Sinds mensenheugenis worden er spelletjes voor geld gespeeld. Iets waar volwassenen meestal mee stoppen, als ze serieus geld moeten gaan verdienen voor het levensonderhoud. Spelenderwijs rijk worden was voorheen enkel weggelegd voor de top 1% esports-atleten. Maar, in het afgelopen jaar is dit in rap tempo voor een veel grotere groep mensen mogelijk geworden, door GameFi. Ik denk dat dit de grootste trend wordt op het gebied van cryptovaluta en blockchain in het komende jaar.

De wereldwijde game-industrie is inmiddels meer dan 4 keer zo groot als de wereldwijde filmindustrie én muziekindustrie samen. De game-industrie heeft een jaarlijkse omzet van meer dan $ 267 miljard, tegenover de filmindustrie met $ 42,5 miljard en de muziekindustrie met $ 19 miljard in 2018, inclusief streaming. Ongeveer 3 miljard mensen spelen inmiddels online games, ook al beschouwen velen zichzelf niet als ‘gamers’ (ja, ook Candy Crush telt mee).

Big tech & big bux

Laten we eens kijken naar de ‘in-game-purchases’. Dit zijn de upgrades die je binnen een game kunt kopen, denk aan een mooi virtueel kledingstuk of zwaard. Het afgelopen jaar werd hier $ 145 miljard aan uitgegeven. Critici die niet geloven dat mensen geld besteden aan digitale kunst (NFTs) en digitale kledingstukken, zouden voor de grap eens naar de omvang hiervan binnen alleen al de gamingsector moeten kijken. Zoals The Washington Post het zo mooi omschreef:

Kids Don’t Want Cash Anymore – They Want ‘Robux’.

Robux is het virtuele geld, waarmee je op een van de grootste game platformen virtuele items kunt kopen.

Ook al kondigde Google recent aan haar eigen gamingplatform Stadia te stoppen, zijn de andere big tech-bedrijven zoals Apple, Facebook, Amazon en Microsoft flink aan het investeren in eigen games en platformen. Zij zien ook hoeveel geld er in deze sector te verdienen is. Een sector die maar blijft groeien qua gebruikers en omzet.  Een bizar voorbeeld is Apple. Apple maakt, als enige, niet zelf games. Dit terwijl 80% van het geld wordt verdiend door games in de App Store. Meer dan 1 miljard mensen spelen games op de iPhone of iPad, waardoor iOS verreweg het meest populaire videogame-platform ter wereld is.

Door het vele geld wat er door big tech in gaming wordt geïnvesteerd, komen er waanzinnig veel games op de markt. Maar de invloed van big tech heeft ook nadelen. Er is, net als op gebied van AI (tussen Google en Microsoft) een grote strijd tussen de titanen gaande om de gebruiker. Recent is daar zelfs door overheden een halt toe geroepen. Ze hebben de overname van een van de grootste gamebouwers (ActivisionBlizzard) door Microsoft, ter waarde van bijna $ 70 miljard, geblokkeerd.

De opkomst van transparante tuinen

Maar ook de ‘walled gardens’ worden steeds meer zichtbaar. De afgelopen tijd is Apple daarmee flink in opspraak geraakt. Bijvoorbeeld omdat het haar eigen ecosysteem zo gesloten hield, dat alle betalingen binnen de App Store via het bedrijf moeten lopen en het daarvoor 30% commissie rekent. Alleen dit heeft het afgelopen jaar al $ 85 miljard in het laatje bracht. Ook binnen de gamingindustrie heb je dit soort gesloten ecosystemen. Hierdoor is het bijvoorbeeld onmogelijk om een mooi virtueel kledingstuk of zwaard van het ene spel mee te nemen naar het andere spel.

Sinds de opkomst van blockchain-technologie hebben we verschillende toepassingen gezien die de manier waarop we waarde uitwisselen en opslaan verandert. Wat begon met een open en meer transparante manier van geld opslaan en versturen (Bitcoin) ontwikkelde zich tot een open en meer transparante manier van het opslaan van eigendomsbewijzen van bezittingen (Tokanisatie, waar NFTs ook onder vallen). Een van de meest interessante nieuwe toepassingen op blockchain-gebied is in mijn optiek GameFi. Een concept dat traditionele gaming combineert met blockchain-technologie. Dit creëert een schat aan nieuwe kansen voor zowel spelers als ontwikkelaars.

Lees ook: Nieuw tijdperk voor social media: van gratis naar pay-to-play

Play to earn

Het businessmodel van traditionele games die momenteel worden aangeboden, wordt hierdoor volledig op zijn kop gezet. In plaats van zo veel mogelijk geld uit spelers te trekken (door bijvoorbeeld licenties en in-game aankopen), biedt GameFi spelers juist de mogelijkheid om geld te verdienen in de vorm van cryptovaluta of andere digitale activa. Hier ligt echt de nadruk op de ontwikkeling van de economie binnen het spel. Beloningen worden door zogenaamde ‘slimme contracten’ automatisch verdeeld. Dit maakt menselijke fouten en fraude onmogelijk. Daarnaast kunnen deze beloningen ook buiten het spel worden verhandeld of gebruikt.

Het concept is echter niet nieuw. Je zag in Second Life al elementen van GameFi ontstaan. Er was een echte in-game valuta  (de Linden-dollar) en transacties van virtuele items. Destijds verdienden mensen al miljoenen dollars aan de verkoop van virtuele in-game items. De echte doorbraak hiervan kwam door de game World of Warcraft, waar voor de virtuele blauwe eieren op ebay tienduizenden euro’s werd betaald. De grootste game-platformen van het moment, zoals Activation Blizzard en Roblox, hebben inmiddels al hun eigen digitale valuta waarmee spelers kunnen betalen.

In oktober 2017 kwam ook blockchain-technologie om de hoek kijken bij games. Dit gebeurde toen het Canadese bedrijf Axiom Zen de Cryptokitties op de markt brachten. Schattige katten die gebruikers konden fokken op basis van hun genetische eigenschappen. Meer dan 1 miljoen virtuele katten werden gefokt, waarvan de duurste voor meer dan $ 1 miljoen werd verkocht. Het was ook gelijk het eerste succesvolle NFT-project, een paar jaar voordat dit überhaupt een hype werd.

Een nieuwe economie

GameFi gaat verder dan alleen het verdienen van beloningen. Het gaat ook om het creëren van een community van spelers die kunnen samenwerken, handelen en investeren in de economie van het spel. De mogelijkheden hiervan kwamen aan het licht tijdens corona, toen mensen naar alternatieve inkomstenbronnen zochten. Sommige spelers in Zuidoost-Azië slaagden erin om meer dan een gemiddeld maandelijkse inkomen te verdienen door blockchain-games zoals Axie Infinity te spelen.

Alle verwachtingen rondom het transactievolume van de populairste games werden al snel verpletterd. Het transactievolume binnen Axie Infinty en DeFi Kingdoms bedroeg alleen al $ 400 miljoen per dag. Inmiddels is het totaal van GameFi games al gestegen naar $ 10 miljard. Zelf wijt ik dit echt aan het feit dat de traditionele gamebouwers simpelweg geen handelsfunctie hadden in de virtuele bezittingen die je in de game kon kopen.

Door het gebruik van cryptovaluta kan dit binnen blockchain-games ineens heel snel en goedkoop. NFTs zorgen ervoor dat je daarnaast ook eigendomsrechten kunt vastleggen. De slimme contracten zorgen voor de automatische, directe en efficiënte afhandeling. Dit alles versterkt, versimpelt en versnelt de handel in virtuele eigendommen binnen de games.

Zo waren er bijvoorbeeld fulltime gamers in de Filipijnen die ‘Axies’ fokten en deze aan westerse verzamelaars doorverkochten. Daarnaast konden zij Axie Infinity’s in-game token (AXS) verdienen door gevechten te winnen en quests te voltooien. Deze AXS-tokens konden zij vervolgens verkopen voor bijvoorbeeld dollars, om hun dagelijkse levensonderhoud mee te betalen.

Het volgende level

De $ 10 miljard die tot nu toe omging in GameFi is natuurlijk weinig. Zeker als je het vergelijkt met de totale omvang van de traditionele gamingsector. De spelers hieruit lopen langzaamaan warm voor het idee om hun spellen ook met blockchain-technologie te maken.

• Epic Games is al aan het experimenteren met de Blankos Block Party, en
• Apple staat de verkoop van NFTs toe in apps binnen de App store.

Ik denk dat de traditionele spelers wat dat betreft ook steeds meer gedwongen worden om spellen op deze manier te bouwen en uit te geven. Steeds meer gebruikers ervaren zowel het gemak als de geweldige mogelijkheden van allerlei nieuwe opties die blockchain-technologie hierin biedt. De blockchain-technologie staat op allerlei vlakken toch nog in de kinderschoenen, dus het zal nog wel even duren voordat het massaal geadopteerd wordt.

Wetgevers zijn inmiddels ook wakker geworden. Ze zijn niet alleen bezig met wet- en regelgeving, maar ook met nieuwe soorten belastingen voor deze nieuwe economieën en werkzaamheden. De kwaliteit van veel games is nog niet op het niveau van het aanbod van traditionele games. Maar het afgelopen jaar heeft laten zien hoe razendsnel de ontwikkelingen kunnen gaan. Met de grote sommen geld die momenteel in GameFi worden geïnvesteerd, het feit dat je spelenderwijs geld kunt verdienen en alleen al de huidige omvang van de gamingindustrie, denk ik dat GameFi de komende tijd weleens heel groot kan worden.

Aan tafel, in het openbaar vervoer… Er zijn genoeg plekken waar geschreven of ongeschreven etiquetteregels gelden. De drang naar fysiek ontmoeten tijdens en na de lockdown heeft er inmiddels weer voor gezorgd dat fysieke evenementen terug zijn van weggeweest. Maar welke event-etiquette geldt daar als bezoeker? In dit artikel doe ik 5 suggesties.

1. Registreer je op tijd

Sinds corona zie ik het bij vrijwel alle typen events terug. Mensen registreren zich pas op het laatste moment voor een event. Ontzettend vervelend in de planning als organisator en als gast, als het ineens uitverkocht is. Ik probeer dit te voorkomen door standaard aantrekkelijke early bird-kaarten aan te bieden. Maar het liefst heb je natuurlijk dat mensen zich op tijd inschrijven.

Vaak worden events maanden van te voren aangekondigd. Waarom zou je dan een week van tevoren pas een kaart kopen, als je gelijk al weet dat je wil gaan?

Als je weet dat je een event wil bijwonen, registreer je dan direct. Het geeft de organisator de mogelijkheid om een goede inschatting te maken van zaken als catering en eventswag en verspilling te voorkomen. Maar ook: eventueel een grotere locatie te zoeken of een bestaande uit te breiden, als het aantal inschrijvingen boven verwachting is. Krijg je een uitnodiging? Reageer dan en doe dit binnen 24 uur.

In een eerder artikel schreef ik over het hoge aantal ‘no shows’ bij veel events. Dit wordt veroorzaakt door mensen die zich niet netjes afmelden. Kun je toch niet komen nadat je jezelf hebt aangemeld? Meldt dit dan altijd. Het is een kleine moeite, maar helpt organisatoren ontzettend om verspilling tegen te gaan en mensen op de wachtlijst blij te maken.

