaling via Bitcoin plaats.

1. Van ‘fad’ en ‘fraud’ naar ‘the new mainstream asset class’

Er is een oud Wall Street-gezegde: alleen de dwazen dansen, maar de grotere dwazen kijken toe. Sceptici hebben de afgelopen jaren uitgebreid hun twijfels geuit of Bitcoin ooit serieus kan worden genomen terwijl de prijs zo wild schommelde. Maar de volatiliteit ervan is volgens Bloomberg scherp gedaald en bevindt zich op een historisch dieptepunt.

Waar Bitcoin vaak als ‘fad’ en ‘fraud’ werd weggezet, zien veel grote instellingen de cryptocurrency nu als een legitieme investering. Ik merk het zelf door de vele professionele investeerders, zoals family funds, Venture Capitalists en zelfs een pensioenfonds, waar ik recent projecten voor mocht uitvoeren rondom cryptovaluta.

Volgens onderzoek van KPMG heeft inmiddels 39% van de institutionele investeerders de grootste cryptovaluta in de portefeuille. Dit komt vooral door het goedkeuren van de Bitcoin ETF in januari. Nog nooit was een ETF zo succesvol als deze. Inmiddels werd er al voor tientallen miljarden dollars gekocht en kan dit de komende 1,5 jaar volgens analisten doorgroeien naar $300 miljard.

Nog maar net begonnen

Als je normaal wilt investeren in Bitcoin en andere cryptovaluta, dan moet je deze zelf kopen op een beurs en opslaan. Dat heeft veel grotere investeerders altijd tegengehouden. Het kan namelijk heel omslachtig zijn. Men wilde het risico niet lopen dat de digitale munten verkeerd worden opgeslagen en daardoor kwijt kunnen raken.

Een ETF zorgt ervoor dat al deze pijnen wegvallen. Je hoeft alleen maar geld aan een investeringsfonds te geven, die vervolgens voor jou alles regelt. Zo stel je jezelf wel bloot aan de Bitcoin-prijs, maar niet aan de risico’s die er zijn als je een Bitcoin zelf opslaat. Daarom zijn er inmiddels ook al meer dan 1400 ETF’s, van goud tot mandjes aandelen. Het lanceren van een ETF zorgt dan ook vaak voor een grote nieuwe stroom aan geld, vaak vanuit de grotere, institutionele beleggers.

We zagen dit bij de Bitcoin ETF en tot ieders verbazing heeft de Amerikaanse beurswaakhond SEC ook zeer recent groen licht gegeven voor een Ethereum ETF, de op-een-na grootste cryptovaluta. Ook al verwacht ik dat er niet zoveel geld in de ETF van Ethereum gaat stromen, als die van Bitcoin, ik zie dit echt weer als een ongekende ‘quality seal of approval’ van de gevestigde orde richting cryptovaluta. Het zorgt in mijn optiek voor meer legitimiteit van de sector.

Crypto als politieke campagnestrategie

Dit komt ook mede door een grote verandering in het sentiment in de Amerikaanse politiek. De verkiezingen staan voor de deur in november en je ziet op heel wat vlakken dat dit ook (direct en indirect) impact heeft op cryptovaluta. De afgelopen jaren was het sentiment negatief. De Amerikaanse beurswaakhond spande tientallen rechtszaken aan tegen bedrijven in de cryptovaluta-sector, die daardoor ook steeds meer het land verlaten.

In Europa wordt aan het einde van dit jaar uitgebreide wet- en regelgeving (MICAR) van kracht voor cryptovaluta, wat niet alleen veel duidelijkheid geeft, maar ook een ‘level playing field’. Maar in de VS zie je er vooral nog ‘regulation by enforcement’. Plat gezegd: gewoon partijen aanklagen, in plaats van in gesprek met ze gaan en samen zorgen voor duidelijke wet- en regelgeving.

Een vooraanstaande democratische Amerikaanse senator, Elizabeth Warren, verklaarde zelfs openlijk de ‘war on crypto’. Ze vond daarin heel wat medestanders, waaronder President Biden. Maar de afgelopen tijd is dit 180 graden gedraaid.  Tientallen Democraten, waaronder leider Chuck Schumer, hebben de afgelopen dagen met Warren gebroken. Daarnaast hebben ze rare wetgeving die de SEC wilde instellen (om banken te verbieden om cryptovaluta te bewaren), tegengehouden.

