De afgelopen jaren hebben veel organisaties serieus werk gemaakt van verduurzaming. Elektrische auto’s, minder vliegen, kritischere inkoop, minder verspilling op kantoor. Juist vind ik het opvallend hoe snel die reflex soms verdwijnt zodra AI in beeld komt. Dan lijkt het ineens weer vooral te gaan over snelheid, gemak en schaal.
Terwijl AI natuurlijk niet gewichtloos is. Achter elke prompt zitten datacenters, chips, koeling, stroom en water. Eén vraag voelt klein. Duizenden medewerkers die AI de hele dag voor van alles en nog wat gebruiken is iets totaal anders. Zeker als AI ook nog wordt ingezet voor werk dat ook prima zonder had gekund.
Tegelijk is het verhaal niet helemaal zwart-wit in mijn optiek. AI helpt organisaties op allerlei vlakken te verduurzamen. Denk aan slimmer energiebeheer, efficiënter onderhoud, betere planning, minder verspilling en snellere analyses. Het probleem zit dus niet in AI zelf. Het probleem zit hem in mijn optiek in ongericht gebruik.
Precies daar begint ook de oplossing. Eerst met bewustwording. Veel medewerkers voelen simpelweg niet dat AI een fysieke voetafdruk heeft. Een prompt voelt gratis, licht en eindeloos beschikbaar. Daardoor ontstaat makkelijk gemaksgedrag: nog een versie, nog een samenvatting, nog een visual, nog een paar extra iteraties. Op schaal wordt dat gewoon een nieuwe bron van verbruik. Organisaties doen er dus goed aan om AI niet alleen te trainen als productiviteitstool, maar ook als iets waar je bewust mee omgaat.
Daarna komt beleid. Niet elke taak hoeft door AI. Sterke organisaties maken explicieter waar AI echt waarde toevoegt en waar het vooral ruis, gewoonte of overkill is. Dat vraagt om een simpele vraag in teams: helpt dit ons hier echt verder, of gebruiken we AI nu vooral omdat het kan?
Vervolgens moet je scherper naar processen kijken. De grootste winst zit vaak niet in meer AI, maar in beter gebruik. Minder nodeloze iteraties. Minder genereren zonder duidelijk doel. Minder beeld en video als tekst of een bestaande asset ook volstaat. Minder losse experimenten zonder businesswaarde. AI werkt het best als gerichte versneller, niet als standaardlaag over elk stukje werk.
Ook aan de inkoopkant ligt werk. Kijk kritischer naar leveranciers, hun transparantie, hun infrastructuur en de manier waarop zij omgaan met efficiëntie en duurzaamheid. Als organisaties duurzaamheid belangrijk vinden bij mobiliteit, vastgoed en catering, dan hoort digitale infrastructuur daar inmiddels net zo goed bij.
De volgende fase van AI gaat in mijn optiek niet alleen over slimmer werken, maar ook over bewuster werken. De sterkste organisaties zijn straks niet de bedrijven die AI overal blind tussen zetten. Het zijn de bedrijven die hun mensen leren wanneer AI waarde toevoegt, wanneer niet, en hoe technologische winst kan samengaan met gezond verstand.
Want het zou toch vreemd zijn als we onze koffiebekers verduurzamen, maar onze digitale gewoontes niet.
Jan Scheele werkt dertien jaar op het snijvlak van deep tech, strategie en leiderschap. Als keynote spreker en dagvoorzitter maakt hij technologie tastbaar voor boardrooms, directieteams en grote podia, zonder de complexiteit te versimpelen of te verbergen achter buzzwords.
Zijn achtergrond ligt in het bouwen. Als CEO van een technologie scale-up, oprichter van meerdere techbedrijven en organisator van meer dan vijftig TED-events wereldwijd zag hij van dichtbij hoe technologische keuzes doorwerken in strategie, governance en cultuur. Vanuit zijn betrokkenheid bij het World Economic Forum en de BCNL Foundation kijkt hij daarbij niet alleen naar wat technisch mogelijk is, maar ook naar wat bestuurlijk houdbaar en maatschappelijk wenselijk is.
Hij publiceerde vijf boeken, waarvan twee Amazon-bestsellers, en schrijft wekelijks over AI, blockchain en de organisatorische gevolgen van deep tech. Zijn blogs bereikten inmiddels meer dan twee miljoen lezers.