2. Kom op tijd

Toen ik vroeger de TED-events organiseerde, deed ik veel data-onderzoek, waaronder rondom de registratie. Wat blijkt? 90% van de gasten komt pas 10 minuten voordat het programma begint binnen. Dit resulteert in een lange rij mensen die ongeduldig worden omdat het programma al begint. Het zorgt daarnaast voor ongemakkelijke situaties van mensen die langs het zittende publiek moest glippen die in een lange rij stoelen zitten, om bij die enige lege stoel te komen.

90% van de gasten komt pas 10 minuten voordat het programma begint binnen.

Bij de meeste events houd ik de deuren tijdens de sessies gesloten tijdens de sessies en kunnen laatkomers enkel bij een volgende sessie de zaal in. Uit verschillende questionnaires na events kreeg ik namelijk van bezoekers terug dat zij zich echt ontzettend storen aan de laatkomers, die, terwijl zij aandachtig luisteren naar de spreker of host, met lawaai alsnog een stoel zoeken. Er zijn ook veel (zenuwachtige) sprekers die hierdoor worden afgeleid, wat hun presentatie niet ten goede komt.

Veel events hebben een inloop, waar de warme koffie klaarstaat. Wees gewoon op tijd en kijk van tevoren wat de verkeerssituatie is om vertraging te voorkomen. Dan kun je gelijk met andere bezoekers netwerken en even je hoofd leeg maken, voordat je jezelf in de zaal onderdompelt in alle content.

Als organisator programmeer ik altijd topsprekers direct aan het begin van het programma, om bezoekers ook echt te prikkelen op tijd te komen (en niet pas aan het einde).

3. Lezen in plaats van vragen

Nu kom ik zelf ook nog weleens websites van events tegen, waar ik met meer vraagtekens achterblijf dan met antwoorden. Maar over het algemeen zijn de websites goed up-to-date en staan alle belangrijke details er. Toch verbaas ik mij altijd over de overvolle mailboxen van de organisatie, met mails van mensen die duidelijk niet even de moeite hebben genomen om de website te bekijken. Ik heb het bijvoorbeeld over de datum, tijden, locatie en andere praktische maar belangrijke details, die vaak standaard op de homepage staan.

Nu hoor ik van collega event-organisatoren dat men dit soort mails (met dit soort vragen) vaak negeert en niet beantwoordt of simpelweg een screenshot van de website stuurt. Maar uiteraard houd je de communicatie in aanloop naar een event ook graag zo positief mogelijk.

Kijk eerst eens op de site en socials van een event, voordat je vragen afvuurt op de organisatie. Noteer de details in je agenda en klik mails vanuit de organisatie in aanloop naar het event niet zomaar weg. Vaak scheelt het je onnodige moeite om berichten naar de organisatie te sturen en kun je gelijk vervolgactie ondernemen.

Als organisator zorg ik dat bij het design van de site, de FAQ knop gelijk duidelijk in het zicht is, net als de basisinformatie (datum, locatie). En vraag altijd aan 1 of 2 vrienden of zij het deze informatie snel kunnen vinden, om dit te testen.

4. Je bent niet alleen

Het is heel handig als je snel weg wil, als de sprekers bijvoorbeeld tegenvallen, maar dat de andere bezoekers daardoor allemaal verplichte yoga-moves moeten doen, is wat minder vriendelijk. Je ziet ze bij elk event. Mensen gaan aan de zijkant van een rij stoelen zitten en semi-blokkeren daarmee een hele rij. Ongemakkelijk voor je mede bezoekers. Vooral voor de vele mensen die niet durven te vragen of ze er langs mogen.

Denk bij het aanwezig zijn op een event ook eens aan je medebezoeker. Ruim de troep die je maakt achter je op, zodat de plaats gelijk vrij en schoon is voor een volgende bezoeker. Ga niet de openbare wifi overbelasten door Netflix leeg te downloaden of alle apparaten die je bij je hebt erop aan te sluiten. De wifi op events wordt steeds sneller, maar is nog niet op glasvezelniveau.

Besteed ook aandacht aan jouw telefoon- en tabletgebruik in de zaal. Voortdurend oplichten, trillen of tikkende geluiden maken, zal de aandacht van iedereen om je heen afleiden. Niet alleen dat: je bent bij de sessie (als het goed is) om geïnspireerd naar buiten te lopen. Voortdurend op je telefoon zitten vermindert de aandacht die je hebt om te horen wat de spreker te zeggen heeft. Terwijl die zoveel tijd heeft gestoken in zijn verhaal.

Wat u niet wilt dat u geschiedt doe dat ook een ander niet.

Dit leerde mijn moeder mij altijd vroeger. Je vindt het zelf ook fijn als je makkelijk kunt gaan zitten, op een schone plek, en vol aandacht kunt luisteren naar de sprekers.

Als organisator of host van een event benadruk ik het elke sessie duidelijk richting het publiek. ‘Check even of alles uit staat’. Moet je werken? Ga dan achterin de zaal zitten. Als het mogelijk is, kun je ook prima achterin de zaal werkplekken maken (tafels met stroomaansluiting), zodat mensen daar kunnen werken en ondertussen nog wat meekrijgen van het programma.

5. Netwerken

Laatst sprak ik als organisator op een event een gast aan, waarover ik een opmerking kreeg van een andere gast. Hij zou zeer opdringerig aan het pitchen zijn. Deze accountmanager antwoordde dat hij “zonder 5 visitekaartjes niet terug op zijn werk hoefde te komen”. Ik denk dat mensen die een kaartje van hem hebben aangepakt, dat vooral hebben gedaan om van hem af te komen.

Netwerken is nog steeds een van de twee belangrijkste redenen voor bezoekers om naar een event te komen. Het is ook dé reden waarom veel organisaties weer fysieke events organiseren, in plaats van virtuele, waar het netwerken een stuk lastiger gaat. Toch gaan we standaard als kuddedieren bij de mensen staan die we al kennen. Zonde!

Probeer bij de lunch of borrel eens in gesprek te gaan met een andere bezoeker die je nog niet kent. In plaats van gelijk te beginnen met ‘wat doe je’, kun je ook het gesprek aan gaan over een goede spreker, de reden waarom je het event bijwoont of ontwikkelingen in de branche. Dit zorgt naar mijn mening niet alleen voor een veel geloofwaardiger en natuurlijker gesprek, maar ook voor een betere emotionele verbinding. Een verbinding die een goede basis kan zijn om daarna rustig af te tasten of je elkaar ergens mee van dienst kunt zijn.

Face-to-face of online

Als face-to-face netwerken niet jouw ding is, ga dan online met andere deelnemers aan het evenement in gesprek. Of je nu tweet, een foto op Instagram plaatst of een LinkedIn-artikel publiceert over het evenement dat je bijwoont. Ik hoor vaak leuke reacties van mensen die op die manier snel ‘likeminded’ bezoekers hebben ontmoet, wat uiteindelijk alsnog resulteerde in een fysieke ontmoeting.

Als het evenement een hashtag heeft, zorg er dan voor dat je deze in je berichten gebruikt. Dan kunnen mensen die op zoek zijn naar anderen die over het evenement praten, je makkelijk vinden. Het plaatsen van de berichten zorgt er als laatste voor dat je de organisator van het event een handje helpt om het event verder te promoten.

Het hoeft maar één persoon te zijn die je, door goed te netwerken, leert kennen en waar je uiteindelijk vervolgstappen mee gaat zetten. Commercieel of juist niet: het is altijd deze uitkomst bij een event, waar ik veel bezoekers nog lang over hoor napraten.

Als organisator zie ik in zowel de mailing, maar ook andere communiqués rondom de events, heel duidelijk op wat voor manieren mensen allemaal kunnen netwerken. Daarnaast hang ik ook vaak posters of borden door de hele locatie, om het met qr-codes mensen nog makkelijker te maken om bijvoorbeeld een event-app te downloaden of een netwerkkanaal te joinen.

Een kleine moeite, een groot effect

Het is belangrijk om iedereen die aan het werk is te bedanken. Van de barista die de koffie maakt tot de schoonmaker die alles fris maakt. Het is een kleine moeite en zorgt vaak voor een glimlach op het gezicht van de ontvanger.

Ook op events kun je dit gratis en voor niets doen. De mensen die de hele dag voor jou klaarstaan om de tafel af te ruimen en de koffie in te schenken, maar ook de mensen van de techniek, de sponsoren en de organisatie zelf. Ook al ben je nog zo goed voorbereid en organiseer je het event al jaren, ik werd na 10 jaar TED-events organiseren ook nog elke keer weer geconfronteerd met een wervelwind aan onverwachte uitdagingen.

Waardering krijgen als persoon voor jouw inzet is dan ook heel fijn. Al is het maar één woord, blijkt ook uit onderzoek van de universiteiten als Harvard en Berkely.

Probeer je op het volgende event waar je naartoe gaat te gedragen als een bezoeker waar de organisatie van droomt. Het is een kleine moeite om je aan deze event-etiquette te houden, maar het heeft een groot positief effect.

Het daalde hard en snel in: de foto die de nieuwe eigenaar van Twitter, Elon Musk, twitterde waar hij met een wasbak het hoofdkantoor van het socialmedia-kanaal binnenliep onder de noemer ‘let that sink in‘. De aandelenkoers ging door het putje en veel gebruikers verlieten het kanaal voor het decentrale alternatief Mastodon. Decentrale social media zijn in opkomst, maar waarom precies? Hoe kan je er zelf mee aan de slag en hoe ziet de toekomst er uit?

Sinds de opkomst halverwege de jaren negentig, zijn sociale media een belangrijk en integraal onderdeel geworden van het dagelijks leven van onze maatschappij. Inmiddels heeft de helft van de wereldbevolking toegang en zitten we er gemiddeld 2,5 uur per dag op. Ongeacht de afstand, kunnen vrienden, families en communities met elkaar verbinden en communiceren. Het maakt de uitwisseling van informatie en ideeën heel makkelijk en het heeft mensen de mogelijkheid gegeven om zelf content te maken en te delen. Bedrijven hebben een schat aan nieuwe mogelijkheden rondom marketing en inmiddels gaat het gros van de campagnebudgetten van politici naar socialmedia-advertenties.

Negatieve effecten

De voordelen hebben een positieve impact gehad op onze maatschappij. Maar helaas zien we ook steeds meer de negatieve effecten. Van fake news en haatzaaierij, tot gemanipuleerde verkiezingen en toegenomen anorexia en zelfmoord onder tienermeisjes. De centralisatie van de huidige socialmediaplatformen (web2.0) zorgt er voor dat gebruikers (of het nu consumenten, makers of merken zijn) geen eigenaar zijn van hun profielen, inhoud, doelgroepen of data. Je hebt geen enkele controle.

Het op advertenties gebaseerde bedrijfsmodel van deze platformen is daarnaast afhankelijk van de verkoop van deze gegevens aan bedrijven die op basis hiervan getargete advertenties laten zien. Als je dat niet leuk vindt, kun je vertrekken. Maar je kunt je content, gegevens en volgers niet meenemen. Daarnaast is de code waarmee het platform is ontwikkeld ‘closed-source’. Je kunt hier dus geen aanpassingen aan doen.

