Blog Archives

24 August 2021 BlogBy dev

NFT’s: zo maak je ze zelf & 4 knelpunten voor de toekomst

NFT’s: zo maak je ze zelf & 4 knelpunten voor de toekomst: Gucci-schoenen, kipnuggets, chips en bier. Het kunnen ingrediënten zijn voor een stapavond van hoe wij die nog kennen voor corona. Het zijn ook allemaal producten, waarvan een Non Fungible Token (NFT) is gemaakt. Mijn vorige blog (40.000 views!) gaat over NFT’s algemeen, in dit artikel ga ik dieper in op de nieuwste ontwikkelingen op gebied van NFT’s en hoe je er zelf een kunt maken.

Het zijn niet alleen maar een paar innovatieve creatievelingen die een NFT op de markt hebben gebracht. Ook beroemdheden als Snoop Dog, Paris Hilton en Edward Snowden, en bedrijven als McDonald’s, Pringles en Lego stappen erin. Er zijn op moment van schrijven meer dan 3 miljoen items te koop en de verkopen stegen wereldwijd in de afgelopen twee maanden met 2882%. De marktplaatsen waar je een NFT kunt maken, schieten als virtuele paddenstoelen uit de grond en haalden meer dan $750 miljoen aan investeringen op in het afgelopen kwartaal. Prachtige ontwikkelingen allemaal, maar ik zie wel 4 knelpunten.

1. Tragedie van de meent

De makers die in 2014 met het oorspronkelijke idee van NFT’s kwamen, deden dit vanuit een ideologie dat technologie artiesten de controle zou moeten geven over hun eigen werk. Zo zou het makkelijker te verkopen zijn en kunnen ze hun werk beschermen tegen misbruik van anderen. Dit is in mijn optiek ook nog steeds het basisprincipe waarom veel creatievelingen hun werk op de blockchain zetten, met een NFT.

Ik vind het daarom heel gaaf om te zien hoe dj’s als Don Diablo door NFT’s nu geld verdienen door een uniek nummer te verkopen. Of hoe Nigeriaanse kunstenaars ineens een wereldwijde markt kunnen bedienen. Maar zaken als bier of het geluid van een scheet geven in mijn optiek het concept geen goede naam. Om over de rode pixel, die momenteel voor $900.000 wordt aangeboden, nog maar niet te spreken.

De waarschuwingen vliegen ons dan ook aan alle kanten om de oren van verschillende experts. En dan niet alleen met de algemene financiële waarschuwingen voor scherpe koersdalingen en daarmee verlies van inleg. NFT’s worden vastgelegd op de blockchain. Ook al is deze technologie op veel vlakken al mooi doorontwikkeld in de afgelopen jaren, NFT’s zijn nog betrekkelijk nieuw.

Garrett Hardin omschreef dit zo mooi als ‘tragedy of the commons’. Als er een gemeenschappelijke bron is waarvan iedereen een individuele prikkel heeft om deze te uit te baten, dan zal deze uiteindelijk opdrogen bij gebrek aan regelgeving of gemeenschappelijke normen. Dit zie ik nu gebeuren in NFT-land en dat maakt het vinden van het gouden ei vrijwel onmogelijk.

2. 404! Kunstwerk niet gevonden

Het aantal gevallen van mensen die ineens hun NFT kwijt zijn en een 404-melding daarvoor in de plaats krijgen, is zeer sterk toegenomen. Je bent hier als eigenaar van een NFT ook echt afhankelijk van het platform waar je de NFT hebt gekocht. Er is, net als voor cryptovaluta, nog geen duidelijke wet- en regelgeving die aangeeft wat jouw rechten zijn. Je kunt dus bij geen instantie aankloppen als een platform eruit ligt of als je zelf een fout maakt bij het digitaal opslaan van jouw NFT.

Je hoeft als digitale dief niet meer met een breekijzer in de tas naar een museum. Je kunt lekker vanuit huis een digitaal museum leegroven. Met de gekte die wereldwijd momenteel plaatsvindt op gebied van NFT’s, is het aantal meldingen van digitale roven en oplichterijen dan ook sterk toegenomen.

3. Not your keys, not your art

Net als bij cryptovaluta, wordt een NFT beheerd door een zogenaamde ‘private key’. Dit is een cryptografische sleutel van cijfers en letters. Je kunt deze sleutel, net als bij cryptovaluta, op een eigen digitale of fysieke wallet opslaan, of op laten slaan op de beurs waar je hem gekocht hebt. Bij dat laatste houdt het platform de private key in handen. Bij een recente hack van een NFT-beurs Nifty werden allemaal sleutels gestolen en naar de wallets van de hackers verplaatst. Daarmee waren de oorspronkelijke eigenaren hun NFT dan ook kwijt. De private key van de wallets van de hackers hebben de hackers alleen zelf. Deze zijn, vanwege de cryptografische achtergrond, vrijwel niet te kraken.

Het credo ‘not your keys, not your wallet’, of in deze context ‘not your art’, is hier dan ook zeer relevant. Een eigen wallet inrichten voor jouw NFT’s is echt aan te raden. Online met een browser-plugin als Metamask of offline met bijvoorbeeld een Ledger. Op de website Checkmynft kun je checken of jouw NFT veilig is opgeslagen.

4. Copyright confusion

Het werk van verschillende bekende artiesten, zoals Shakespeare, Beethoven en Charles Dickens, is na hun dood cultureel erfgoed geworden. Dit is voor iedereen vrij om te gebruiken. Ruzie tussen Duitsland en Italië over het gebruik van de opera La Bohème zorgde voor een algemene Europese richtlijn. Dit maakt van het werk van de auteur, 70 jaar na overlijden, een publiek goed. Iets wat de eigenaren van Disney en Superman lang hebben tegengehouden in de Verenigde Staten.

Bij de nieuwe, NFT-manier van het maken, verkopen en verspreiden van kunst, komt dan ook automatisch de copyright-vraag naar boven drijven. Van het digitale kunstwerk van Beeple, dat voor $69 miljoen werd verkocht, is inmiddels een website gemaakt, waarmee je met een simpele klik op de button, een nieuwe Beeple kunt genereren. Mag dat zomaar?

Ik maakte een rondgang langs verschillende advocaten in Nederland, gespecialiseerd in intellectual property- en technologierecht. Ze wijzen voornamelijk op het feit dat je bij het kopen van een kunstwerk het recht hebt om het voor persoonlijke consumptie te gebruiken of om het door te verkopen. Je koopt het eigenaarschap van het item, niet gelijk het copyright. Een NFT is niets meer dan een digitaal bewijs, een bonnetje, waarmee je de echtheid kunt bewijzen en kunt aantonen dat jij de eigenaar bent. Dat bonnetje staat op de blockchain en is daardoor niet aan te passen en transparant voor iedereen.

In principe kan de kunstenaar oneindig veel kopieën maken van het digitale kunstwerk en verkopen, met een unieke NFT eraan gekoppeld. Als koper is het dan ook echt aan te bevelen om goede due dilligence te doen bij de kunstenaar, voordat je een kunstwerk koopt. Is het een uniek werk of een kopie?

Hoe maak je zelf een NFT?

Veel creatievelingen die ik spreek en hierover pols, zijn enthousiast. Het zorgt met een paar muisklikken voor een wereldwijde afzetmarkt. En vanwege het weghalen van allerlei tussenpersonen zorgt het ook voor een grotere opbrengst voor de creatieveling zelf. Het zelf maken en te koop zetten van een NFT is daarnaast ook eenvoudig. Ik zet de stappen hieronder op een rij, en kijk ook de video voor meer uitleg.https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=7056076870111838314

Stap 1: waarom wil je een NFT maken?

Voordat je begint, raad ik aan om je eerst goed af te vragen waarom je een NFT wil maken. In mijn vorige artikel over NFT’s schreef ik over het obscene energieverbruik, wat nodig is om een NFT te maken. Dat raakt wereldwijd heel wat gevoelige snaren. Doe je het voor de lol? Of ook echt omdat je een serieuze creatie hebt die je zou willen verkopen?

Stap 2: werk het juridische kader uit

Werk ook goed het juridische kader uit. Hoe zit het nu met eigendom bij verkoop? Op het gebied van copyright, intellectueel eigendom en mogelijke royalties. Kijk goed naar de voorwaarden van het platform waar je je uploadt. Waar ga je allemaal mee akkoord?

Stap 3: kies een verkoopplatform

Het grootste verkoopplatform van NFT’s is OpenSea. Dit is gelijk ook het makkelijkst om te gebruiken, dus dat zal ik in de vervolgstappen hanteren. Je hebt hiervoor een digitale wallet nodig, waarvan Metamask de meest gebruikte is en makkelijk is toe te voegen als plugin in bijvoorbeeld Chrome of op de iPhone.

Stap 4: Koppel je wallet

Rechts bovenin op de site van OpenSea klik je op Create > Submit NFTs. Daarna koppel je jouw MetaMask-account aan OpenSea in de volgende stap.

Stap 5: Upload je kunstwerk

Als MetaMask gekoppeld is, dan krijg je het scherm My Collections te zien. Daar staat ook een grote blauwe button met Create, waarmee je net zo gemakkelijk jouw digitale kunstwerk kunt uploaden als dat je dit met een video op YouTube doet. Kwestie van het bestand uploaden, de juiste titel, beschrijving en keywords ingeven en de NFT is klaar!