Er zijn hier meerdere mogelijke verklaringen voor. Eentje is dat de andere presidentskandidaat, Donald Trump, duidelijk op zijn eigen socialmedia-netwerk Truth Social schreef dat “Amerika de koploper moet zijn in de cryptowereld, er is geen tweede plaats”. Hij deed dat ook met een felle sneer naar zijn opponent:

CROOKED JOE BIDEN, DE SLECHTSTE PRESIDENT IN DE GESCHIEDENIS VAN ONS LAND, WIL DAT CRYPTO STERFT. DAT ZAL NOOIT GEBEUREN MET MIJ! – Donald Trump

Eerder al maakte Trump het mogelijk om te doneren voor zijn campagne in verschillende cryptovaluta, waaronder zelfs een aantal memecoins. Daarnaast gaf hij zijn eigen NFT-collectie uit, waar de kopers werden uitgenodigd voor een diner met hem in een van zijn huizen. De memecoin TRUMP – Let’s Make Memes Great Again, is sindsdien alleen maar aan het stijgen.  Eén op de drie Amerikaanse kiezers zegt in een onderzoek, dat ze het standpunt van een politieke kandidaat over crypto in overweging zouden nemen.

2. Tornado zorgt voor een tornado door het ecosysteem

De wereldwijde cryptocommunity keek vol interesse naar wat er in ons eigen land gebeurde in Den Bosch. Daar vond de rechtzaak plaats tegen de ontwikkelaar van Tornado Cash, Alexey Pertsev. Hij kreeg 64 maanden gevangenisstraf voor zijn rol in de bouw van deze ‘crypto mixer’.

Een crypto mixer is een dienst die cryptovaluta van verschillende gebruikers samenvoegt en vervolgens opnieuw verdeelt om de herkomst en bestemming van de fondsen te verhullen, waardoor de anonimiteit van de eigenaren wordt gewaarborgd. Het wordt vaak gebruikt om transacties moeilijker te traceren te maken. Door zowel mensen in landen waar de politieke vrijheid niet zo groot is, maar ook door criminelen.

Het Openbaar Ministerie stelde dat Pertsev en zijn collega’s opzettelijke keuzes maakten die illegale activiteiten mogelijk maakten. In 2022 werd bijvoorbeeld ontdekt dat Noord-Koreaanse hackers meer dan $455 miljoen aan gestolen fondsen door Tornado Cash hadden gehaald, om wit te wassen en sancties te omzeilen.

Er zijn veel kritische noten op de uitspraak. Vanuit mijn rol als bestuurslid bij de BCNL Foundation zie ik veel angst bij blockchainontwikkelaars over waar zij eventueel aansprakelijk voor kunnen worden gehouden. Vooral dat laatste wordt breed besproken: is de fabrikant van een pistool dus ook verantwoordelijk voor als er iemand mee wordt doodgeschoten?

Totdat het hoger beroep meer duidelijkheid geeft, zorgt het helaas voor een zogenaamd ‘chilling effect’. Doordat ontwikkelaars bang zijn voor mogelijke straf of juridische problemen, durven ze geen nieuwe programma’s te maken uit angst om verantwoordelijk te worden gehouden voor hoe anderen die gebruiken.

3. Iedereen zijn eigen crypto

Inmiddels zit ik al 10 jaar in crypto en heb zo al een paar keer markten meegemaakt die helemaal in elkaar storten en uiteindelijk weer helemaal door het dak gaan qua prijzen. Iets anders wat ook steeds terugkeert, is de stortvloed van nieuwe crypto’s, vooral memecoins.

De afgelopen tijd werden er bijna 400.000 nieuwe crypto’s gemaakt (gemint) op de Ethereum-blockchain en 700.000 op de Solana-blockchain. Het is super simpel om te doen en uiteindelijk hopen veel mensen op een crypto die helemaal de lucht in schiet. Een aantal honden lieten al zien hoe dit kan. BONK was een tijd lang meer dan een miljard dollar waard en DogWithHad zelfs bijna $4 miljard. De oudste memecoin, Dogecoin, tikte alweer de $30 miljard waardering aan. Inderdaad, waanzinnig veel geld voor munten die in de basis helemaal geen enkele usecase hebben. Op de website Pump&Fun kan je zelf heel makkelijk met een paar klikken een eigen pumpcoin maken.

Het is voor mij echt een mindere kant van crypto, dit ongekende casino. Dit wordt soms zelfs letterlijk ook zo verwoord door de ontwikkelaars. Door de nieuwe update van Bitcoin kan je namelijk ook op de Bitcoin-blockchain je eigen cryptovaluta lanceren, doormiddel van het zogenaamde Runes-protocol. De maker gaf eerder aan, “I’m creating a venue for people to create sh!tcoins“.