Het decentrale alternatief

De gedecentraliseerde (web3.0, waar ik eerder over schreef) socialmediaplatformen hebben vanwege hun technische bouw talloze voordelen ten opzichte van hun centrale concurrenten. Vooral omdat ze vaak gebruikmaken van de blockchaintechnologie. De data van de platformen wordt gedecentraliseerd, cryptografisch en transparant opgeslagen, wat surveillance of hacks vrijwel onmogelijk maakt. Slimme contracten sturen de platformen automatisch aan en er is geen centrale autoriteit die dit kan beïnvloeden.

Maar wat ook echt heel interessant is, is de operabiliteit. Bij de bestaande centrale socialmediaplatformen is die er vrijwel niet. Facebook, TikTok, Twitter, LinkedIn… allemaal hebben ze zogenaamde ‘walled gardens’. Hierdoor kun je bijvoorbeeld geen bericht sturen vanuit Twitter naar Instagram of vanuit LinkedIn naar WhatsApp. Bij de decentrale socials kan dat veel makkelijker, door de decentrale opzet, waar jij zelf jouw identiteit en data beheert. Het geeft gebruikers meer controle over hun eigen gegevens en online interacties. Ze kunnen bijvoorbeeld kiezen bij welke servers en netwerken ze willen aansluiten en makkelijk overstappen naar een andere server.

Bijdragers worden beloond

Je kunt dagelijks waanzinnig goede content delen en miljoenen likes krijgen, maar de meeste centrale platformen geven je hier geen cent voor als beloning. Enkel YouTube en TikTok, maar dat is zo marginaal, dat 99,99% van de contentmakers hier niet van kan leven. De decentrale socialmedia-kanalen zijn gebouwd op de blockchaintechnologie. Dit is dezelfde technologie waarop cryptovaluta en NFT’s zijn gebouwd. Je ziet hier bij de verschillende decentrale socialmedia-kanalen dan ook een geweldige ‘token economie’ ontstaan: makers die een eerlijke beloning krijgen voor hun bijdrage aan de platformen.

Een mooi voorbeeld is het Nederlandse DeSocialWorld, waar adverteerders makers betalen onder de noemer ‘Post2Earn’. Inmiddels zijn er al 2 miljoen gebruikers actief op deze ‘Twitter op blockchain’. De content is open en wordt door alle gebruikers gemodereerd. Het is dus niet meer zo dat een centraal legertje moderatoren in San Francisco bepaalt wat wij in Nederland of India voor content zien. Deze content wordt gepost in feeds, zoals ‘Sport’ en ‘Politiek’ en van labels voorzien zoals ‘NSFW’ en ‘mening’.

Censuurloos

Wat voor mij een van de mooiste eigenschappen van deze ‘web3’-platformen is, is dat er geen censuur mogelijk is. Er leven anno 2023 een kleine 4 miljard mensen in een land met censuur. Landen als Rusland, Iran, China en Turkije, waar overheden een ‘web2’-kanaal als Facebook of Twitter van de een op de andere dag kunnen verbannen. Iets wat met de decentrale alternatieven vrijwel niet mogelijk is.

Daarnaast wordt innovatie weer écht gestimuleerd omdat gebruikers en ontwikkelaars vrij zijn om te experimenteren met nieuwe ideeën, zonder beperking door de regels en het beleid van een centrale autoriteit. Veel web3.0-platformen, zoals DeSocialWorld, belonen naast de makers van content ook de bouwers voor hun bijdrage aan het platform.

Decentrale paddestoelen uit de grond

Door de Twitter-perikelen in de afgelopen tijd, is het decentrale alternatief Mastodon in rap tempo populair geworden. Peepeth biedt dezelfde functionaliteiten, maar is gebouwd op een andere ‘blockchain’, Ethereum, waar bijvoorbeeld ook alle NFT-activiteit op plaatsvindt. Diaspora is het oudste decentrale sociale netwerk, dat al in 2010 werd gelanceerd als decentraal alternatief voor Facebook.

Zelf vind ik Pixelfed gaaf, wat een gedecentraliseerd alternatief voor Instagram is en al in 2018 werd gelanceerd. En YouTube concurrent DTube. Chingari is een mobiele app voor het delen van video’s en heeft al meer dan 5 miljoen dagelijkse actieve gebruikers en 40 miljoen maandelijkse actieve gebruikers. De app staat in de top 20 van meest gedownloade apps ter wereld op Google Play. Ook een aantal oudgedienden, zoals Steemit (2014) dat een decentrale Medium aanbiedt, en Aether wat de decentrale aanval aangaat met Reddit.

Een stap verder gaat het Lens Protocol, wat gebruikers de mogelijkheid geeft om hun eigen decentrale socialmediaplatforms te maken. Mirror is een gedecentraliseerd publicatieplatform wat eigendom is van gebruikers, waarmee gebruikers heel makkelijk ideeën van andere gebruikers kunnen crowdfunden met cryptovaluta.

Gaan we allemaal decentraal?

Zelf zie ik de huidige centrale ‘2.0’-socialmediaplatformen niet snel decentraler worden, om de strijd aan te gaan met hun ‘3.0’-concurrenten. Er zijn daarvoor echt aanzienlijke veranderingen nodig in de serverarchitectuur. Zodat alle data decentraal kan worden gezet op een blockchain, zonder dat een centrale autoriteit het platform of de data die erop zijn opgeslagen, controleert. Veel data, waar de huidige platformen veel geld mee verdienen, kan binnen een nieuwe opzet niet meer worden vergaard. En dus moet er ook een totaal ander businessmodel worden ontwikkeld.

Toch zetten de centrale social media al stappen in de richting van web3.0 en decentralisatie. Meta experimenteert bijvoorbeeld met NFT’s op Instagram. Reddit gaat verder en heeft zogenaamde gemeenschapspunten geïntroduceerd. Dit zijn eigen digitale tokens die gebruikers kunnen verdienen door inhoud van hoge kwaliteit te plaatsen en bij te dragen aan het platform. Dit doet het platform samen het decentrale platform Arbitrum.

Twitter heeft ondersteuning voor NFT’s uitgerold, waardoor gebruikers hun portemonnee kunnen verbinden en NFT’s als profielfoto’s kunnen weergeven. Daarnaast is de oud CEO en oprichter Jack Dorsey bezig met zijn decentrale Twitter variant Damus, waar al meer dan een half miljoen gebruikers op zijn aangesloten.

Decentral difficulties

Er zijn niet alleen maar decentrale dromen, maar ook nog een aantal flinke uitdagingen. Waar momenteel veel kritiek wordt gegeven op Elon Musk dat hij het weer te makkelijk maakt om haatzaaiende teksten op Twitter te publiceren, is er bij de decentrale alternatieven helemaal geen centrale autoriteit om inhoud te modereren en regels af te dwingen. Dit kan leiden tot een Wild West-achtige sfeer, waarin gebruikers vrij zijn om te posten wat ze maar willen zonder bang te zijn om verbannen of gestraft te worden. Er zijn wel steeds meer decentrale moderatiemodellen, maar die staan echt nog in de kinderschoenen.

Maar ook het ‘network effect’, wat laat zien dat een netwerk alsmaar sterker wordt als het aantal gebruikers toeneemt, is nog niet groot bij decentrale social media. De platformen worstelen met het aantrekken van een groot gebruikersbestand, omdat de meeste mensen nu eenmaal gewend zijn om de centrale sociale netwerken zoals Facebook, Twitter of Instagram te gebruiken. Het overstappen vinden ze te complex of ze ondervinden simpelweg weinig hinder van de huidige nadelen.

Grote overstap

Het overstappen en gebruik van de decentrale platformen laat dan ook weleens te wensen over.

• De interfaces zijn helaas nog vaak te complex,
• het aantal interessante functies (vergeleken met de centrale varianten) gering, en
• ook de link met cryptovaluta en digitale portemonnees schrikt, met de negatieve berichtgeving over kelderende crypto prijzen en grootschalige fraude, mensen af.

Cryptovaluta en NFT’s beheer je in principe zelf, in jouw eigen digitale portemonnee. Maar wat nou als je de cryptografische sleutel kwijt bent van die portemonnee? Dan kun je dus in een keer al het geld wat je op een decentraal platform als Steemit hebt verdient, kwijt zijn.

Net als bij decentraal geld (cryptovaluta) en decentrale eigendomsrechten (NFT’s), wachten veel consumenten nog op duidelijke wet- en regelgeving op dit vlak, wat ook op het gebied van decentrale social media in geen enkel land van kracht is.

Babystapjes in de kinderschoenen

Alles staat nog in de kinderschoenen. Maar ik ben ervan overtuigd dat gedecentraliseerde sociale media het grote potentieel hebben om de manier waarop we over sociale media denken en hoe het ons dagelijks leven beïnvloedt, significant te veranderen. De opkomst van gedecentraliseerde sociale media zullen er waarschijnlijk toe leiden dat er nog meer platforms opduiken en grip op de markt krijgen naarmate meer mensen zich bewust worden van de voordelen.

Ondanks het aantal uitdagingen, zorgen de volgende punten voor de adoptatie en acceptatie van de web3.0-technologieën:

• De alsmaar toenemende wens van gebruikers om meer controle te krijgen over hun gegevens en privacy.
• Geld kunnen verdienen aan het plaatsen van eigen content.
• Weerstand kunnen bieden tegen censuur.

Het gaat volgens het rapport van Talkwalker in het komende jaar dan ook een grote impact hebben op de centrale alternatieven:

These startup decentralized networks may not take over in 2023, but they will cause big players to take notice.

Er is nog te veel frictie

Volgens oprichter van het Nederlandse DeSocialWorld Edo Koevoet duurt het nog zeker 2 tot 5 jaar, voordat dit echt het verschil gaat maken. Het is volgens hem: “Een combinatie van menselijke en technologische factoren. Er is nog veel ‘frictie’ als het gaat om het aanmaken van een digitale identiteit en verdienen en gebruiken van cryptovaluta. Er zijn maar honderden miljoenen gebruikers van decentraal geld (crypto) vs. miljarden socialmedia-gebruikers. De drempel om over te stappen is nog te hoog. Je ‘vrienden’ en je content zitten immers nog in de traditionele platformen middels een platform lock-in.”

Of het nu 2 of 5 jaar duurt, ik vind de huidige ontwikkelingen al geweldig. Al was het maar om de positieve impact die we nu al zien op de gebruikers, innovatie en rechtvaardige betaling van makers.

Eind vorig jaar hoorde ik op elke borrel wel een crypto-enthousiasteling trots vertellen over een nieuw ‘pareltje’ waarin ze hadden geïnvesteerd. En welke weleens ‘naar de maan’ zou kunnen schieten. Tegenwoordig gaat het niet meer over crypto’s, maar de energierekeningen die naar de maan schieten. De cryptodroom lijkt voor velen voorbij, door de markt die helemaal is ingestort. Maar met alle bizarre ontwikkelingen van het afgelopen jaar en alles wat ons in 2023 te wachten staat, ben ik ervan overtuigd dat volgend jaar een heel interessant jaar wordt. In dit artikel deel ik 5 crypto-voorspellingen voor 2023.

Veel crypto-enthousiastelingen verklaren mij voor gek, maar ik zie veel voordelen in de huidige stand van de cryptomarkt. Ja, de waarde van alle cryptovaluta’s is helemaal in elkaar gezakt. En de totale omvang van de markt voor cryptovaluta’s is gezakt van $3 triljoen naar onder de $1 triljoen. Maar aan de andere kant hoor ik de opluchting bij start-ups, ontwikkelaars en andere professionals in het ecosysteem. Het is niet meer rennen in het hamsterwiel, maar werken aan het hamsterwiel. Niet meer steeds druk om snel te handelen, maar rust en ruimte voor het bouwen van oplossingen voor de lange termijn.