Stap 6: Verifieer het werk

Je moet de NFT enkel nog verifiëren. Dat kun je doen door nogmaals op de Create-knop te klikken en in het automatisch geopende venster van MetaMask op authorize te klikken. Daarna staat de NFT live op het platform.

Het gebruik van een platform als OpenSea is gratis, dus je kunt dit proces zo vaak herhalen als je wil.

Tulpenbollen en bubbels

Tientallen miljarden basketbalkaarten werden er gedrukt in de jaren 80 in de Verenigde Staten, nadat gerespecteerde media als de Wall Street Journal en de New York Times ze als inflation hedges hadden bestempeld en miljoenen Amerikanen ze kochten als investering. Net als de internetbubbel die het decennia erna ontstond en de eerdere cryptovaluta-bubbel in 2017, knapten ze allemaal uiteindelijk door het overaanbod.

De huidige gekte zal nog wel even zo doorzetten. Gerespecteerde analisten verwachten dat de markt aan het eind van dit jaar vele miljarden waard is geworden. Inmiddels wordt er hard gewerkt aan milieuvriendelijke NFT’s en zijn er NFT-musea geopend in China, Rusland en de Verenigde Staten. De sector ontwikkelt zich zo snel, dat er elke week wel weer nieuwe ontwikkelingen zijn. Ik houd ze vol enthousiasme in de gaten.

dev

10 August 2021 BlogBy dev

What’s next for cryptovaluta? 6 belangrijke trends

What’s next for cryptovaluta: 6 belangrijke trends: Volle spaarpotten, negatieve rentes, wantrouwen tegen overheden en banken, maar ook enthousiasme rondom nieuwe startups, nieuwe mogelijkheden en nieuwe technologie. De hype rondom cryptovaluta wordt met de dag groter en gekker. Wat kunnen we de komende maanden verwachten? In mijn nieuwste artikel deel ik de 6 belangrijkste ontwikkelingen die impact zullen hebben op de cryptovaluta-industrie de komende zomer.

Als je alleen maar gewend bent aan euro’s in de portemonnee, dan klinken de namen van de meer dan 9600 verschillende cryptovaluta je waarschijnlijk gek in de oren. Honden, hamburgers, dracula en sperma… Je kunt het zo gek niet verzinnen of er is wel een digitale munt naar vernoemd. Het zijn niet alleen meer de early adopters die deze digitale valuta kopen. Volgens een recent onderzoek van Markteffect hebben 700.000 Nederlanders er al in geïnvesteerd en zijn 3.5 miljoen dat van plan om in de komende maanden te gaan doen. Volgens onderzoek van Mastercard ligt dat percentage wereldwijd op 40%.

Elon Musk heeft laten zien hoe sterk de sector nog te beïnvloeden is met 1 tweet. Als we uitzoomen en kijken naar de vorige bullrun in 2017, dan zagen we daar ook elke maand wel een stevige correctie van -20%, die vervolgens snel weer herstelde. Het zal dan ook zeker niet de laatste correctie zijn op de markt. Vooral omdat het de afgelopen weken weer bewezen is hoe makkelijk dat te bewerkstelligen is.

1. De ontembare stier

Na de grote crash van Bitcoin eind 2017 en de ondergang van honderden andere digitale valuta – de zogenaamde ‘altcoins’ begin 2018 – zag ik de interesse in de onderliggende blockchain technologie en valuta net zo hard dalen als de koerswaarde van de valuta zelf. De spaarzame artikelen die in de media verschenen, waren vooral negatief van aard en gericht op de mislukte experimenten van veel organisaties en de vele mythes rondom criminaliteit en energieverbruik, die duidelijk niet goed werden onderzocht en onderbouwd. Bitcoin werd ondertussen al 411 keer ‘dood’ verklaard.

Het is prachtig om te zien hoe verschillende startups en organisaties de afgelopen jaren in de luwte hebben doorgebouwd aan hun producten. Nu de bloemen weer in bloei staan, worden veel van deze producten gelanceerd en vol enthousiasme door investeerders ontvangen. De waanzinnige hoeveelheid geld die is gespaard tijdens corona, de negatieve rente en het feit dat sparen ook al niks meer opbrengt, heeft er zeker voor gezorgd dat de interesse in cryptovaluta een vogelvlucht heeft genomen. De markt is nu ontzettend ‘bullish’.

De voorspellingen van gerenommeerde instituten als Bloomberg en banken als Goldman Sachs dat de prijs van Bitcoin nog kan stijgen naar 100-150 duizend euro, versterkt dit alleen maar. De marktwaarde is in een paar maanden van $200 miljard naar $2 triljoen gestegen. Met de voorspellingen over het aantal nieuwe investeerders in cryptovaluta, zal dat zeker sterk positief effect hebben op de prijzen en marktwaarde.

2. Naar de maan… of toch niet?

De gekte zorgt helaas ook voor verschillende schaduwkanten. Tijdens de vorige bullrun in 2017/2018 schreef ik over het belang van goed je ‘due dilligence’ doen, voordat je ergens geld in een cryptovaluta steekt.

Onderzoek van Bloomberg naar de vorige bullrun toonde aan dat 75% van de achterliggende cryptovaluta-projecten regelrechte scams waren. Dit resulteerde volgens vele rapporten in miljarden euro’s schade, die de (veelal kleine) investeerders van de een op de andere dag kwijt waren en niet meer terug konden krijgen.

Ook de vele hacks van beurzen, waar de cryptovaluta worden verhandeld, zorgen ervoor dat mensen hun digitale valuta verliezen. Volgens een onderzoek van de Verenigde Naties verdiende Noord Korea al meer dan $2 miljard aan deze hacks.

Mensen zijn opzoek naar een nog redelijk onbekende munt, waarvan ze hopen dat deze zeker nog gaat ‘m00nen’ (naar de maan gaan, crypto-taal voor zeer sterk stijgen in waarde). De op een na bekendste en grootste cryptovaluta, Ethereum, was bij de startverkoop bijvoorbeeld 30 cent waard en is inmiddels al qua waarde de $3000 voorbij gegaan.

Bij de zoektocht naar deze verborgen pareltjes stuiten mensen al snel op de crypto-influencers op kanalen als Twitter en YouTube, die verschillende cryptovaluta aanprijzen met teksten als ‘going to explode’ en ‘going to the moon’. Sommigen doen dit met een goede financieel-technische onderbouwing, zoals dit ook met aandelenprijzen gebeurt, sommigen puur met een ononderbouwd verhaal, waarvan later blijkt dat ze zijn betaald door de gepromote projecten zelf.

Met de sterk toegenomen waarde van cryptovaluta, het aantal investeerders en handelsbeurzen, wordt het voor hackers en scammers steeds lucratiever om actief te zijn op de markt. Ook al nemen de beveiligingsmaatregelen toe, het wordt steeds belangrijker om als eigenaar / investeerder goed te kijken naar de beveiliging van jouw accounts en opslag van de cryptovaluta zelf. Daar wordt vaak niet aan gedacht, met alle gevolgen van dien.

3. Tulpenbollen anno 2021

Net als in 2017/2018, verwacht ik dat ook nu de bubbel op een gegeven moment weer zal barsten en de prijzen van veel cryptovaluta zeer sterk zullen dalen. Na de vorige crash daalde de totale marktwaarde in een paar maanden met 80%, wat zelfs meer was dan de ‘dot-com-crash’.

De fundamentals zijn nu wel sterker. Ik verwacht bij veel projecten dat ze niet ineens gaan verdwijnen, omdat ze al producten en diensten aanbieden en daarmee een volwaardige startup / scale-up zijn geworden. Daarnaast hebben heel veel grote bedrijven, banken en investeerders in de verschillende cryptovaluta geïnvesteerd en aangegeven dit voor lange termijn te doen. Bitcoin treasuries geeft daarin een prachtig overzicht. Alle grote banken wereldwijd zijn inmiddels ook om en bieden cryptovaluta aan hun klanten aan, of gaan dat doen: UBS, Goldman Sachs, Morgan Stanley en Deutsche bank. Nederlandse banken hebben aangegeven nog geen fan te zijn.

Verschillende cryptovaluta zijn in mijn optiek daardoor echt here to stay. Maar valuta waarvan zelfs de makers hebben aangegeven dat ze het voor de grap hebben gemaakt (zoals Dogecoin), zie ik op gegeven termijn qua waarde en aandacht weer in elkaar klappen. Er is zelfs al een ‘hondentokencategorie‘, met tokennamen als Shiba, Dogelon, Akita en Ourshib.

Bubbels zijn goed!

Zoals ik al in 2019 schreef: bubbels zijn naar mijn idee goed. Om het kaf van het koren te scheiden, de hype van iets af te halen en te focussen op échte problemen die een technologie te lijf kan gaan. Ze zorgen in rap tempo voor een bredere acceptatie, veel pr en groeigeld voor startups en budgetten voor organisaties om mee te experimenteren en door te bouwen.

Denk na voordat je investeert

Als investeerder in cryptovaluta is het ontzettend belangrijk om hier vooral zelf nuchter naar te kijken. Koop je een cryptovaluta omdat je net als in een regulier bedrijf waar je een aandeel van koopt, gelooft in de missie / visie / het product van het bedrijf? Of wil je vooral high risk high reward gokken op een sterke koersstijging? Helaas laat onderzoek zien dat 95% van de mensen die voor dat laatste kiest, zijn geld verliest.

