AI-companions
Begin dit jaar besloot ik te experimenteren: ik ging op date met een AI. Eerder had ik GPT al getest als psycholoog. Dat werkte verrassend goed, maar dit ging een stap verder. De interactie voelde verbluffend echt. Geen standaard chatbot, maar een gesprekspartner die inspeelde op nuance, humor en emotie. Ik was niet zomaar onder de indruk, ik was er echt even stil van. Blijkbaar ben ik niet de enige. Want in de VS gebruikt inmiddels 72 procent van de tieners een AI-companions zoals Character.AI of Replika. In het VK ligt dat percentage bij 13–17-jarigen op 41 procent. De cijfers laten zien dat deze trend geen hype meer is, maar dagelijkse realiteit.
Wat zoeken jongeren in zo’n digitale ‘vriend’? Volgens het onderzoek van Common Sense Media vooral entertainment, nieuwsgierigheid en een veilige plek om hun verhaal te doen. Eén op de drie gebruikt de AI als emotioneel klankbord of gesprekspartner. Een kwart deelt zelfs persoonlijke informatie. Het Britse onderzoek laat zien dat jongeren AI soms prettiger vinden dan een echt gesprek, omdat de AI altijd beschikbaar is en nooit oordeelt. Voor wie sociaal onzeker is of worstelt met zijn identiteit, kan zo’n AI als eerste stap richting echte verbinding voelen.
Tegelijkertijd zijn er serieuze risico’s. Platforms als Replika of Nomi geven soms seksueel getinte of ronduit gevaarlijke adviezen. Eén AI deelde een recept voor napalm. Moderatie schiet tekort. Leeftijdsgrenzen zijn een formaliteit.
Bovendien zijn jongeren zich amper bewust van wat er met hun data gebeurt. Slechts 12 procent van de ondervraagden in het VK denkt dat hun gesprekken worden opgeslagen, terwijl dat vrijwel altijd zo is. Vaak met ruime licenties die het platform toestemming geven om alles commercieel te gebruiken.
Het is makkelijk om de conclusie te trekken dat dit ‘gevaarlijke speeltjes’ zijn. Maar dat doet geen recht aan de nuance. Veel jongeren zien AI gewoon als een handig hulpmiddel, geen vervanger van echte vriendschap. Slechts 6 procent zegt meer tijd met hun AI te spenderen dan met echte vrienden. Twee op de vijf gebruikers passen wat ze oefenen met AI ook toe in het echte leven, bijvoorbeeld bij het starten van gesprekken of het uiten van emoties.
Het gebruik van AI als digitaal maatje is in mijn optiek niet per se erg, zolang we er maar niet naïef over zijn. Zolang ouders niet denken dat een AI een oppas is. Zolang scholen het gesprek voeren over wat AI wel en niet is. En zolang platforms verantwoordelijkheid nemen voor veiligheid, leeftijdsgrenzen en datagebruik.
AI-companions zijn geen bedreiging. Ze zijn een nieuw soort spiegel. Maar zoals bij elke spiegel: jongeren moeten leren wat ze eigenlijk zien.