Only when the tide goes out that do you discover who’s been swimming naked. – Warren Buffett.

Het is inmiddels de 3e bearmarkt die ik meemaak, en het grappig is dat er steeds dezelfde dingen gebeuren.

• Veel onzin projecten (en bijbehorende crypto’s) worden uit de markt gefilterd,
• op de achtergrond wordt er hard gebouwd aan gave oplossingen, en
• alle mensen die de boventoon voerden en er duidelijk voor de kortetermijnwinst inzitten, zijn in geen velden of wegen meer te bekennen.

Maar nog veel belangrijker: elke keer als de markt weer aantrekt, wordt hij vergeleken met de vorige ‘wave’ vele malen groter.

Eerst even terugblikken

Het was dan ook bijzonder om mijn trendartikel over crypto’s van precies een jaar geleden terug te lezen. Ik leverde de blog destijds in bij Frankwatching, toen de prijs voor een Bitcoin op een recordhoogte van bijna $63.000 stond. Voor diezelfde Bitcoin betaal je op het moment van schrijven $19.000. En analisten verwachten dat dit het komende kwartaal nog weleens verder kan zakken naar $12.000. De 5 voorspellingen die ik een jaar geleden deed, zijn echter allemaal uitgekomen en maakten in mijn optiek het afgelopen jaar daarom het beste jaar ooit voor cryptovaluta.

El Salvador is niet meer het enige land dat met Bitcoin werkt. Ik mocht het afgelopen jaar aan een project meewerken binnen de Centraal Afrikaanse Republiek, wat Bitcoin en de onderliggende blockchain-technologie breed is gaan inzetten in het land. Een ontwikkeling die daaraan gekoppeld is en die ik al voorspelde, is de grote groei van het zogenaamde ‘Lightning Netwerk’: supersnelle en goedkope betalingen via het Bitcoin-netwerk. Het netwerk kan 25 miljoen transacties per seconden aan, die 4 cent per transactie kosten. Dat is niets, als je het vergelijkt met creditcardmaatschappijen of grensoverschrijdende betalingsverwerkers als Western Union. Een verademing voor de miljarden mensen die in ontwikkelingslanden leven en elke euro kunnen gebruiken.

De killer-app is geland

Het waren niet alleen de prijzen van crypto’s die door het dak gingen. Zoals ik voorspelde gebeurde dat ook met NFT’s. Het was niet alleen de wereldwijde handel door consumenten, maar juist ook de talloze bedrijven en beroemdheden die met NFT’s aan de slag gingen. Dit was ook zeker geen eendagsvlieg, ook al is de handel op sommige handelsplatformen met 99% gedaald ten opzichte van het hoogtepunt. Ik merk aan het grote enthousiasme en steeds meer applicaties van verschillende organisaties waar ik momenteel mee mag werken aan NFT’s, variërend van een MKB bedrijf en fabrikant tot een multinational en zelfs een land, dat we nog maar aan het begin staan van een kleine revolutie in de wereld van digitaal eigendom.

In 2019 vroeg ik mij af wanneer nu eens de ‘killer app’ zou komen van cryptovaluta. De oplossing die zorgt voor de massa-adoptie van de technologie, zoals de lamp dat deed met elektriciteit en e-mail dat deed met het internet. Ik denk dat NFT’s het afgelopen jaar die langverwachte killer app zijn geweest. Waar veel westerse consumenten de waarde van cryptovaluta’s niet inzien, was dat bij NFT’s heel anders. Niet alleen consumenten, maar ook ‘de grote jongens’ zien dat steeds meer. De investeringen zijn nog nooit zo hoog geweest en steeds meer traditionele grote bedrijven duiken in cryptovaluta.

1. Hopium in de berenkuil blijft tevergeefs

Inmiddels zitten we al een langere tijd in een ‘bearmarkt’ waarin de prijzen sterk dalen. In de talloze nieuwsberichten op cryptonieuwssites, vlogs van influencers en cryptocommunities zie ik dan vooral veel ‘hopium’ voorbijkomen: de hoop dat een bepaalde gebeurtenis weer gaat zorgen voor een explosieve stijging. Maar tot nu toe heeft geen enkel nieuwsitems dat gedaan, hoe belangrijk ze ook waren voor de cryptomarkt (zoals bijvoorbeeld een partij als Google die crypto-betalingen gaat accepteren). De talloze modellen die analisten gebruiken om hun voorspelling te onderbouwen dat de markt weer sterk gaat aantrekken, blijken elke keer weer niet te kloppen. Het is eerder confirmation bias. Er wordt net zo lang naar een stukje wetenschap of model gezocht tot ze gelijk hebben.

Als we kijken naar de totale markt voor cryptovaluta, dan denk ik dat deze nog wel tot volgend jaar zomer op dit niveau blijft. Misschien daalt het zelfs nog wel een stukje verder. De wereldeconomie staat er niet al te best voor met de inflatie, oorlog in Oekraïne en oplopende energieprijzen. Centrale banken hebben hun geldprinter uitgezet en verhogen in rap tempo de rente. Dit zorgt voor nog meer onrust op de financiële markten.

Al heeft volgens zakenbank J.P. Morgan Bitcoin de hoogste winst gemaakt ten opzichte van alle ‘assets’, blijven de technologie-aandelen (waarmee cryptovaluta het sterkst zijn gecorreleerd qua koersbewegingen), flinke klappen krijgen. Tijdens de recente ‘salamicrash’ verloren gevestigde technologiebedrijven in 3 dagen 1 biljoen dollar aan waarde.

2. Wanneer gaat de stier weer rennen?

Tot nu toe bewegen de prijzen voor cryptovaluta mee in de neergaande spiraal van aandelen. Toch laat de geschiedenis zien dat in voorgaande bearmarkets de prijzen van cryptovaluta op een gegeven moment ontkoppelden en weer exponentieel gingen stijgen. Dit is een van de positieve signalen voor 2023. De markt voor cryptovaluta gaat weer aantrekken, want dit is het standaard patroon dat je ziet in aanloop naar de ‘halving’ van Bitcoin: het moment dat de beloning die de ‘miners’ (die het netwerk onderhouden) halveert. Dit wordt altijd voorafgegaan door een exponentiële stijging in de prijs van Bitcoin (en daarmee ook van de andere cryptovaluta).

Aangezien de eerstvolgende halving begin 2024 zal plaatsvinden, zou 2023 dus weer veel positiviteit moeten laten zien rondom de prijs van Bitcoin. Maar voor de huidige markt blijft dit heel onzeker, want dit is eigenlijk de eerste keer dat de markt voor cryptovaluta echt een recessie mee maakt.

Patronen herhalen zich

In de afgelopen 7 jaar heb ik steeds hetzelfde patroon gezien van een opgaande markt. Vaak start de positieve trend met belangrijk nieuws, dat vertrouwen wekt bij investeerders, die weer cryptovaluta kopen. Doordat er nog niet veel wordt gehandeld in de digitale munten, gaat de prijs snel omhoog, wat weer wordt opgemerkt door andere investeerders, consumenten en de pers, wat de vraag steeds sterker doet stijgen en daarmee ook de prijzen. De optiemarkt zorgt vervolgens voor een nog veel hardere stijging door investeerders die ‘long’ gaan: een crypto op een laag punt kopen, om het weer te verkopen zodra de waarde is gestegen. Het verschil tussen de aankoopprijs en de verkoopprijs is de winst van de handelaar of belegger.

De ‘retail’ investeerders hebben nu echter wel wat anders aan hun hoofd naast de economische onzekerheid. Steeds minder mensen hebben geld om hun energierekening te betalen, laat staan om cryptovaluta te kopen. Grote investeerders stallen in dit soort onzekere tijden vooral hun geld in save havens als de Amerikaanse Dollar en goud. Daarnaast wachten veel grote investeerders met investeren in cryptovaluta, totdat er eindelijk meer duidelijkheid is over de regulatie van cryptovaluta.

3. Eindelijk de ‘quality seal of approval’

Het staat volledig haaks op het Libertijns-Anargistisch gedachtengoed waar vanuit Bitcoin en haar bouwstenen zijn ontstaan. De inmenging van overheden binnen Bitcoin. Het decentrale karakter van de achterliggende blockchain-technologie zou juist deze inmenging onmogelijk moeten maken. Toch wordt er wereldwijd stevig ingezet op wet- en regelgeving op gebied van cryptovaluta. Het komende jaar gaat op dat gebied ontzettend belangrijk worden.

Er is momenteel simpelweg geen duidelijke wet- en regelgeving rondom cryptovaluta. Dit schept onwijs veel verwarring bij alle spelers in het ecosysteem, van investeerders tot developers en van adopterende bedrijven tot overheden. Ik merk ook echt bij de grote investeerders waar ik mee werk, van family funds tot pensioenfondsen, dat dit hun weerhoud om te investeren.

Goede regulatie zorgt in mijn optiek echt voor een quality seal of approval: een keurmerk dat het (in bepaalde mate) veilig is om in te investeren. Iets wat met alle gebeurtenissen van het afgelopen jaar in cryptoland geen overbodige luxe is. Herinner je je de ineenstorting van de ‘stabiele’ munt Luna nog? En het faillissement van cryptoleenbank Celcius? Deze ontwikkelingen lieten de cryptovaluta-markt flink crashen. Met meer regulatie kun je in mijn optiek veel frauduleuze activiteiten voorkomen, investeerders beter beschermen en meer bedrijven die cryptovaluta willen gaan gebruiken meer duidelijkheid geven over hoe zij dit kunnen doen.

Wetgeving en regulatie

We zien wereldwijd talloze overheden werken aan regulatie. Sommige landen hebben al een volledig verbod ingesteld, zoals China. Sommige landen zijn bezig om handelsbeurzen waar cryptovaluta worden verhandeld te reguleren. In Europa werd recent de MICAR-wetgeving aangenomen in het Europese Parlement (het 168 pagina tellend wetgevend kader voor cryptovaluta in de Europese Unie). Dit gaat veel verder dan alleen de handelsbeurzen. Dit omvat het hele ecosysteem van cryptovaluta. De wetgeving zal pas vanaf 2024 van kracht zijn, maar we gaan hier het komende jaar al onwijs veel van zien en merken doordat alle betrokken organisaties zich gaan klaarmaken om te voldoen aan deze wet- en regelgeving. Op de dag dat ik dit artikel instuurde naar Frankwatching, stemde het parlement in het Verenigd Koninkrijk positief om cryptovaluta als gereguleerd financieel instrument te zien.

We zien overheden niet alleen actief op het gebied van regulatie. De Nederlandse overheid heeft bijvoorbeeld recent ook de campagne Slim in Crypto opgezet. Deze campagne is opgezet om jongeren te informeren over de risico’s van crypto’s. Iets wat ik ontzettend toejuich. Het afgelopen jaar mocht ik op meer dan 10 onderwijsinstellingen over heel Nederland gastcolleges geven over cryptovaluta. Elke keer weer tijdens de interactie met studenten kwam ik er achter hoe vatbaar veel jongeren zijn voor zaken als het ‘snelle geld’, dat wordt beloofd door fininfluencers op YouTube. Door het blindgestaar op snel stijgende koersen, worden de risico’s vaak in de wind geslagen of zelfs niet eens gezien. Iets dat veel te vaak resulteert in grote problemen als de markt in elkaar zakt.