Kijk dus nog eens goed naar jouw huidige portefeuille en eventuele toekomstige aankoopplannen, om te voorkomen dat je van een koude kermis thuiskomt de komende maanden.

4. Digitale El Dorado

Een van de grootste en snelst groeiende hypes binnen cryptovaluta en blockchain is momenteel zeker Non-Fungible Tokens (NFT’s). Steeds meer personen en organisaties omarmen de digitale kunst en collectibles. Onlangs steeg het totale handelsvolume op een dag naar het record van $1.5 miljard. Het zijn niet alleen meer de losse digitale kunstwerken, zoals Beeple, wat voor $69 miljoen werd verkocht. Op de recorddag werd voor een half miljard aan digitale items verkocht vanuit de Amerikaanse basketbalcompetitie NBA.

Traditionele financiële instituten treden nu mondjesmaat toe tot de wereld van cryptovaluta en zo zal het waarschijnlijk ook gaan met de creatieve sector. Van makers van kunst, muziek, films en boeken, tot sportclubs en game ontwikkelaars, die unieke digitale items op de blockchain zetten.

Oud-medewerkers van de twee grootste veilinghuizen in de wereld (Christie’s en Sotheby’s) hebben Lobus opgezet, waarmee het makkelijker wordt om kunstcollecties met NFT’s te managen, maar ook partieel te (ver-)kopen. Zo kun je bijvoorbeeld samen met een paar vrienden een digitaal kunstwerk aanschaffen.

Inmiddels heeft het grootste handelsplatform voor cryptovaluta in de wereld (Binance) ook aangekondigd dat zij een NFT-platform gaan opzetten. Dat zal het aantal NFT’s en de verkopen ervan nog meer doen stijgen wereldwijd. Hierdoor groeien de mogelijkheden om als cryptovaluta-investeerder te handelen in NFT’s.

5. Bitcoin bankieren

De financiële wereld wordt aan alle kanten opgeschud. De Europese richtlijn PSD2 maakt het voor grote technologiebedrijven als Google en Facebook mogelijk om de markt te betreden.

Een beetje overschaduwd door de NFT-hype, maar in mijn optiek minstens zo interessant, is Decentralized Finance (DeFi). Dit draait om decentrale financieringsinstrumenten zoals leningen, sparen en verzekeren, maar ook handel. Dezelfde producten die we dus al kennen vanuit banken en verzekeraars, maar het decentrale blockchain-karakter zorgt ervoor dat de tussenpersoon er tussenuit wordt gehaald.

Vorig jaar was deze markt een paar honderd miljoen waard, inmiddels is de totale waarde op moment van schrijven uitgegroeid tot $130 miljard, evenveel als de marktwaarde van banken als Deutsche Bank. De producten genereerden in de afgelopen maand zelfs al $250 miljoen voor de mensen die er geld in hebben gestoken.

DeFi in opkomst

De verschillende DeFi-cryptovaluta stijgen in hetzelfde tempo mee qua aantallen en waarde. De projecten groeien en ontwikkelen zich razendsnel door de gekte op de cryptovaluta-markt. Niet alleen de gratis pr, maar ook de hoeveelheid geld wat erin wordt geïnvesteerd, zorgt technologisch voor snelle, grote doorbraken.

Dat zijn niet alleen meer de losse startups. Hele ecosystemen worden gebouwd met DeFi-platformen, zoals Persistence. Waar de libertijns-anarchistische insteek van Bitcoin vooral was gericht op het overbodig maken van banken, zie je nu juist op veel vlakken een interessante samensmelting tussen de traditionele financiële instellingen (CeFi, Centralized Finance) en DeFi. Vanuit de European Payment Council is het project Spunta gekomen, een grote groep banken heeft project Marco Polo opgezet en een grote groep verzekeraars B3i. Het recentste hoogtepunt was de stap van de Europese Investeringsbank, die 100 miljoen ophaalde met een obligatie op het Ethereum-netwerk.

ING heeft in een recent rapport (pdf) aangegeven dat zij DeFi interessanter vinden dan Bitcoin. Een grote stap in de samensmelting van traditionele instituties en deze nieuwe decentrale varianten en een startpunt voor een waanzinnige ontwikkeling rondom digitale valuta.6.

Crypto Catch22

Het is een interessant spanningsveld om met voor- en tegenstanders van cryptovaluta van gedachten te wisselen over regulatie versus innovatie. Overheden zijn op allerlei vlakken bezig om innovatie te stimuleren, startups te faciliteren en een vestigingsklimaat te organiseren, zodat bedrijven graag in ons land gaan ondernemen. Aan de andere kant heeft de overheid als een van haar kerntaken het beschermen van burgers in de breedste zin van het woord.

Huidige beleid te streng

Media staan deze dagen bol van de artikelen over manipulatie binnen de cryptovalutamarkt en het onbegrip rondom het missen van de juiste regulatie. Nadat de Europese Unie aankondigde cryptovaluta toe te staan, wilde Nederland koploper en voorbeeld worden qua wet- en regelgeving op dat gebied. Helaas zijn door die strenge wet- en regelgeving al veel bedrijven gestopt of verhuisd naar een ander land.

Nu ben ik grote voorstander van het opzetten van een goed juridisch kader op het vlak van cryptovaluta. Maar als dat innovatie in de weg staat of zelfs wegjaagt, dan krijg ik mijn twijfels daarbij. Een recente rechtelijke uitspraak tussen De Nederlandse Bank en een handelaar in cryptovaluta bevestigde ook dat het huidige beleid te streng is.

Internationale samenwerking nodig

De recente beursgang van het cryptovalutabedrijf Coinbase is een belangrijke stap geweest voor de sector, aangezien het bedrijf vanaf begin af aan heeft aangegeven met de wetgevers samen te werken aan een gezond functionerende sector. Met de omvang van en zeer grote handelsvolumes die er nu plaatsvinden binnen de sector, kunnen overheden ook niet meer achterover zitten en toekijken. Daar is wel internationale samenwerking voor nodig. Als het mensen moeilijk wordt gemaakt om in Nederland Bitcoin te kopen, dan zijn ze met 1 klik bij een handelsplatform gevestigd op Malta, waar ze wel alle vrijheden hebben.

Het meest recente Crypto Crime Report van Chainalysis (het grootste blockchainanalyse-bedrijf ter wereld) laat zien dat minder dan 0.3% van de cryptovaluta-transacties ‘verdacht’ zijn en dat dit percentage constant blijft dalen. Iets wat oud CIA-directeur Michael Morell ook onderschrijft (pdf). Overheden zetten nog steeds vol in op de zogenaamde ‘Know Your Customer’ en ‘Anti Money Laundering’ wet- en regelgevingen, ook al is breeduit bekend dat deze niet effectief zijn.

Overheden reageren totaal verschillend

We zien overheden momenteel totaal verschillend reageren. India wil net als Turkije cryptovaluta verbieden. China loopt daar aantegen voorop met de ontwikkeling van de eigen Central Bank Digital Currency, de meeste blockchain-patenten wereldwijd. En recent was er ook de uitspraak vanuit de centrale bank, dat Bitcoin een ‘alternatieve investering is’. Ook al zorgt het volgens de regering voor ‘blackouts’ van stroom, blijft Iran het ‘minen’ van cryptovaluta zoals Bitcoin stimuleren.

We hebben de afgelopen jaren gezien hoe veel bedrijven zijn ontstaan en gegroeid, ondanks de steeds strengere wetgeving. Van Uber en Airbnb tot Google en AliBaba. Ook binnen cryptovaluta verwacht ik de komende maanden dat wet- en regelgeving zijn impact gaat hebben op de dienstverlening. Belangrijke stappen om de sector volwassener te maken en daarmee ook beter bereikbaar voor het grote publiek.

Meer dan een munt

Door de focus van veel media op de prijzen van cryptovaluta vergeten we in mijn optiek bijna waar alle innovatie om draait: de gave producten en diensten die worden ontwikkeld.

Als eerste Nederlandse voetbalclub bracht het Limburgse Fortuna Sittard een eigen fan token uit. Fans kunnen hiermee op allerlei manieren beter betrokken raken bij de club.
Adam Curry biedt met zijn ‘Podcast 2.0’ model luisteraars van podcasts de mogelijkheid om per geluisterde minuut de maker te bedanken / belonen met Bitcoin.
In Heerlen worden burgers beloond voor vrijwilligerswerk met cryptovaluta.
Facebook bouwt druk door aan zijn eigen digitale munt ‘DIEM’ en is daarvoor in zee gegaan met een bedrijf dat de uitgifte van de munten gaat bewerkstelligen.

Er komen dagelijks nieuwe ontwikkelingen bij, gevoed door de grote nieuwe hoeveelheid innovatiegeld dat momenteel de sector in wordt gepompt.

The new, the next, the never heard off

Steve Jobs wilde met de introductie van de iPhone vooral een gave telefoon op de markt zetten. Niemand had destijds kunnen verzinnen dat we anno 2021 meer dan 4 uur per dag met het apparaat zouden werken, met applicaties als Instagram, Uber en Google Maps.