Het zorgt ook voor heel veel onrust. De helft van de cryptovaluta die zijn gemaakt op de Solana-blockchain bleken al frauduleus te zijn en bij Ethereum bijna 20%.

4. Crypto komt voor de telefoon

Betalen via de mobiele telefoon wordt steeds gebruikelijker. Ik merk zelf dat ik nooit meer geld bij me heb en alles met Apple Pay betaal. Volgens onderzoek betaalt meer dan de helft van de jongeren inmiddels dagelijks met de smartphone. Een derde gebruikt zelfs nooit meer cash.

Daarom zijn de apps voor betalingen ook volop in ontwikkeling. In 2022 schreef ik al over de Saga blockchaintelefoon van Solana, die al een paar keer uitverkocht raakte de afgelopen tijd. Waar Samsung juist een cryptowallet standaard toevoegde aan haar nieuwe telefoons, blijft Apple veel van dit soort ontwikkelingen nog tegenhouden binnen haar App Store. Cryptovaluta exchanges mogen wel een app aanbieden, maar apps om met crypto te betalen worden bijvoorbeeld nog niet toegelaten. Iets waar ze momenteel in zowel Europa als de Verenigde Staten voor worden aangeklaagd.

De afgelopen tijd zijn er meer partijen bijgekomen die met crypto op smartphones willen gaan werken. Vodafone is van plan om crypto wallets te integreren in SIM-kaarten, waarbij ze deze koppelen aan gebruikersidentiteiten op de blockchain. T-Mobile heeft een samenwerking met Fliggs Mobile om mobiele abonnementen aan te bieden met maandelijkse Bitcoin cashback-beloningen. Helium Mobile, een DePIN (Decentralized Physical Infrastructure Network) mobiele serviceprovider, heeft onbeperkte data-abonnementen van $20 geïntroduceerd. Vodafone voorspelt dat er tegen 2030 8 miljard smartphones en 5,6 miljard crypto wallets in gebruik zullen zijn.

By 2030 we’re expecting more than 20 billion mobile phones to be in operation, many of those being smartphones. […] So we’ve focused on linking the sim card to digital identity, linking the sim card to blockchains, and using the cryptography we have in those sim cards for that integration. – David Palmer, hoofd web3 @ Vodafone

5. Synthetisch geld

Een nieuwe hype in cryptoland is Ethena, een synthetische dollar: USDe. Een synthetische dollar is een crypto die de waarde van de Amerikaanse dollar nabootst, maar niet door daadwerkelijke dollars wordt ondersteund. In plaats daarvan maakt het gebruik van zogenaamde ‘slimme contracten’ en blockchain-elementen om prijsstabiliteit te garanderen. Ethena is een goed voorbeeld van een synthetische dollar.  Maar het is ook een voorbeeld van iets wat we eerder gruwelijk fout zagen gaan, waar ik eerder over schreef op Frankwatching: Terra Luna. Daar gingen tientallen miljarden dollars verloren.

De markt lijkt de lessen van Terra Luna te negeren, want de USDe van Ethena Labs heeft momenteel al een marktkapitalisatie van 2 miljard dollar bereikt. Hoewel synthetische stablecoins vaak tot problemen hebben geleid, kan Ethena Labs misschien aantonen dat het wel haalbaar is. Het is duidelijk dat de initiatiefnemers een groot risico nemen. USDe ging op 19 februari live op Ethereum en biedt een jaarlijks rendement van 27,6% op zogenaamde ‘staking’. Zo’n hoog rendement roept bij mij echt veel vragen op: hoe wordt dit rendement gegenereerd? Een gegarandeerd rendement, zeker van meer dan 27% per jaar, lijkt twijfelachtig.

Supercycle of scherpe daling?

De komende tijd gaat heel spannend worden voor cryptovaluta. Normaal zegt een beurswijsheid: ‘Sell in May and go away, but remember to come back in September‘. In de zomermaanden gebeurt weinig, dus hoeven we ook geen scherpe stijgingen of dalingen te verwachten. Toch zagen we een paar jaar geleden een ongekende stijging van cryptovaluta tijdens de ‘DeFi Summer’. Daarnaast kwamen verschillende onderzoeken achter een duidelijk verband tussen het wijzigen van de rente van centrale banken en de prijzen van cryptovaluta. Gaat de rente omlaag, dan gaan de prijzen omhoog. Met de voorspelde rentedalingen door zowel de Europese Centrale Bank als Amerikaanse FED, zou dit weer voor een katalysator kunnen zorgen.  Ik blijf alle ontwikkelingen uiteraard vol enthousiasme hier volgen op Frankwatching.