4. Van ‘magic digital money for nerds’ naar bewezen nut en noodzaak

Als je wat verder kijkt dan alleen de prijzen van cryptovaluta, dan zie je talloze gave ontwikkelingen die zich het afgelopen jaar hebben afgespeeld, voor komend jaar worden verwacht en effect gaan hebben. Niet alleen het aantal gebruikers blijft flink toenemen. Ook het aantal transacties blijft sterk toenemen, ook in de bearmarkt. Maar veel belangrijker: het sentiment is veranderd en dit zal de komende tijd ook flinke impact gaan hebben.

Een mooi voorbeeld is een van de grootste banken wereldwijd, JP Morgan. De CEO, Jamie Dimon, noemde crypto in 2017 nog frauduleus en dreigde werknemers te ontslaan als ze Bitcoin zouden kopen. Maar in 2019 lanceerde het als eerste bank een eigen crypto (JPM Coin), in 2020 een fonds waarmee haar klanten in cryptovaluta kunnen investeren en Jamie liet vorig jaar nog ontvallen dat hij denkt dat de waarde van Bitcoin kan vertienvoudigen.

Dit zien we ook bij steeds meer van de grootste, traditionele bedrijven. Zoals Google, wat eerder advertenties voor cryptovaluta verbood en de afgelopen maand aankondigde cryptobetalingen te gaan accepteren. En kijk naar de grootste investeerder wereldwijd, Blackrock, die haar klanten ook de mogelijkheid gaat bieden om in crypto te investeren.

Maatschappelijke impact

Wat mij het meest interesseert van crypto? De maatschappelijke impact. Die werd ineens prachtig zichtbaar toen de oorlog met Oekraïne begon en de overheid cryptodonaties mogelijk maakte. Daarmee haalde ze $65 miljoen dollar op. Naast El Salvador en de Centraal Afrikaanse Republiek, zijn er ook steeds meer landen en regio’s bezig om cryptovaluta te gebruiken als (onderdeel van het) financiële systeem. Zo gaat Nigeria een ‘free zone’ lanceren rondom cryptovaluta, nadat Dubai dit al aankondigde.

Een van de grootste trends die ik dan ook voorzie voor het komende jaar, is de groei van de crypto betaalterminals. Dit maakt het fysiek en digitaal betalen met cryptovaluta makkelijker. Volgens de CTO van de grootste supermarktketen ter wereld, Walmart, (Suresh Kumar): “will crypto be a major disrupter in the future of retail. Crypto will become an important part of how customers transact“. Een mooi voorbeeld van hoe makkelijk dit al in Nederland gaat, met het Arnhemse Bitkassa en NFC chips (dezelfde die worden gebruikt voor Apple Pay)

5. The flippening

Sinds het ontstaan van cryptovaluta in 2009, is Bitcoin altijd de grootste cryptovaluta geweest qua marktkapitalisatie. Altijd gevolgd door de nummer 2, Ethereum, wat in 2015 werd opgericht. Deze ranglijst zou komend jaar weleens kunnen wisselen. Dit wordt ‘the flippening’ genoemd in cryptovaluta-land.

Ethereum is in de afgelopen jaren waanzinnig gegroeid, omdat het met haar ‘Virtual Machine’ een platform biedt om applicaties op te bouwen. Van slimme contracten tot gedecentraliseerde financiering (DeFi, waar ik eerder over schreef) en NFT’s. Maar nog veel belangrijker is ‘the merge’ geweest: de transformatie van het platform naar een andere manier van data valideren, waardoor het 99,8% minder energie verbruikt en daarmee alle critici op dat vlak de mond snoert. Ineens verbruikt Ethereum minder energie dan bijvoorbeeld PayPal.

Ook al zeggen veel Bitcoin-maximalisten dat Bitcoin de enige echt gedecentraliseerde cryptovaluta is die voorbestemd is om de cryptomarkt te domineren, omdat het volledig decentraal opereert en een gelimiteerd aantal munten heeft, wekt Ethereum steeds meer interesse van ook grote investeerders.

Bruggen bouwen en blussen

Het gaat een bijzonder en belangrijk jaar worden voor cryptovaluta. Er wordt door de vele tienduizenden ontwikkelaars hard gebouwd aan meer en gebruiksvriendelijkere applicaties. Door bruggen te bouwen met bestaande bedrijven, maar ook door nieuwe, technologische oplossingen te ontwikkelen.

En door veiligere oplossingen te ontwikkelen, aangezien er het afgelopen jaar alweer voor miljarden Dollars aan cryptovaluta is gestolen. Volgens Chainalysis, een van de meest gerespecteerde bedrijven op gebied van analyse in cryptoland, gebeurde dit hoofdzakelijk bij zogenaamde ‘cross-chain bridges’. Met deze digitale bruggen kunnen gebruikers digitale activa van de ene blockchain naar de andere overdragen. De complexiteit bij het bouwen en vervolgens controleren ervan, in combinatie met enorme hoeveelheden geld die opgesloten zit in de slimme contracten die deze ‘bridges’ automatisch laten werken, heeft helaas veel aandacht getrokken van hackers.

Als ik de voorspellingen van de voorgaande jaren teruglees en vooruitkijk naar 2023, dan ben ik vooral benieuwd of ik niet te klein heb gedacht bij het schrijven van dit trendartikel. Elk jaar word ik weer verrast door alles wat groter, gekker en gaver wordt op het gebied van cryptovaluta. Ik houd het hier op Frankwatching vol plezier in de gaten!

De meeste evenementen gaan over het verbinden van mensen met een gedeelde, waardevolle ervaring. Of dat nu tijdens een concert in een stadion is of een zakelijk congres. Technologie zorgt steeds voor nieuwe manieren om deze ervaringen te faciliteren als organisator en ervan te genieten als publiek. Van microfoons tot livestreams en nu ook in de metaverse. Maar waarom zou je een event in de metaverse moeten organiseren en hoe begin je hieraan? In dit artikel deel ik mijn lessen en ervaringen met de organisatie van een aantal metaverse events.

Ook al voelt het heerlijk om weer fysieke events te mogen organiseren en daarvan te genieten, de online events gaan niet meer weg en zijn in mijn optiek ‘here to stay’. Eerder schreef ik al over de vele kansen en mogelijkheden,  de platformen die je daarvoor kunt gebruiken en de meest gemaakte fouten die je kunt voorkomen.

Online events

Kijken we naar de meest recente cijfers, dan zien we in het grote ‘State of Virtual Events Report’ dat 91% van de bezoekers van online events ‘highly satisfied’ was. De markt voor online events zal volgens Grand View daarom in de komende vijf jaar uitgroeien tot een omvang van $500 miljard.

Een van de redenen dat steeds meer organisaties events online organiseren, is het duurzaamheidsaspect. Dat kan ik begrijpen, want volgens onderzoek van de Universiteit van Michigan bespaar je (met een online event vergeleken met een offline event) 98% van de CO2-emissies.

Met dank aan Mark Zuckerberg en zijn Meta, is het begrip metaverse ineens heel snel bekend en populair geworden. Als organisatie biedt het veel mogelijkheden en uit een onderzoek van Wunderman Thompson blijkt dat 74% van degenen die bekend zijn met de term ‘metaverse’ geïnteresseerd zijn in het bijwonen van een zakelijk event in zo’n omgeving. De hoofreden? Om dingen te ervaren die je niet kunt beleven in de fysieke wereld. Al deze cijfers zijn volgens Forbes dan ook ‘the next big things for events and conferences’.

Als ik kijk naar mijn eigen ervaringen, ben ik waanzinnig enthousiast over de mogelijkheden als event organisator. De metaverse heeft in mijn optiek het potentieel om online evenementen, beurzen en vergaderingen naar een ander en hoger niveau van betrokkenheid te tillen met AR/VR. En om ervaringen te creëren die minstens zo indrukwekkend zijn als in de echte wereld. Het organiseren van een event in de metaverse verwijdert de barrières van een fysieke ruimte, afstand en locatie.

Jezelf klonen en met een gave virtuele outfit belonen

Net als de bekende platformen voor virtuele events, bieden metaverse platformen plaats aan bijna onbeperkte aantallen bezoekers. Je wordt niet beperkt door een capaciteit van een vergaderzaal of eventhal, aangezien je deze zelf inricht. Vergeleken met virtuele eventplatformen is het het aantal bezoekers dus niet heel anders, maar de bezoeker zelf wel.

Je kunt als deelnemer jouw avatar namelijk helemaal naar eigen hand zetten. De metaverse biedt bijna onbeperkte manieren om onze virtuele identiteiten te creëren met aanpasbare avatars. Merken als Nike en Adidas hebben al voor tientallen miljoenen euro’s aan digitale kleding verkocht. Een gaaf paar digitale sneakers of een kekke hoody heb je dus zo gescoord.

Avatars kunnen daarnaast ook bewegen, lopen, praten, dansen, handen schudden, reageren en communiceren met anderen terwijl ze jouw virtuele eventspace verkennen. Iets wat de interactie met andere bezoekers volgens de surveys die ik na de events hield, ontzettend heeft versterkt.

Uiteraard is het belangrijk om bezoekers wel een keuze te geven tussen verschillende niveaus van participatie. Niet iedereen wil worden weggeblazen door een volledig meeslepende beleving. Daarom is het belangrijk om ook voor dit type bezoeker na te denken over een vooral functionele ruimte en zo min mogelijk ‘toeters en bellen’.

Zelf werk ik de verschillende archetypen altijd uit voor een event en pols ik van tevoren bij een aantal bezoekers naar de mate van metaverse-beleving die zij wensen, naast de reguliere opzet van het event.

Sterkere spreekbeurten

Vergeleken met de reguliere virtuele events, vind ik spreken binnen een metaverse omgeving zo veel gaver. De virtuele omgeving maakt het publiek zichtbaar voor sprekers en artiesten. Niet een platte lijst met namen van de deelnemers of een mozaïek van videofeeds, maar echte 3D-avatars. Dat geeft sprekers niet alleen veel meer het gevoel met een echte menigte te praten,  voor de bezoekers zelf bevordert het ook het gemeenschapsgevoel.

Zelf heb ik het nog niet geprobeerd, maar bij andere sprekers heb ik het al wel gezien: tijdens hun presentaties maakten ze gebruik van de 3D-mogelijkheden van een metaverse omgeving. Zo zag ik een architect die vertelde over het prachtige gebouw dat hij had ontworpen.

Tijdens zijn toespraak toverde hij het gebouw tevoorschijn en nam het publiek er al vliegend mee doorheen. Een natuuractivist die het had over het uitsterven van walvissen, toverde 3D zwemmende walvissen tevoorschijn. Dat geeft een presentatie wel echt veel meer een ‘wow-effect’ in mijn optiek.

Voor mij blijft hét voorbeeld van een gave hologram-show die van Eric Prydz:

Je kunt als spreker of artiest ook veel leuker de interactie opzoeken. Bijvoorbeeld door in plaats van een chatbox een 3D-ruimte in te lopen en daar in het virtuele gesprek te treden met de avatars van andere bezoekers.