Datzelfde is het geval met cryptovaluta: we kunnen alleen maar dromen over wat de volgende stappen zullen zijn. Ethereum begon als ‘supercomputer van de wereld’ met zogenaamde ‘smart contracts’, maar is inmiddels ook het fundament geworden voor de hele DeFi- en NFT-wereld. Het wachten is op de nieuwste, briljante uitvinding. Een ding is zeker: crypto is here to stay.

Dit artikel is geen financieel advies en moet ook niet zo worden gezien. Het is mijn mening en moet enkel worden gezien vanuit een informatieve insteek. Doe je eigen onderzoek voordat je in cryptovaluta investeert.

dev

3 August 2021 BlogBy dev

Wanneer krijgen we een digitale Euro (CBDC)?

Wanneer krijgen we een digitWanneer krijgen we een digitale Euro (CBDC)? Terwijl wereldwijd nog dagelijks keihard wordt gevochten om het corona-virus onder controle te krijgen, speelt er op de achtergrond een andere, ‘koude oorlog’, namelijk die van de toekomst van ons geld; de zogenaamde Central Bank Digital Currencies (CBDC). Digitaal bankgeld is niks nieuws; wereldwijd is nog maar 8% van het gebruikte geld cash en de rest digitaal en in sommige Europese landen is dat zelfs minder dan 1%. Het grote verschil met CBDCs, is dat het geld wordt beheerd door een overheid en niet een commerciële bank. De revolutie rondom cryptovaluta en de onderliggende blockchain technologie heeft deze discussie op gang gebracht, maar is het afgelopen jaar in een grote sneltreinvaart gekomen door Facebook’s Diem (voorheen Libra) project en de aankondiging dat China in een vergevorderd stadium is met de ontwikkeling van een eigen CBDC. Wat is een CBDC, waarvoor worden ze gebruikt en wat kunnen verwachten? In deze blog vind je alle informatie

Het gaat volgens experts de grootste verandering in het wereldwijde financiële systeem worden, na Bretton Woods. Waar in de beginjaren van Bitcoin en blockchain de technologie nog werd weggewuifd als ‘crimineel’ en ‘onnodig’, is de afgelopen jaren de discussie helemaal omgeslagen en zijn inmiddels de meeste landen en economische regio’s, begonnen met de ontwikkeling van een eigen digitale munt. Volgens onderzoek van de ‘bank der banken’, de Bank of International Settlements (BIS), zijn inmiddels tientallen centrale banken hiermee bezig, die 80% van de wereldbevolking en 90% van de economische activiteit wereldwijd vertegenwoordigen en zal in de komende 3 jaar 20% van de wereldbevolking toegang hiertoe hebben.

“The euro belongs to Europeans and we are its guardian. We should be prepared to issue a digital euro, should the need arise.” Christine Lagarde, President of the ECB

Naast de aankondigingen van Facebook en China rondom haar eigen digitale munten, heeft corona de discussie nog een extra zetje gegeven, volgens de Europese Centrale Bank (ECB). Maar het is niet alleen de druk van andere overheden, technologie bedrijven en sterke afname van het gebruik van cash geld; volgens De Nederlandse Bank kan er ook heel goed monetair beleid mee worden doorgevoerd, zoals hervormingen rondom de schulden en een mogelijk basisinkomen. Volgens de Russische Centrale bank is hun digitale roebel vooral bedoeld om de macht over het geld weer terug te leggen bij de burger en de Chinese Centrale Bank heeft aangegeven dat het geen concurrent gaat worden van bestaande betaalapps.

De belangrijkste reden voor veel centrale banken, om een eigen CBDC te ontwikkelen, blijven de risico’s die commerciële banken, zoals ING en de Rabobank nemen. Volgens een recent rapport van de Wetenschappelijke Raad van de Regering, is 10 jaar na de kredietcrisis, het commerciële bankwezen nog steeds kwetsbaar voor grote klappen. Vooral met het oog op de gevolgen van corona en de risico’s die de banken nog steeds nemen, willen centrale banken meer controle op de geldstromen. Nu het cashgeld, wat zij zelf beheren, sterk afneemt en de invloed van techbedrijven op de financiele sector sterk toeneemt, is het opzetten van een eigen digitale munt daarin een logische stap.

Hoe een digitale Euro er uit kan komen te zien, wordt mooi zichtbaar door de eerste CBDC die recent werd gelanceerd op de Bahama’s, de Sand Dollar en de vele openbare experimenten met Chinese CBDC, de DCEP. Er wordt door veel experts koortsachtig gekeken naar de experimenten in China, die naar verluid de munt tijdens de Olympische Winterspelen van 2022, die in het land gehouden worden, wereldwijd zal introduceren. Het land maakte de eerste bankbiljetten in onze wereldwijde geschiedenis en ziet inmiddels 90% van alle betalingen via de populaire apps WeChat en Alipay gaan, qua grootte evenveel geld als dat er wereldwijd met de Visa en Mastercard creditcards wereldwijd wordt afgerekend.

De totalitaristische staat

Het is volgens de overheid niet alleen een reactie op Libra, maar vooral bedoeld om allerlei lagen in betalingen weg te halen en daarmee corruptie te voorkomen, beter armoede te bestrijden en volgens veel experts ook om veel strakker te controleren waar het geld naar toe gaat. Dit is ook gelijk de grootste angst van inwoners van Europa, blijkt uit een recent onderzoek van de ECB. De Chinese overheid gaat al heel ver met de controle op haar burgers, door de meer dan 100 miljoen camera’s die in het land hangen, het ‘social credit’ systeem en de ontelbare algoritmen die automatisch bepalen op big data of je een crimineel bent of niet.

Als het met deze informatie en macht over het geld, ook nog eens kan bepalen (door dit te programmeren in de code) of en waar burgers het geld aan mogen besteden, dan ontneem je een significant groot gedeelte van de vrijheid weg. Stel je voor, dat een overheid programmeert dat je wel geld aan huur en gezond eten mag spenderen, maar niet aan fast-food, sigaretten of porno. Of nog erger; omdat algoritmes denken dat jij je bezighoud met criminele activiteiten, je digitale portemonnee helemaal wordt geblokkeerd. Door het ‘social credit’ systeem, mogen nu al 23 miljoen Chinezen het land niet meer uitreizen, omdat hun score te laag is.

Helikoptergeld

Ook al zijn de meeste Chinezen nog niet zo enthousiast over de Chinese DCEP, de overheid wist op een heel slimme manier haar burgers zo ver te krijgen om een digitale wallet aan te maken. Iedereen die namelijk een wallet had geinstalleerd op zijn telefoon, kreeg hierop de digitale munt gestort. ‘Gratis geld voor iedereen’, zou historicus Rutger Bregman zeggen. De adoptie van deze munt kan dan ook wel eens heel snel gaan. Afrikaanse landen worden al voorbereid op het gebruik van de munt in de handel die zij voeren met China en de nieuwste modellen telefoons van Huawei bevatten al een DCEP-app. Zakenbank Goldman Sachs verwacht dat de DCEP over 10 jaar door minstens 1 miljard gebruikers zal worden gebruikt en een kleine 20% van alle betalingen in China zal faciliteren.

“We need to make sure that our currency is fit for the future. Inaction is not an option.” Fabio Panetta, bestuurslid Europese Centrale Bank

Achter de schermen wordt er in Europa ook al hard gewerkt aan een eigen ‘digitale Euro’. Europese ministers van financien, zoals de Duitse Olaf Scholtz, hebben er op aangedrongen om alles op alles te zetten, om zo snel mogelijk een ‘antwoord’ te hebben op de Chinese plannen. Verschillende Europese landen zijn zelf ook al aan het experimenteren, zoals in Italië, Oekraïne en Nederland zegt zelfs een voortrekkersrol hierin te willen spelen. De Europese Centrale bank heeft in een recent rapport aangegeven pas in de zomer van dit jaar, definitief te beslissen of het een eigen digitale Euro wil gaan uitgeven en haar president, Christine Lagarde, gaf recent aan dat áls de ECB hiertoe besluit, het nog zeker tot 2025 zal duren voordat deze er ook daadwerkelijk is.

“Hopelijk ziet Europa dit als een wake-up call” – Wim Boonstra, econoom Rabobank

Het Amerikaanse Kodak momentje

Ook aan de andere kant van de oceaan, woed een felle discussie over een digitale Dollar. Het hoofd van de Amerikaanse bank heeft hier de discussie opgelaaid met de uitspraak “we do think it is more important to get it right than to be first and getting it right”. Experts wijzen echter op het ‘first mover advantage’ wat China gaat hebben op het wereldwijde financiële toneel, met alle gevolgen van dien. De Chinese overheid heeft al wel aangegeven graag samen te werken met andere centrale banken wereldwijd, maar met de eerder genoemde, verregaande functionaliteiten die de DCEP zal hebben, wordt hier wereldwijd vooral angstig in plaats van enthousiast naar gekeken.