Zelf de architect van jouw droomlocatie

Er zijn platformen waar je via een paar simpele clicks een metaverse event kunt opzetten. Kwestie van een bestaande ‘venue template’ selecteren en naar jouw hand zetten met je eigen huisstijl. Het zelf vanaf de virtuele grond af aan opbouwen van een metaverse eventlocatie vind ik een van de gaafste dingen die je momenteel kunt doen. Je hebt wat dat betreft geen limitaties. Geen vaste groottes, geen vaststaande designs en indelingen en geen regelgeving en wetten van de fysica.

Zelf heb ik een boeklancering in een replica van de Harry Potter-bibliotheek georganiseerd. Maar ik heb ook al metaverse events voorbij zien komen op de maan, in een piratenschip en op een tropisch eiland. Is jouw huisstijl oranje? Waarom niet de hele eventruimte oranje maken? Met discospikkel-kleur stoelen en een paar loslopende giraffes. Probeer dat maar eens te doen bij een fysieke eventlocatie.

Uiteraard geldt hier: hoe gekker, hoe meer tijd je kwijt bent om het geheel te ontwerpen en klaar te zetten. Zelf ben ik hier zeker een paar dagen mee bezig. De uitschieter waar ik recent over hoorde was een event van een Nederlandse multinational. Een team van vijftien personen heeft drie maanden aan de metaverse omgeving gebouwd.

Sponsorships worden veel sterker

Vooral de reacties vanuit sponsoren waren erg positief. Het begint met het wegvallen van harde kaders, zoals vierkante meters. Net als de locatie algemeen, kun je als sponsor ook helemaal los op het ontwerp en de indeling van de sponsorbooth. Niet een suf hok, maar echt een omgeving creëren vol entertainment, leuke activiteiten en NFT-swagbags.

Een van de meest interessante elementen voor sponsors, is de big data die vanuit metaverse events kan worden gehaald. Alle platformen die ik ken op dit gebied, geven zeer rijke data over het event. Van interacties en gedrag tot betrokkenheid van individuele deelnemers. Je kunt hierop ook de ervaring van een sponsorbooth aanpassen op individuele bezoekers of bepaalde archetypes, om zo de impact van de activiteiten nog groter te maken.

Fashion week

Een mooi voorbeeld hierin is de wereldwijde Fashion Week. Die vond volledig plaats in de metaverse. Voor het eerst pronkten zowel modellen als aanwezigen met digitale outfits (sommigen van ’s werelds meest toonaangevende modeontwerpers) als avatar. Metaverse-platform Decentraland organiseerde het evenement met een groot aantal internationale merken.

Naast uiteraard veel modeshows, waren er allerlei live muziekpodia en konden bezoekers direct digitale kleding passen die daarvoor op de catwalk was getoond. Alle betrokken partners waren nadien lyrisch over de mogelijkheden die ze hadden. Alleen de scherpte van de designs van de kleding op de catwalk was soms nog een beetje ondermaats.

Meer dan alleen zakelijk

Het zijn niet alleen de zakelijk ingestoken events. Elke gerespecteerde organisatie die mensen vermaakt, is inmiddels al aan het kijken naar mogelijkheden in de metaverse of heeft al haar eerste event georganiseerd. Zo biedt Spotify al ‘artist lounges’ aan in de metaverse. Daar kunnen fans virtueel samenkomen met hun favoriete artiest en genieten van allerlei aanvullende content.

Korea, wat al als eerste een ministerie in de metaverse ontwikkelde en inmiddels ook een stadshuis, heeft ook de internationale primeur met haar nationale metaversetheater. Ze ontwikkelden ‘Ultraworld’. Een theatershow die het publiek meeneemt in een computerspel om de dubbelzinnigheden van de echte en virtuele werelden te onderzoeken.

Warner Music is bezig met een muzikaal themapark en een concertzaal in de metaverse, waar ze muziekevenementen gaan organiseren. Universal heeft inmiddels al officiële metaverse avatars uitgebracht voor hun meest populaire artiesten. Dat muziekmaatschappijen vol op metaverse inzetten, begrijp ik heel goed. Onderzoeken laten zien dat dit zeker de moeite waard is. 45% van het ondervraagde publiek is geïnteresseerd in het idee om livemuziek in de metaverse te zien en 61% van de millennials zou metaverse concerten willen bijwonen.

Stadion in de metaverse

Manchester City laat haar stadion 1:1 nabouwen in de metaverse. Inmiddels hebben ook clubs als FC Barcelona en Juventus patenten aangevraagd voor XXX. Ook andere sporten zien mogelijkheden. De Australian Open liet haar virtuele bezoekers genieten van alle inhoud van het toernooi en bood talloze opties om met andere tennisfans in contact te komen. Bovendien konden bezoekers rondlopen op en genieten van het virtuele terrein, allerlei speurtochten voltooien en historische content van het toernooi bekijken.

Een van de meest vooruitstrevende festivals op het gebied van technologie is in mijn optiek het Amerikaanse Coachella. Zij boden tijdens hun laatste festival, naast de fysieke omgeving, al een twintigtal verschillende metaverse ervaringen.

Helemaal geïnspireerd en zelf aan de slag?

De organisatie van een event in de metaverse brengt uiteraard wel wat nieuwe vragen en uitdagingen met zich mee, vergeleken met traditionele fysieke en online events.

Waarom zou je dit willen doen?

Voor mij is een gezonde start van de verkenningstocht de vraag waarom je een event in de metaverse zou willen organiseren. Ik zie genoeg organisaties die het puur doen als een marketing-gimmick: om vooral een innovatieve uitstraling te bewerkstelligen. Ook zie ik veel bedrijven dergelijke events opzetten omdat ze een doelgroep bedienen (vaak jongeren) die al gewend is aan virtuele omgevingen. Daardoor zijn ze veel sneller geneigd om deze omgeving te bezoeken.

De vele mogelijkheden die ik in dit artikel heb benoemd, die simpelweg niet mogelijk zijn in een fysieke of reguliere online omgeving, spreken boekdelen en geven genoeg redenen voor bedrijven om ook eens te experimenteren met een eigen metaverse event.

Kaders

Het is goed om meteen een richting te kiezen. Wil je helemaal losgaan qua virtuele eventspace en gastbeleving? Dan moet je echt aankloppen bij een ontwikkelaar van zulke virtuele omgevingen. Wil je eerst eens experimenteren en klein starten? Dan kun je zelf heel makkelijk met platformen als Spatial, Party.Space of Horizon Worlds (van Meta) een professionele metaverse eventspace inrichten en klaarzetten voor jouw event.

Omdat je nu niet per zaal of vierkante meter betaalt, kun je wat de ruimte betreft weer terug naar de tekentafel en ‘from scratch’  nadenken over hoe jouw ideale eventruimte eruit kan komen te zien. Heb je 2 breakout-rooms nodig of toch 10? Gaat de spreker deze keer in het midden van de zaal op een podium staan in plaats van aan de zijkant?

Content

Ook is het de moeite waard om goed te kijken naar de content die je op het event wil verspreiden. Gebruik je de bestaande keynotes en powerpoints? Of ga je de content ook echt metaverse-waardig maken? Hier verdient het zeker de moeite om te kijken naar bestaande voorbeelden die ik eerder in dit artikel heb beschreven: van 3D-hologrammen tot interactieve presentaties.

Digitaal doorlopen

Inmiddels zijn de meeste mensen al gewend aan online events: hoe je hier als bezoeker inlogt en hoe je van bepaalde functionaliteiten gebruikmaakt. Een event in de metaverse is wat dat betreft wel echt een stap verder en behoeft daarom een hele duidelijke ‘onboarding’ van alle betrokken stakeholders: bezoekers, sprekers, sponsors en andere mensen die het event mogelijk maken.

De bezoekers hoeven niet per sé allemaal een VR-bril op te hebben. In principe kun je zo’n event ook prima laten bezoeken door mensen via een plat beeldscherm. Uiteraard zorgt dit wel voor iets minder beleving. Een VR-bril zorgt ervoor dat je helemaal in de wereld wordt opgezogen en waar je ook kijkt kunt genieten van de virtuele omgeving. Zonder bril kun je worden afgeleid door een kat, kind of notificatie op de telefoon.

Een gave aanvullende beleving

Net als bij de online events, denk ik niet dat ze fysieke events helemaal gaan vervangen. Maar, zoals uit de verschillende genoemde voorbeelden ook blijkt, versterken. Hele gave aanvullende belevingen en manieren voor alle betrokken stakeholders, om het publiek nog veel sterker te maken. Met de waanzinnige bedragen die momenteel worden geïnvesteerd in de ontwikkeling van de metaverse, komen er elke week wel weer nieuwe functionaliteiten en use cases bij. Ik blijf ze vol enthousiasme hier volgen op Frankwatching!

We behoren met onze infrastructuren rondom zaken als havens, treinen, banken en zorg volgens partijen als het World Economic Forum en Google tot de wereldtop en zijn het vierde rijkste land ter wereld. Cijfers, waar veel landen stik jaloers op zijn. Zo ook het Afrikaanse Centraal Afrikaanse Republiek, wat het laagste BBP ter wereld is en waar minder dan 1% van de inwoners toegang heeft tot financiële dienstverleners als banken. Even geleden lanceerde de president van het land een aantal omvangrijke plannen om dit te gaan veranderen door middel van blockchain technologie. Een project waar ik ook aan mee mocht werken en wat een precedent kan gaan scheppen voor heel veel ontwikkelingslanden.

Bij het horen van blockchain in ontwikkelingslanden, denken veel mensen al snel aan de introductie van Bitcoin als wettig betaalmiddel in El Salvador. Een experiment waar ik met grote interesse naar kijk en gedeeltelijk ook heel positief vindt. Iets minder dan een kwart van het nationale BBP wordt in omringende landen verdient en door de werknemers teruggestuurd naar de familie in El Salvador. De hoge transactiekosten die daarvoor in rekening worden gebracht door partijen als Western Union, zijn op jaarbasis $400 miljoen. Geld, wat de inwoners van het straatarme land heel goed kunnen gebruiken. Zoals de Economist recent mooi schreef; “it’s expensive to be poor”.

Lees ook: Dagvoorzitter

De belangrijkste infrastructuur die nodig is om een ontwikkelingsland ook echt te laten ontwikkelen? Onderzoeken van partijen als McKinsey, de Bill & Melinda Gates Foundation en het IMF zetten de financiële infrastructuur met stip op nummer 1. De mogelijkheid om een bankrekening te hebben om te sparen en betalen, verzekeringen en leningen afsluiten en andere zaken die voor ons als Westerlingen heel normaal zijn. Maar voor meer dan twee miljard mensen wereldwijd, vooral in ontwikkelingslanden, niet. Vaak worden deze mensen niet geaccepteerd als klant van een bank of zijn de financiële producten simpelweg niet beschikbaar. 

Voor mij is de mooiste impact van blockchain dan ook niet de prijs van cryptovaluta, maar echt de digitale infrastructuur die het in ontwikkelingslanden biedt, om de landen op verschillende vlakken op te bouwen. Van financiën tot identiteit, van toerisme tot investeringen. Dat het Afrikaanse Centraal Afrikaanse Republiek (CAR) nu zulke grote stappen zet is niet gek; de nieuwgekozen president heeft een PhD in cryptografie.

Tokenation

Door de NFT-hype hebben veel mensen het ‘tokaniseren’ van bezittingen leren kennen. Het vastleggen van een digitaal eigendomsbewijs van een bezitting op de blockchain. Dat gebeurde al jaren met vastgoed en aandelen, maar recent dus ook met digitale content en kunst. De vele voordelen die de blockchain hierin biedt, zorgt er voor dat ook steeds meer sectoren en nu dus ook landen, bezittingen tokaniseren.

De Centraal Afrikaanse Republiek heeft bijvoorbeeld 32 waardevolle grondstoffen verdeeld over 470 plaatsen in de grond zitten, waaronder aardolie, koper, diamanten, kobalt en goud, ter waarde van naar schatting $600 miljard. Grondstoffen waar de inwoners van het straatarme land nu nog niks aan hebben. Die zitten daar nog steeds, omdat het land net een burgeroorlog achter de rug heeft. Door het tokaniseren van deze grondstoffen, wilt de regering deze hulpbronnen ‘democratiseren’. Wereldwijd beschikbaar maken voor investeerders om een aandeel in te kopen. Daarnaast biedt het tokaniseren ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld fractioneel te investeren, zodat ook kleinere partijen of consumenten hierin kunnen investeren. Daarnaast is het geheel transparant, zodat ook inzichtelijk wordt wat er met het geld gebeurt. 

Een identiteit voor iedereen

 Een rijbewijs of identiteit in de portemonnee hebben is in onze westerse maatschappij zo iets basaals, iets wat iedereen standaard heeft. Of je nu rijk of arm bent, jong of oud. Vanaf het moment dat de ouders een kind aangeven bij de Gemeente, staat de officiële identiteit in de Basisregistratie Personen en krijg je een BurgerServiceNummer.

Een officiële identiteit is belangrijk en noodzakelijk bij het regelen van heel veel zaken in het leven. Van het regelen van een bankrekening en verzekering, tot het verkrijgen van een lening of hypotheek, toegang tot vrijwel alle overheidsdiensten en tegenwoordig zelfs gebouwen. De privacy wet- en regelgeving heeft dit alleen maar meer aangescherpt, waardoor er steeds vaker wordt gevraagd om jezelf te legitimeren. 

Maar zo vanzelfsprekend is een identiteit niet; meer dan 1 miljard mensen wereldwijd hebben geen officiële identiteit. Daardoor kunnen ze dus geen bankrekening openen, bedrijf opzetten, stemmen, gezondheidszorg of een officiële baan krijgen. Inmiddels wordt op talloze plekken wereldwijd gebruik gemaakt van blockchain, om mensen een digitale identiteit te krijgen. Een mooi voorbeeld is het World Food Program, waar ik eerder over schreef. Het heeft honderdduizenden vluchtelingen uit Syrië niet alleen een identiteit heeft gegeven, maar heeft ook het medische dossier en een digitale portemonnee hieraan gekoppeld, zodat de vluchtelingen met een oogscan bij een zorgverlener het meest recente zorgdossier naar voren kunnen toveren en bij een supermarkt kunnen betalen.

Lees ook: De 5 meest bijzondere actuele ontwikkelingen op het gebied van blockchain

De Centraal Afrikaanse Republiek gaat hierin nog een stap verder. Geïnspireerd door Estland, gaat het een ‘e-residency’ bieden en voor haar inwoners een digitale identiteit. Deze identiteit werkt met privacy vriendelijke technieken als ‘Zero-Knowledge Proofs’, waar ik eerder over schreef. Hiermee kan je vertrouwelijke data verifiëren, zonder dat de vertrouwelijke data wordt getoond. Een voorbeeld is het checken of je genoeg geld op je bankrekening hebt om een cursus te volgen, zonder dat je het saldo ziet.

Een nieuw financieel systeem

Nadat El Salvador Bitcoin een wettig betaalmiddel maakte, zijn er talloze onderzoeken gedaan naar het gebruik en effect er van binnen het land, met soms zeer conflicterende uitkomsten. Dat meer landen de crypto als een wettig betaalmiddel gaan inzetten, werd dan ook lang betwijfeld.

Afrika is het content met het hoogste aantal peer-to-peer transacties in Bitcoin en andere cryptovaluta en de meeste betalingen worden geregeld via de mobiele telefoon. Daarom wordt er momenteel gewerkt aan het optuigen van een betaalsysteem via het ‘Lightning netwerk’. Daarbij lopen de transacties niet via de Bitcoin blockchain zelf, maar een laag (layer 2) die er over heen is gebouwd. Een belangrijke upgrade van Bitcoin, omdat die maar 7 transacties per seconden aan kan, in vergelijking met 24.000 van het VISA netwerk.

Door het gebruik van lightning gaan de transacties razendsnel en heel goedkoop; het kan 25 miljoen transacties per seconden aan die vier cent per transactie kosten. In vergelijking met de eerder beschreven kosten die partijen als Western Union in rekening brengen (10-20% per transactie in Afrikaanse landen), een verademing voor ontwikkelingslanden.

De plannen van dit ‘Sango’ project zijn veelomvattend en er worden nog meer nieuwe initatieven in de komende tijd gelanceerd. Van een Bitcoin stad en crypto eiland, tot het crowdfunden van infrastructuur projecten, stemmen via blockchain en zelfs een eigen nationale cryptovaluta, de Sango coin. Ik vind het heel bijzonder om te zien hoe een land wat op alle wereldranglijsten onderaan bungelt, Zo vol inzet op het gebruik van technologie, om het land sterk te gaan door ontwikkelen. Als het tokaniseren van de grondstoffen en implementatie van Bitcoin als betaalsysteem gaan lukken. Dan zou dit wel eens een geweldige boost kunnen geven aan de ontwikkeling van het land en precedent kunnen scheppen voor andere landen in de regio.

Het is fascinerend om te zien hoe snel technologie zich in zo’n korte tijd kan doorontwikkelen. Toen ik in 2015 begon met blockchain, was er eigenlijk enkel Bitcoin als ‘usecase’. Vandaag de dag zijn er talloze andere gave ontwikkelingen. Van NFT’s en Metaverse tot Decentrale Financieringen (DeFi) en -Organisaties (DAOs). Ook stablecoins, smart contracts en veel meer. Toch gaat het nieuws de afgelopen tijd eigenlijk enkel over crashes in cryptoland. Daarom deel ik in dit artikel de 5 gaafste ontwikkelingen op het gebied van blockchain.

Crash na crash na crash. Voor de mensen die denken dat blockchain-technologie alleen om Bitcoin draait, voelde het nieuws van afgelopen maand waarschijnlijk als het einde van de technologie. Prijzen van cryptovaluta die in elkaar storten, bedrijven die failliet gaan en wetgevers die streng ingrijpen. Voor cryptoliefhebbers zijn het pittige tijden. Maar ook al vloeit het vertrouwen in de digitale munten onder kleine en grote investeerders weg, op de achtergrond wordt door ontwikkelaars en bedrijven hard gebouwd aan de onderliggende technologie.

1. Bubbels, blijven bouwen en bredere acceptatie

Het State of Crypto Report van een van de grootste investeerders op het gebied van blockchain en cryptovaluta, Andreessen Horowitz, laat dat heel mooi zien. Het onderzoek dat ze hebben uitgevoerd toont aan dat cyclische prijsstijgingen leiden tot interesse in het ecosysteem. Dat trekt nieuwe ondernemers aan die nieuwe startups en projecten opzetten, die dan de volgende cyclus weer aanvoeren.

Ze noemen dit de ‘Crypto Price-Innovation Cycle’. In elke cyclus, zelfs nadat de prijzen zijn gedaald, bleven er volgens hun onderzoek meer ontwikkelaars en startups in het ecosysteem dan er waren voordat de cyclus begon. Die ondernemers bouwen een betere infrastructuur en nieuwe toepassingen. En ze zetten potentiële use cases om in echte.

Ik zie de ontwikkelingen van de afgelopen tijd op het gebied van cryptovaluta dan ook vooral als positief voor het hele ecosysteem. Fouten komen aan het licht: van fouten in code tot foute bedrijven. De bijna 19.000 ontwikkelaars die zich op dagelijkse basis bezighouden met de ontwikkeling van de technologie, kunnen deze fouten oppakken en aanpakken.

Wetgevers kunnen regelgeving voorbereiden om het ecosysteem stabieler en veiliger te maken. Waar ik in het begin enkel negativiteit zag bij wetgevers rondom de technologie, zie ik anno 2022 niet alleen een veel constructievere houding, maar ook veel positieve erkenning van het potentieel van de technologie. In de breedste zin van het woord.

Ontwikkelingen gebruikers

Ook op het gebied van gebruikers zie ik gave ontwikkelingen. In 2015 was ik met een verzameling andere nerds vooral bezig met ‘magic internet money’ Bitcoin. Vandaag de dag bezit 15% van de Nederlanders cryptovaluta en gebruiken steeds meer organisaties, overheden en consumenten de technologie in de breedste zin van het woord. Van NFT’s tot toeleveringsketens en ‘play2earn games’ tot smart contracts.

Volgens recent onderzoek van Deloitte, wil maar liefst 75% van de retailers in de komende 12 maanden betalingen in cryptovaluta mogelijk maken. En niet alleen bedrijven. Ook banken blijven hun interesse in de technologie uitbreiden. Inmiddels heeft 55% van de top 100 banken wereldwijd geïnvesteerd in blockchain-bedrijven, wat inmiddels al in de miljarden euro’s loopt.

Disruptief en innovatief

Diensten en oplossingen die al bestaan en werken, maar soms nog niet helemaal perfect zijn. Dat maakt volgens de theorie van disruptieve innovatie van Clayton Christensens niks uit. Op verschillende vlakken en voor veel gebruikers zijn deze nieuwe oplossingen slechter dan de bestaande tegenhangers. Voor een genegeerd deel van de markt is het aanbod van deze nieuwkomer ‘goed genoeg’.

Bedrijven in het blockchain ecosysteem die disruptief blijken te zijn, vinden volgens Christensens voet aan de grond bij een kleine groep van die overbediende, genegeerde gebruikers en breiden vervolgens de markt uit. Dit zien we bijvoorbeeld ook bij het gebruik van cryptovaluta in ontwikkelingslanden, waar banken aan veel consumenten hun diensten weigeren. En bij het gebruik van NFT’s in de creatieve industrie, want er is eindelijk een manier gevonden om het eigenaarschap van digitale kunst vast te leggen.

Veel van die oplossingen die voorbijkomen zijn nog niet perfect. Maar ze zijn “goed genoeg” voor een bepaalde groep gebruikers. Vaak voldoen ze aan bepaalde behoeften, waar gecentraliseerde en veiligere producten niet aan voldoen. Volgens het ‘State of Web3’ rapport van Chainalysis is dit ook een van de redenen van de NFT-hype. Het trok veel mensen aan die soms weinig om cryptovaluta gaven, maar wel veel om kunst en entertainment. Het wachten is na cryptovaluta en NFT’s op de volgende ‘killer app’ (waar ik eerder over schreef) voor de technologie.