Er zijn nog heel veel haken en ogen, waaraan moet worden gewerkt, voordat dergelijke munten op het wereldtoneel kunnen verschijnen, in mijn optiek. Hoe centraler de macht over een dergelijke munt, hoe makkelijker te hacken. Maar ook de informele economie, waar 60% van alle banen wereldwijd in fungeren en in de knel komen met overheids gereguleerd geld. Ook zet het Internationaal Monetair Fonds nog steeds vraagtekens bij de monetaire stabiliteit, die kan worden aangetast door het uitgeven van eigen munten door centrale banken. De snelheid waarmee de ontwikkelingen momenteel gaan op het wereldtoneel zijn enerzijds fascinerend, maar ook beangstigend, als je de verwachte gevolgen van machtsverschuivingen ziet. Het komende jaar gaat dan ook een zeer interessant en belangrijk jaar worden voor het wereldwijde financiële systeem.

dev

13 July 2021 BlogBy dev

Blik op blockchain: 4 obstakels & ontwikkelingen

Blik op blockchain: 4 obstakels & ontwikkelingen: Het zou overheden omverwerpen en banken overbodig maken. Libertijnen en anarchisten zagen blockchain-technologie als hét middel om beide instituten van hun macht te ontdoen. Het is dan ook erg interessant om te zien dat juist banken en overheden nu zo proactief experimenteren. En de technologie implementeren binnen hun gelederen. Enerzijds zien we momenteel hoe blockchain-technologie prachtig wordt ingezet tijdens de coronacrisis, anderzijds zien we prachtige blockchain-bedrijven omvallen door diezelfde crisis. Wat staat ons de komende tijd te wachten? In deze blog de 4 belangrijkste ontwikkelingen.

Waar ik vorig jaar schreef dat veel organisaties nog zochten naar een succesvolle businesscase, zien we dat in het afgelopen jaar blockchain van buzzword in business opportunity is veranderd. Een groot onderzoek van Deloitte laat zien dat 82% van de organisaties geld besteedt aan de technologie en een kleine 90% een businesscase ziet. De helft ziet het zelfs als een van de top 5 prioriteit. En het aantal succesvolle implementaties in een jaar tijd is verdubbeld. Onderwijsinstituten bundelen hun krachten en bieden massaal opleidingen aan. MKB’s worden ondersteunt door de Europese Unie in het experimenteren met de technologie en tientallen start-ups in Nederland bouwen aan gave blockchain-oplossingen.

Blockchain heeft zich duidelijk bewezen, maar is er nog veel werk aan de winkel. – Staatssecretaris Mona Keijzer

Centrale Banken en hun digitale valuta

Overheden hadden in het begin van het ontstaan van Bitcoin en de onderliggende blockchain-technologie goede redenen om huiverig te zijn. Onderzoek van Oxford laat zien dat in de beginjaren de helft van de Bitcoin-betalingen kan worden gelinkt aan illegale activiteiten. Meer dan 75% van de blockchain-start-ups die tijdens de hype ontstonden, bleken regelrechte scams te zijn. Hierdoor verloren investeerders (vaak consumenten) hun geld. Doordat er geen regelgeving beschikbaar was, werd er voor miljarden dollars geld witgewassen via digitale valuta.

Maar door de bekendmaking van het Libra project, geïnitieerd door Facebook, en de grote ommezwaai van de Chinese overheid op blockchain-gebied (van verbieden naar omarmen) zijn digitale valuta snel uit een verdomhoekje gehaald en op de prioriteitenlijst gezet door veel centrale banken.

Een digitale euro was altijd vloeken in de kerk. Tot Mark Zuckerberg zich ermee ging bemoeien. – De Correspondent

Waar Facebook recent hard is teruggefloten met haar Libra project door overheden wereldwijd, zijn overheden in sneltreinvaart hun eigen digitale valuta gaan ontwerpen. China heeft zelfs al verschillende testen succesvol afgerond. Naast een ‘antwoord’ op Libra, worden vooral de verkapte basisinkomens die landen als Spanje en de Verenigde Staten aan haar bevolking distribueren, gezien als moverende reden voor overheden om extra snel digitale munteenheden te introduceren.

Machtsverschuiving

Het Chinese DCEP-project is momenteel niet alleen het verst ontwikkeld van alle zogenaamde ‘Central Bank Digital Currencies’, maar zorgt ook voor weer een machtsverschuiving op het wereldwijde geopolitieke vlak van de Verenigde Staten naar China. Tegenlicht besteedde hier eerder aandacht aan in ‘De Chinese Dollar‘ en voorspelde de Chinese Renminbi de Amerikaanse Dollar gaat vervangen als wereldreserve munt. Een gamechanger, die wereldwijd voor een grote financiële aardschok zal zorgen.

Het blijft uiteraard wel bijzonder dat een technologie die is ontworpen om digitaal geld mogelijk te maken zonder tussenkomst van overheden, juist nu door overheden wordt gebruikt om controle te krijgen hierop.

Decentrale financieringen

Het zijn niet alleen overheden die voor innovatie zorgen op financieel vlak. Een snel opkomende trend in blockchain land is ‘Decentralized Finance‘. Dit is het ecosysteem van financiële applicaties dat wordt gebouwd op blockchain-technologie. Dit komt er simpelweg op neer dat je allerlei financiële producten kunt afsluiten en zelf kunt aanbieden, zonder tussenpersoon. Denk aan leningen, hypotheken en verzekeringen.

Waar digitale valuta zoals Bitcoin in beginsel bekendheid kregen door het ‘peer-to-peer’ betalen, zorgt DeFi ervoor dat deze financiële producten ‘peer-to-peer’ mogelijk worden gemaakt. Geen negatieve bankrente betalen, maar

gewoon spaarrente krijgen via bedrijven als Voluto,
direct geld lenen aan een andere consument via Compound,
een ‘eerlijke’ verzekering afsluiten via Etherisc of
een goedkope hypotheek afsluiten via Liquid.

Het zijn een paar voorbeelden van gave, werkende DeFi-oplossingen, waarvan er elke dag weer nieuwe bijkomen. Inmiddels gaat er al een bescheiden $2 miljard in om en maken een half miljoen mensen gebruik van de verschillende platformen. En dit neemt momenteel exponentieel toe. Zowel het sterk afnemende vertrouwen in geld, vanwege het geprint van triljoenen Dollars en Euro’s uit het niets door overheden, en de geweldige mogelijkheden op gebied van remittance payments voor ontwikkelingslanden, kan die exponentiële groei de komende tijd nog wel eens verder stimuleren.

We always overestimate the change that will occur in the next two years and underestimate the change that will occur in the next ten. – Bill Gates

De onderwijskloof

Om als innovatieve technologie constant te blijven ontwikkelen, stappen te blijven maken en impact te hebben, is onderwijs waanzinnig belangrijk. Onder andere voor het opleiden van nieuwe experts. Maar ook voor het constant updaten van professionals en om het voor een breder publiek begrijpelijk te maken. Denk aan gebruikers en investeerders. Dit is een van de grootste zorgenkindjes van de technologie.

Recent onderzoek van Nyenrode laat zien dat 7 op de 8 Nederlandse executives aangeeft dat het kennisniveau zeer matig is. Onderzoek onder investeerders laat daarnaast zien dat hun matige kennisniveau grote investeringen momenteel tegenhoudt. Er is ook een grote mismatch op gebied van blockchain-experts, wat volgens onderzoek een van de grootste obstakels is voor executives om volgende stappen te nemen.Lees ook: Blockchain is niet levensvatbaar

Hoewel het grootste freelancingplatform wereldwijd, UpWork, het aangeboden aantal mensen met blockchain-skills met een 6000% zag toenemen in het afgelopen jaar, is volgens blockchain dit jaar volgens LinkedIn nog steeds veruit de meestgevraagde skill van bedrijven. Tientallen universiteiten en andere onderwijsinstituten in Nederland en wereldwijd bieden inmiddels blockchain-opleidingen aan en de eerste paar studenten studeren af. Grote bedrijven uit de industrie, zoals Binance en Tezos, zetten hun eigen online ‘universiteiten’ op. Dit doen ze om het onderwijsproces nog meer te ondersteunen en te versnellen. De kloof tussen vraag en aanbod zal echter nog wel even blijven.

Het pacing problem

Het allergrootste obstakel van organisaties om iets met de technologie te doen, is de wet- en regelgeving. Er is een ‘pacing problem‘ ontstaan, omdat de technologie zo snel is doorontwikkeld dat wetgevers dit simpelweg niet kunnen bijhouden. En dit komt niet alleen doordat wetgevers nu eenmaal tijd nodig hebben en nemen om wetgeving te maken. Door de vele, grote, wereldwijde schandalen in de afgelopen jaren zijn door de verschillende tegenreacties vanuit overheden ook barrières opgeworpen. Dit is natuurlijk ongunstig voor de ontwikkeling van de technologie.

We zagen dit bij de grote privacyschandalen rondom de techbedrijven. En de opvolgende GDPR-wetgeving die bij de lancering gelijk alweer outdated was op gebied van blockchain-technologie. Maar ook de ‘move fast and break things’-gedachte van bedrijven als Facebook, Amazon en Google rondom design processen van haar producten en diensten, wordt door veel overheden momenteel op grote schaal beteugeld.

Ook bijzonder veel oude wetgevingen, die vooral in het voordeel werken van traditionele industrieën en niet in dat van nieuwe technologieën, werken hierin niet mee. Gelukkig zijn er vele nieuwe wet- en regelgevingen aangekondigd. Deze nieuwe regels zullen op verschillende vlakken de ouderwetse regels voor papier en post gaan vervangen voor bits en bytes.

Enthousiasme uit alle hoeken van de wereld

Elke dag weer komen er nieuwe experts, start-ups, organisaties en andere enthousiastelingen met de meest geweldige oplossingen, doorbraken en verbeteringen op gebied van blockchain-technologie. Van beveiliging tot snelheid, van schaalbaarheid tot duurzaamheid en praktische businessmodellen. De technologie ontvangt steeds meer enthousiasme uit alle hoeken van de wereld. Maar blockchain heeft ook nog een lange weg te gaan wat betreft verdere doorontwikkeling en volwassen worden.

De komende tijd wordt interessant vanwege de lancering van vele initiatieven, producten, diensten en andere aanverwante elementen. Deze volg ik vol enthousiasme op de voet!

dev

11 June 2021 BlogBy dev

Cryptovaluta: de 5 belangrijkste ontwikkelingen voor 2021

Cryptovaluta: de 5 belangrijkste ontwikkelingen voor 2021: Het beste jaar ooit en een katalysator voor heel veel meer moois, wat er komend jaar gaat aankomen. De Bitcoin prijs ging naar een ‘all time high’ en in zijn kielzog de vele ‘altcoins’, veel grote en gevestigde stapten in en de verschillende grote projecten, zoals Ethereum, staan op het punt om grote doorbraken te lanceren. Ook komend jaar beloofd dan ook een jaar als nooit tevoren te worden. In deze blog de 5 belangrijkste ontwikkelingen waar ik naar uit kijk.

Eerst even terugblikken

Ook al wordt vaak gezegd dat een dag in de cryptowereld, een jaar in een mensenleven is, zijn de voorspellingen die ik het afgelopen jaar deed, allemaal uitgekomen. De ‘halving’, de halvering van de beloning van de ‘miners’ van het blockchainnetwerk van Bitcoin, in mei zelf niet tot grote koersstijgingen zou leiden, maar daarna wel. We zagen de Bitcoin prijs in maart dippen onder de $4000 en in de loop van het jaar de prijs steeds meer stijgen en uiteindelijk het oude record overtreffen van bijna $20.000. De verschillende crypto-startups hebben het afgelopen jaar ook naar verwachting hard doorgewerkt en komen elke week weer met grote onthullingen. Het gebruik van cryptovaluta is wereldwijd exponentieel toegenomen met inmiddels meer dan 100 miljoen gebruikers en op een gegeven moment werden er afgelopen jaar 25.000 Bitcoin ‘wallets’ (digitale portemonnee) gemaakt in 1 uur tijd. Ook al is er geen pijl op te trekken wat de ‘mother of all coins’ Bitcoin gaat doen qua prijs; de voorspellingen lopen uiteen van 0 naar 1 miljoen Dollar, voed de enorme ‘wall of money’ die wordt gecreerd door overheden wereldwijd om de corona-crisis tegen te gaan, de beweging van veel investeerders naar cryptovaluta.

Whales are on their way

Waar in de vorige grote ‘run’ in 2017, vooral de kleinere retailbeleggers cryptovaluta kochten, was het de afgelopen maanden de beurt aan de ‘grote jongens’. Microstrategy kocht voor een half miljard dollar aan Bitcoin en hun CEO privé voor een kwart, betaalbedrijf Square stak er $50 miljoen in en Paypal kocht 70% van alle nieuw gemaakte (geminede) Bitcoins in de afgelopen maand. Het hoofd investeringen van Blackrock, de grootste investeerder ter wereld, gaf aan dat hij Bitcoin niet meer ziet verdwijnen en zelfs goud op den duur ziet verdwijnen. Dat het niet alleen woorden zijn, maar ook daden, blijkt uit cijfers van bijvoorbeeld Coinbase, wat onder andere ‘crypto custody’ aanbied; het veilig opslaan van cryptovaluta en in een paar maanden tijd hun digitale opslag in waarde zag stijgen van 6 naar 20 miljard dollar zag stijgen.

Het leuke van blockchain en vooral de Bitcoin blockchain, is dat de transacties allemaal openbaar zijn. Daarop kan je hele gave data analyses doen, bijvoorbeeld van de grote investeerders, de ‘whales’ genoemd. Een mooie grafische analyse laat zien dat de grote Bitcoin ‘wallets’ met een omvang van meer dan 1000 Bitcoin (waarde van 20 miljoen euro of meer) razend snel is gestegen en dat deze eigenaren de Bitcoins ook vasthouden en niet verkopen.

De stier is net op dreef

Na twee jaren van de zogenaamde ‘bearmarket’ in cryptovaluta, een lange periode met dalende prijzen, is de ‘bullmarket’ eindelijk aangebroken. De totale omvang van de markt is sinds maart met $500 miljard gestegen en er lijkt maar geen einde aan te komen. Waar de recente koersstijging vooral wordt toegedicht aan de grotere investeerders, is het wachten nu weer op de kleinere retailbeleggers. Bitcoin staat weer voorpagina op de Telegraaf en NU.nl, het aantal zoekopdrachten rondom ‘bitcoin prijs’ is nog nooit zo hoog geweest en het wordt steeds makkelijker gemaakt om cryptovaluta te kopen. Paypal maakte bekend dat haar 300 miljoen gebruikers nu ook cryptovaluta konden gaan kopen, verkopen en bewaren, wat inmiddels 20% van de gebruikers in de Verenigde Staten al heeft gedaan. Met de recente goedkeuring van de Nederlandse bank van een handvol grote Nederlandse cryptovaluta beurzen zoals Coinmerce, zal het ook niet lang meer duren voordat ik weer ‘Bitcoin’ in de rij bij de Albert Heijn of bij de kapper ga horen.

Niet alleen Bitcoin, ook andere cryptovaluta, de zogenaamde ‘altcoins’ zijn waanzinnig in waarde gestegen en van sommigen is de prijs in korte tijd zelfs verdubbeld of verdrievoudigd. Een bekend patroon; in de afgelopen jaren steeds Bitcoin eerst, waarna de altcoins vervolgens exponentieel volgden. Vooral veelbelovende projecten, zoals Ethereum (wat), Chainlink (wat ) en Polkadot (wat ) waren hierin populair.

Grote updates van de grote jongens

De populariteit van de verschillende cryptovaluta, komt mede door de grote ontwikkelingen die zich in de afgelopen tijd hebben afgespeeld en in de nabije toekomst worden gelanceerd. Ethereum, wat qua marktwaarde de tweede cryptovaluta is, is na jaren voorbereiding, begonnen met de lancering van de omvangrijke 2.0 versie van haar netwerk. Een waanzinnige sprong vooruit, vanwege de nieuwe manier van het valideren van transacties, die het netwerk in een klap waanzinnig veel sneller, stabieler en goedkoper maakt. Omdat het netwerk steeds meer wordt gebruikt om zogenaamde ‘smart contracts’ op te bouwen en draaien, maar ook DeFi (decentrale financieringen, waar ik eerder over schreef) zogenaamde ‘DApps’ (decentrale applicaties) en ‘DAOs’ (decentrale organisaties), wordt het ook wel de ‘supercomputer van de wereld’ genoemd en gooit het hoge ogen bij steeds meer investeerders.

Ook al is er nooit meer wat van de mysterieuze Bitcoin oprichter of oprichters Satoshi Nakamoto gehoord, duizenden enthousiastelingen zijn nog dagelijks bezig met het verder ontwikkelen van de code van deze baanbrekende cryptovaluta. Problemen waar Bitcoin al langer mee worstelt; schaalbaarheid en privacy, worden op korte termijn aangepakt met de grote updates Taproot en Schnorr. Een ander ‘top 10 project’, Cardano, een van de grootste concurrenten van Ethereum, komt met de grote ‘Govuen’ update, die nog sterker inzet op decentralisatie en allerlei functionaliteiten beschikbaar maakt voor bedrijven, zoals ‘smart contracts’ en ‘DApps’. NEO gaat met haar 3.0 update de grote ambities waarmaken, om een dusdanig schaalbare blockchain te maken, dat de transactiesnelheid op het niveau komt van dat van reguliere banken.

CryptoCrime neemt toe

Veel geld trekt helaas ook verkeerde mensen aan; criminelen hebben de virtuele weg inmiddels ook goed gevonden en ook het afgelopen jaar werd er voor miljarden aan cryptovaluta gestolen. Recent nog $150 miljoen bij de grote handelsbeurs KuCoin. Volgens de Verenigde Naties zijn dit niet alleen zelfstandig opererende boeven, maar zelfs de regering van Noord-Korea, de inmiddels naar schatting $2 miljard heeft gestolen, voornamelijk om kernwapens mee te ontwikkelen. Helaas verwacht cybersecurity expert Kasparsky ook in het komende jaar een stijgende aandacht van criminelen voor cryptovaluta. Vooral de nieuwere ‘DeFi’ projecten, die vaak te snel groeien om de veiligheid te kunnen blijven garanderen, vallen hieraan ten prooi, zoals dit recent nog gebeurde met Balancer, Akropolis en Opyn.

Dát cryptovaluta enkel voor terroristen en criminelen is, werd recent ook nog eens ontkracht door een directielid van Chainalysis, het grootste crypto-data analyse bedrijf ter wereld, op een blockchain event wat ik recent organiseerde in Amsterdam. Hoewel er steeds meer ‘ransomware’ aanvallen plaatsvinden waar cryptovaluta voor wordt geëist door de criminelen, is het aantal criminele transacties ver onder de 1% gedaald en geven opsporingsinstanties zoals de FBI en Nederlandse Politie zelfs toe dat cryptovaluta hen geweldig in staat stelt om crimineel geld te volgen.