2. NFT’s van je leven, in de ruimte en op Instagram

Non Fungible Tokens (NFT’s) zijn voor mij echt een geweldige ‘use case’ die het veelzijdige potentieel van blockchain laat zien en ook echt diepgaande impact heeft op onze maatschappij. Wat voor veel critici begon als ‘overpriced apenplaatjes’, heeft zich inmiddels uitgebreid tot een geweldige tool voor veel industrieën en zelfs landen. Eerder schreef ik over het Afrikaanse land Centraal Afrikaanse Republiek, wat $600 miljard aan grondstoffen wil gaan ‘tokaniseren’. Daarvoor schreef ik al over de vele mogelijkheden van NFT’s voor bedrijven en communities.

Inmiddels heeft het moederbedrijf van Instagram, Meta, aangekondigd dat ze NFT’s op Instagram Stories gaan testen met behulp van hun augmented reality-platform Spark AR. Makers en verzamelaars kunnen hun digitale verzamelobjecten delen op Facebook en Instagram. Eerst voor een kleinere groep Amerikaanse gebruikers, daarna wereldwijd.

Ook binnen de muziekindustrie zijn er gave NFT-ontwikkelingen. Spotify maakt het, naast merchandise en tickets, nu ook mogelijk voor artiesten om NFT’s te promoten. Daarnaast kunnen fans van een bekende vrouwelijke Nederlandse DJ na de zomer, door het kopen van NFT’s, investeren in de carrière van de DJ. De naam van de DJ is nog niet bekend gemaakt, maar ik vind dit ook weer een hele gave ontwikkeling: het tokenizen van een carrière.

De zielwallet

Niet alleen carrières trouwens. De mede-oprichter (Vitalik Buterin) van een van de grootste en invloedrijkste blockchain-bedrijven, Ethereum (waarop ook de meeste blockchain applicaties worden gebouwd), heeft een voorstel ingediend voor zogenaamde ‘Soulbound Tokens’ (SBT’s). Nu wordt er door het DUO (en op Europees niveau) al geëxperimenteerd met het maken van NFT’s voor diploma’s van onderwijsinstellingen, om bijvoorbeeld fraude tegen te gaan. Het idee van SBT’s is om een krachtig identiteits- en reputatiesysteem op te zetten.

Het idee is nog redelijk futuristisch en maakt onderdeel uit van het ‘gedecentraliseerde samenlevings’ (DeSoc) idee. Waaronder ook Decentrale Autonome Organisaties. Dit worden niet alleen de diploma’s en certificaten die je verkrijgt door onderwijs succesvol af te ronden, maar bijvoorbeeld ook medische gegevens.

Volgens Buterin zijn het “niet-overdraagbare tokens die verbintenissen, referenties en voorkeuren vertegenwoordigen die deel uitmaken van de sociale relaties op Web3-netwerken”. Aan het einde van het jaar moeten ze al beschikbaar zijn voor gebruikers. In 2024 moeten ze mainstream worden en na NFT’s de volgende grote blockchain-hype worden, volgens de Ethereum mede-oprichter.

Ook vliegtuigfabrikant Lockheed Martin en de Filecoin Foundation kwamen met buitenaardse plannen. Beide organisaties hebben het plan gelanceerd om een satelliet of ander ruimtevaartplatform te lanceren, wat de technologie zal bevatten om een zogenaamd InterPlanetary File System (IPFS)-knooppunt te worden. Het IPFS is een decentrale versie van Dropbox, waarop nu ook de meeste NFT’s worden opgeslagen.

3. We gaan het allemaal maken

Voor veel mensen zijn Decentraal Autonome Organisaties (DAO’s) nog redelijk futuristisch, maar inmiddels zijn er wereldwijd al 20.000. Ook zijn er de eerste drie bedrijven in Nederland die zich met de organisatiestructuur gaan omvormen naar een DAO-model.

Recent is daar ook een hele unieke nieuwe DAO bijgekomen. De Engelse voetbalclub Crawley Town Football Club, die is omgedoopt tot We’re All Gonna Make It (WAGMI) United. Fans van de club kunnen NFT’s kopen, waarbij de NFT dient als een soort aandeel. NFT-houders ontvangen exclusieve merchandise, stemrechten en vele andere voordelen. Hiermee wordt de club ineens heel decentraal en democratisch bestuurd, omdat fans direct zeggenschap krijgen.

Inmiddels zijn al grote partners aangesloten om de mogelijkheden op blockchain-gebied verder uit te breiden. Zoals Adidas en Gary Vaynerchuck.

“If you’ve ever wanted to have a say in how your favorite team is run, this is your chance. This is your club” – Voorzitter WAGMI United

4. Metaverse is here to stay

Als je nog nooit een Virtual Reality-bril hebt opgehad of niet gamet, begrijp ik dat je je nog weinig kunt voorstellen bij de metaverse. De afgelopen tijd kreeg ik bij het geven van keynotes over het onderwerp vaak het commentaar ‘dat het een hype is die snel wel weer zou overwaaien’. Maar recente aankondigingen van Dubai en Shanghai laten het tegendeel zien. Shanghai wil eind 2025 een metaverse-industrie ter grootte van $52 miljard ontwikkelen met meer dan 100 metaverse-bedrijven. Dubai wil in 2030 meer dan 40.000 metaverse-gerelateerde banen hebben gecreëerd.

Ook op technologisch vlak worden stappen gemaakt. Facebook-eigenaar Meta heeft een digitale kledingwinkel gelanceerd in de metaverse. Daar kunnen gebruikers designeroutfits voor hun avatars kopen van merken als Balenciaga en Prada. Voor prijzen tussen de $2.99 en $8.99. Ook heeft het bedrijf haar visie voor de Metaverse herzien. Ze denken dat de metaverse-ervaring voor veel gebruikers in het begin waarschijnlijk meer gericht zal zijn op platte 2D-schermen. In plaats van met virtual reality- of augmented reality-technologie, zoals headsets en lenzen.

Om gelijk wereldwijd standaarden op te leggen voor metaverse-ontwikkelingen, is het Metaverse Standards Consortium opgezet door grootheden Alibaba, Epic Games, Meta, Microsoft en Sony. De organisatie streeft ernaar interoperabiliteitsnormen te ontwikkelen voor een open metaverse. Dat betekent dat als verschillende bedrijven hun eigen versies van de metaverse willen bouwen, ze dit zo doen dat gebruikers en toepassingen vrij kunnen bewegen tussen verschillende metaverses.

Inspirerende metaverse-oplossingen

Er komen dagelijks inspirerende voorbeelden voorbij van organisaties en personen die bijzondere metaverse-oplossingen en -omgevingen lanceren. Spotify heeft Spotify Island gelanceerd. Een eigen ‘paradijs’ waar fans en artiesten van over de hele wereld samenkomen, muziek kunnen luisteren, speurtochten kunnen doen en exclusieve merchandise kunnen verkrijgen.

Die plannen waren voor zanger Snoop Dogg waarschijnlijk te mager, want hij wil zijn eigen metaverse ‘Snoopverse’ starten. In zijn nieuwste videoclip krijg je een goed beeld van hoe dit er uit moet komen te zien. Geheel in Snoop Dogg-style: een grote villa die een 1-op-1 kopie is van zijn huis in Californië, luxe auto’s en standbeelden van de artiest. Eerder werd een stuk virtueel land naast dat van Snoop Dogg nog verkocht voor $450.000. Ook leverde de ‘Decentral Eyes Dogg’-NFT, een digitaal portret van de rapper, bij een veiling in november bijna €700.000 op.

5. Slavecoins

Na de verschillende crypto-crashes in de afgelopen maanden, waren Amerikaanse en Europese overheden er als de kippen bij om wet- en regelgeving aan te kondigen om stablecoins beter te reguleren. Zelf vind ik de ontwikkelingen op het gebied van de Central Bank Digital Currencies (CBDS’s) misschien nog wel veel interessanter.

Volgens de ‘bank der banken’, de Bank for International Settlements (BIS), worden niet crypto, maar CBDC’s de hoeksteen van het toekomstige monetaire systeem. Het instituut is niet zo enthousiast over crypto. In haar nieuwste rapport geven ze aan enkel de technische functionaliteit van een handvol crypto interessant te vinden. Ze zijn niet onder de indruk van de omvang van crypto en stablecoins. Toch adviseert het instituut dat banken 1% van hun reserves in Bitcoin of een andere crypto mogen aanhouden. Een beetje tegenstrijdig dus.

“Our broad conclusion is captured in the motto, ‘Anything that crypto can do, CBDCs can do better’” – BIS Rapport

Ondoorzichtig proces

De Europese Centrale Bank heeft een nieuw rapport uitgebracht over de digitale euro, met een uitgebreide technische analyse van een mogelijke Europese CBDC en zijn positie in het bestaande financiële systeem. Tijdens de Dutch Blockchain Days sprak ik de Nederlandse rapporteur van de Tweede Kamer hierover. Tweede Kamerlid voor de SP, Mahir Alkaya. We zijn nu aangekomen bij de meest lastige fase van het traject, waar veel keuzes moeten worden gemaakt over het design.

Volgens Alkaya is het proces momenteel ontzettend ondoorzichtig. Er komt heel weinig over het traject naar buiten, wat voor veel onbegrip bij zowel het Nederlandse parlement als bij burgers en consumentenorganisaties zorgt. Ook al heeft de Nederlandse regering zeer recent een eigen visie op de digitale euro gepresenteerd, steeds meer commentatoren noemen de toekomstige CBDC van de ECB een ‘slavecoin’.

Lees ook: Cryptocurrency: De Nieuwste trends in 2023

De plannen die er nu liggen, zouden namelijk niet stroken met de huidige bescherming van privacy en gegevens in de EU. Als er niet volledige anonimiteit wordt gegarandeerd, zouden overheden ineens heel veel meer controle krijgen over alle privacygevoelige betaaldata van Europese consumenten en bedrijven.

Phygital

De verdere ontwikkelingen in de wondere wereld van blockchain stapelen zich op. Zelf vind ik de ontwikkeling van ‘phygital’ interessant: bedrijven uit het ecosysteem die enkel digitaal werkten en nu met fysieke ‘touch points’ komen. Zoals Solana, die haar eigen ‘Saga’ web3 mobiele telefoon wil uitgeven volgend jaar. Daarop zijn allerlei blockchain applicaties te gebruiken. En het eerste fysieke feest voor eigenaren van een Bored Ape NFT; APEFest.

Web5

Waar veel mensen, organisaties en ontwikkelaars nog bezig zijn met de overschakeling van web2 naar web3, is de oprichter van Twitter, Jack Dorsey, alweer bezig met web5. Volgens hem brengt dit gedecentraliseerde identiteits- en gegevensopslag naar de applicaties van individuen.

Hij heeft al vaker zijn ongenoegen geuit over de huidige evolutie van het internet. Hij denkt dat web3 alweer helemaal in handen is van grote investeerders en uiteindelijk toch weer gecentraliseerd in handen komt van een handvol grote bedrijven, zoals dat nu ook bij web2 het geval is. In zijn pitch deck doet hij zijn plannen uitgebreid uit de doeken.

Gave ontwikkelingen blijven komen

Het is prachtig om te zien hoeveel nieuwe ideeën, projecten en initiatieven er telkens weer binnen het ecosysteem komen. Sommigen als update van bestaande zaken en soms echt totaal nieuwe, revolutionaire technologieën. Met de veelheid aan ontwikkelaars en de snelheid waarmee zaken nu worden gebouwd, gaan we de komende maanden denk ik nog veel meer gave ontwikkelingen zien en horen binnen het blockchain ecosysteem. Ik blijf ze vol plezier voor Frankwatching in de gaten houden!