De overheid is aan zet

Ook al wordt de industrie steeds meer volwassen, er gebeuren ook nog heel veel zaken die absoluut niet door de beugel kunnen, zoals het kunstmatig oppompen van prijzen. Door het ‘pacing’ probleem, lopen overheden altijd achter de feiten aan met het opstellen en implementeren van wet- en regelgeving, door de snelle ontwikkelingen van bepaalde technologieën.

De strenge Nederlandse wetgeving, heeft ervoor gezorgd dat verschillende Nederlandse cryptovalutabeurzen inmiddels zijn geregistreerd bij en onder toezicht staan van De Nederlandse Bank. Maar veel van de grootste beurzen wereldwijd, zoals Binance en Bitmex ontlopen deze dans, door zich te vestigen in belasting- en wetgevingsparadijzen als de Kaayman Eilanden en Sechellen.

De CEO van Paypal, Dan Schulman, die zoals ik eerder al schreef in deze blog, het mogelijk heeft gemaakt voor klanten om cryptovaluta te kopen, verkopen en houden, heeft de industrie dan ook opgeroepen om zelf, proactief aan tafel te gaan zitten bij de regelgevende instanties, om te voorkomend dat er straks op allerlei manieren als een soort ‘tegenreactie’ door internationale organen en nationale regeringen, grote obstakels worden opgeworpen. Juist, nu de massa adoptie zulke prachtige vormen begint aan te nemen.

De Europese Unie heeft in september de ‘MICA’ geïntroduceerd; reguleringen rondom de cryptovaluta markt. Ambitieus en vooral gericht op het stimuleren van verantwoordelijke innovaties. Na goedkeuring, zal deze voor alle 27 lidstaten gelden en eindelijk op bredere schaal duidelijkheid geven over de rechten en plichten rondom cryptovaluta voor consumenten en organisaties. Het draagt in mijn optiek bij aan een volwassen wordende markt en zal, door de zekerheid die het gaat bieden, ook steeds meer consumenten en bedrijven aantrekken, om het zowel te gaan gebruiken, als erin te investeren, wat uiteindelijk de hele markt ten goede gaat komen.

Het gaat een bijzonder jaar worden, met de lancering direct in januari van DIEM, het hernoemde cryptovaluta project Libra, wat Facebook heeft geïnitieerd, de lancering van de Chinese DCEP (digitale overheidsmunt) en nog heel veel meer. Het afgelopen jaar was op gebied van cryptovaluta al een om in de boeken te schrijven, 2021 zou dat wel eens heel erg kunnen gaan overtreffen!

dev

14 May 2021 BlogBy dev

Wat is Decentralized Finance (DeFi), wat kan je er mee en wat zijn de volgende stappen?

Wat is Decentralized Finance (DeFi), wat kan je er mee en wat zijn de volgende stappen? Het moment dat ik met mijn vader bij de Postbank een Penniemaat mocht komen ophalen, kan ik mij nog goed herinneren. Het werd dé plek voor alle stuivers, guldens en rijksdaalders die ik echt uit alle mogelijke hoeken verzamelde, om te sparen voor een muziekrecorder. De financiële wereld heeft zich sindsdien snel ontwikkeld; het overschrijfkaartenboekje heeft plaats gemaakt voor Tikkie en iDeal, er worden elke dag triljoenen verstuurd over de hele wereld en banken hebben niet meer alleen het monopolie op financiële transacties. Cryptovaluta als Bitcoin beginnen steeds populairder te worden en bedrijven als Facebook, Amazon, Google en Apple hebben inmiddels ook de directe aanval op het bancaire systeem geopend met hun eigen financiële diensten. De nieuwste trend in de fintech wereld die snel bekendheid krijgt, is Decentralized Finance (DeFi). In deze blog meer informatie over wat het is, wat je er mee kan en hoe de volgende stappen er uit zien.

Als je duikt in de wondere wereld van DeFi, dan kom je de meest bizarre projectnamen tegen, als Sushiswap, Spaghetti, Pancake en technieken als Yield Farming. De ontwikkelingen gaan razendsnel; het project Yearn.Finance was bijvoorbeeld een tijd $40.000 per token waard, een meervoud van de waarde van Bitcoin, die momenteel schommelt rond de $10.000. De totale marktwaarde van DeFi projecten is in korte tijd gestegen naar $15 miljard en blijft maar doorgroeien, al zit daar net als de algemene cryptovaluta markt flinke volatiliteit in; het project YAM steeg bijvoorbeeld binnen een dag $500 miljoen in waarde en stortte een dag later bijna weer helemaal in.

De nieuwe basis van vertrouwen

Geld draait om vertrouwen. Vertrouwen dat de fysieke Euro’s waard zijn wat er op staat, maar ook dat het geld veilig bij een bank staat. Dat vertrouwen is de afgelopen jaren sinds de kredietcrisis flink gedaald en volgens de gezaghebbende ‘trust barometer’ van Edelmann, is de financiële sector een van de wereldwijde sectoren die mensen het minst vertrouwen. De triljoenen die momenteel worden bijgeprint door overheden wereldwijd, om de corona crisis en gevolgen ervan te lijf te gaan, geven daarnaast nog meer voedingsbodem voor het Libertarische-anarchistische gedachtengoed, die een absolute vrijheid propageren, waaronder een monetair systeem zonder invloed en controle van overheden en banken. De razendsnel volwassen geworden cryptovaluta industrie sluit hier dan ook perfect op aan en de steeds groter wordende kloof op gebied van toegang tot financiële producten (1.7 miljard mensen wereldwijd hebben momenteel geen toegang tot financiële producten, zoals een bank- en spaarrekening), zorgt er voor dat DeFi projecten als paddenstoelen uit de grond schieten.

De naam zegt het al waar het in principe op neer komt; decentrale financieringsinstrumenten, zoals leningen, sparen en verzekeren, maar ook handel. Een open financieel netwerk, wat in principe dezelfde producten aanbiedt, maar dan zonder tussenpersoon, peer-to-peer. Bitcoin begon hiermee puur voor betalingen, DeFi voegt hier dus andere financiële producten toe. Door het weghalen van de tussenpersonen, gaan de transacties sneller, veiliger en goedkoper, kennen ze geen landsgrenzen en kan niemand hier invloed op uitoefenen, door een transactie bijvoorbeeld te blokkeren. Ik zou dus bijvoorbeeld direct een lening kunnen geven aan Frankwatching om een nieuwe redacteur aan te nemen, zonder dat hier een bank aan te pas komt of een spaarrekening openen die geen negatieve rente geeft, maar juist een flinke plus. Een netwerk van zogenaamde ‘smart contracts’ handelt dan automatisch de transacties af, maar zorgt ook voor alle benodigde en belangrijke controles in het gehele proces en eventuele acties als betalingen niet worden uitgevoerd, zoals een aflossing.

De vele honderden bedrijven die momenteel DeFi producten aanbieden, hebben hun projecten vrijwel allemaal gebouwd op de Ethereum blockchain, net als dat veel andere ‘smart contract’ projecten, Decentrale Applicaties en andere blockchain projecten dat hebben gedaan. De snelle groei van het aantal projecten doet denken aan de Initial Coin Offering bubbel eind 2017, die zorgde voor recordprijzen van de verschillende cryptovaluta als Bitcoin en Ethereum, maar ook voor veel pijn bij de beleggers, toen de prijzen van de meeste projecten in korte tijd 95-99% daalden en uiteindelijk bleek dat 80% van de projecten regelrechte scams bleken te zijn. Helaas zien we dat ook nu weer gebeuren, zoals met het eerder genoemde YAM project, maar ook verschillende DeFi exitscams.

“If you can’t understand it without an explanation, you can’t understand it with an explanation.” – Haruki Murakami

De decentrale droom die hiermee weer een grote stap werkelijkheid wordt, klinkt op verschillende vlakken erg mooi. Een wereld die opereert zonder regels opgesteld door en controle vanuit overheden en instituten als banken. Alles wordt georganiseerd door het individu en de directe community, die ook direct worden beloond voor de eigen inbreng. Maar een groot aandachtspunt wat DeFi helaas nog niet goed weet op te pakken, is het voorkomen van witwassen en tegengaan van financiering van bijvoorbeeld terrorisme; Anti Money Laundering en Know Your Customer. De eerste oplossingen hiervoor zijn inmiddels gelanceerd, maar worden nog maar op kleine schaal gebruikt. Ook al wordt de cryptovaluta sector snel volwassen, het staat op verschillende vlakken nog steeds in de kinderschoenen. Decentraal betekend eigen verantwoordelijkheid, dus als je zelf iets fout doet met jouw cryptovaluta wallet, dan ben je het geld kwijt en kan je nergens aankloppen om het terug te krijgen. De verschillende bugs die momenteel dan ook nog worden ontdekt in de ‘smart contracts’ die de DeFi projecten gebruiken, hebben dan ook de hoogste prioriteit om op te lossen en voor altijd te voorkomen. Het is dan nu ook vooral nog voor de echte technologie-enthousiastelingen en developers, die begrijpen hoe de functies werken.

Overheden zijn na hun ervaring met de ICO boom in 2017, met deze nieuwe hype dan ook heel snel wakker geworden en proberen rondom DeFi veel sneller wet- en regelgeving op te tuigen. De grootste uitdaging blijft; wie is aansprakelijk in een decentrale omgeving? Het decentrale karakter zorgt bij Bitcoin er bijvoorbeeld voor, dat hier niemand voor een rechter kan worden gedaagd of om uitleg kan worden gevraagd. De komende tijd zal dan ook belangrijk worden voor de verdere ontwikkeling van DeFi; wat gaan de wet- en regelgevers uit de kast trekken om DeFi te beteugelen door middel van regulatie? Hoe ontwikkelen de verschillende projecten zich verder? Welke nieuwe mogelijkheden komen er bij, die eerder niet mogelijk waren en zal het grote publiek er ook gebruik van gaan maken?

Net als met de vorige hype in 2017, gaan we denk ik vooral heel veel projecten zien die hun verwachtingen niet waar kunnen maken en wegvallen. Net als in vorige crisissen blijven er een handvol bedrijven over, die vervolgens wel een waanzinnige impact gaan hebben op onze maatschappij, zoals we hebben gezien met Amazon, Facebook en AirBnB. Dagelijks komen er nieuwe projecten bij, die de verschillende uitdagingen op een waanzinnige manier te lijf gaan; van stabiliteit tot gebruiksgemak en van het koppelen van de verschillende diensten tot veiligheid.

Dat DeFi banken en andere financiële instellingen overbodig gaat maken, net als dat diehard Bitcoin aanhangers al sinds het ontstaan er van betogen, zie ik zelf niet gebeuren. De Nederlandse banken lopen wereldwijd voorop, op het gebied van de ontwikkeling van verschillende blockchain applicaties en ik zie ze ook op dit vlak, eigen producten ontwikkelen, die gelijk in lijn liggen met de huidige wet- en regelgeving. Maar net als dat de PSD-2 wetgeving de deur open heeft gezet voor partijen als Google en Apple om de financiele markt te betreden en Facebook nog steeds bezig is met haar Libra project, zal ook de komende jaren de markt een waanzinnige technologische ontwikkeling doormaken.

dev

15 April 2021 BlogBy dev

Hoe wordt blockchain-technologie ingezet tijdens de coronacrisis? 5 oplossingen

blockchain technology corona crisis: 5 oplossingen: We zijn waarschijnlijk nog nooit zo afhankelijk geweest van technologie, als nu. Thuis werken, leren, communiceren, boodschappen doen; bedenk maar eens wat voor probleem je hebt als jouw telefoon of laptop nu stuk gaat of de internetverbinding wegvalt. Volgens Vodafone is het dataverkeer in sommige gebieden met wel 50% toegenomen, de top 4 social media kanalen met 20% en Netflix heeft de kwaliteit van haar streams met een kwart verlaagd omdat het de vraag niet aan kon. Hoewel experts nu al waarschuwen voor de nóg sneller groeiende macht van de al zeer machtige techbedrijven, zoals Amazon en Facebook, is het ook heel mooi om te zien hoe nieuwe technologieën worden ingezet om corona tegen te gaan. Artificial Intelligence wordt ingezet om epidemieën te voorspellen en medicijnontwikkeling te versnellen, blockchain technologie wordt inmiddels ook op verschillende manieren ingezet. In deze blog 5 zaken waar blockchain technologie voor ingezet wordt en kan worden in de corona crisis.

De snelle opmars van blockchain in de technologie, was al een feit. In een eerdere blog schreef ik dat al 15% van de zorg executives bezig waren met het implementeren van de technologie, wat nu in een stroomversnelling is gekomen. Het Rode Kruis laat inmiddels donaties in Bitcoin toe en wereldwijde organisaties als de World Health Organization en mijn collega’s bij het World Economic Forum, richten het een na het andere samenwerkingsplatform op, zodat overheden en organisaties uit verschillende landen kunnen samenwerken.

Data Delen

Die samenwerking is hard nodig, want corona kent geen grenzen. Het delen van data is momenteel ontzettend belangrijk, om regeringen en zorgprofessionals de juiste beslissingen te laten maken, maar het ‘even delen’ is makkelijker gezegd dan gedaan. Niet alleen omdat er veel wantrouwen is over de validiteit van data (de CIA doet zelfs onderzoek of China wel de juiste aantallen publiceert) maar ook simpelweg omdat de data in zogenaamde datasilo’s is opgeslagen, wat volgens experts de interoperabiliteit ontzettend lastig maakt. Taalbarrières, cultuurverschillen, privacy wetgevingen en verschillende andere obstakels doen daar nog een schepje bovenop en maken het voor experts onnodig lastig om hun belangrijke en urgente werk momenteel te doen.

De World Health Organization heeft het voortouw genomen om corona blockchain & AI platform MiPasa op te zetten, in samenwerking met IBM, Oracle en Microsoft. Met behulp van big data, voorspelt het trends, detecteerd het uitbraken en ondersteunt het in het maken van analyses. China, Europa en verschillende grote ziekenhuizen zoals het befaamde John Hopkins, hebben zich al pro-actief aangesloten.

De keten weer in kaart

Een van de grootste problemen die corona op zakelijk niveau met zich mee brengt, is de waanzinnige disruptie van de vele toeleveringsketens. Meer dan 75% van de bedrijven geeft inmiddels aan dat hun toeleveringsketen is aangetast en weet vaak niet waar het probleem zit, omdat de keten vaak lang en intransparant is. Niet handig, als je als overheid wilt weten waar de lading mondkapjes momenteel is. Maar het zijn niet alleen de mondkapjes of desinfecterende zeep waar een kink in de intransparante ontoeleveringskabel zit; meer dan 5 miljoen bedrijven halen onderdelen of producten uit de Wuhan regio in China, die lange tijd vergrendeld was. Bedrijven als Apple hebben vrijwel hun hele productie in het afgegrendelde China liggen en Coolblue schrapte zelfs haar affliate programma omdat het door de afnemende leverantie van producten uit China, aan de vraag niet meer kon voldoen.

Een van de grootste doorbraken die blockchain technologie faciliteert, is transparantie in toeleveringsketens. Dit heeft wereldwijd al voor geweldige resultaten gezorgd; supermarkten als Albert Heijn en Carrefour die miljoenen euro’s besparen door efficiency winsten, tientallen bedrijven wereldwijd maken gebruik van IBM’s Food Trust blockchain platform om voedsel van ‘seed to sale’ te volgen, tienduizenden doden worden voorkomen doordat neppe medicijnen worden tegengegaan en veel andere industrieën boeken door de strategische inzet van de technologie, geweldige voortgang in het optimaliseren en verkorten van hun toeleveringsketens. Dit staat bij veel industrieën nog wel in de kinderschoenen en een van de belangrijkste aanbevelingen van McKinsey is dan ook, om zo snel mogelijk de ketens transparant te maken, om de effecten van de corona crisis zo snel mogelijk tegen te gaan. Niet alleen, volgens Harvard Business Review, om 24/7 realtime te weten waar producten zich bevinden, maar juist ook om neppe producten tegen te gaan. In China werden al 31 neppe mondkapjes in beslag genomen, die juist levens moeten redden. Alipay heeft al een blockchain platform opgezet om medische hulpmiddelen te volgen en het Nederlandse Tymlez is tijdens de hackaton ‘Tech tegen Corona’ begonnen met de ontwikkeling van blockchain-websites om vraag en aanbod van medische hulpgoederen in kaart te brengen. Bij het World Economic Forum hebben we een groot initiatief opgestart voor alle mogelijke toeleveringsketens, om ze transparanter, efficiënter en vertrouwder te maken, juist omdat het bewezen ook duurzaamheid accelereert.

Farewell Fake news

Baksoda of elk kwartier water drinken om corona tegen te gaan, 5G en ibuprofen wat corona juist verergert, 10 seconden je adem inhouden om te testen of je corona hebt, alle Whatsapp berichten van medische professoren uit Italie en China die adviezen geven en de Verenigde Staten die corona als biologisch wapen hebben ingezet om de macht van China af te breken. Vroeger noemden we dit een broodje aap, maar anno 2020 ‘fake news’. Door onze hyperconnectiviteit verspreiden dit soort neppe berichten zich razend snel en is het soms moeilijk om van echt te onderscheiden. Volgens de World Health Organization moeten we daarom oppassen voor een nieuw virus: infodemie, de snelle virale verspreiding van nepnieuws over corona. Facebook en Instagram zet al factcheckers in, het Nederlandse Cybersprint onderzoekt samen met journalist Huib Modderkolk nepwebsites die zeggen namens het RIVM te communiceren. Wereldwijd zijn er steeds meer organisaties die blockchain inzetten om ‘fake corona news’ te voorkomen, zoals in China en Italië. De onderzoeken naar het voorkomen van ‘fake news’ met blockchain lopen al langer; Frankwatching mede-initieerde het ‘Blockchain As FactChecker’ onderzoek, met veel baanbrekende resultaten.

Donatie ook doeltreffend?

Ons vertrouwen in praktisch alles; van media tot voedsel en van politiek tot elkaar, blijft maar afnemen. Ook het aantal donaties aan goede doelen neemt sterk af en een zesde van de Nederlanders wantrouwt zelfs goede doelen, vaak vanwege alle geld wat aan de strijkstok blijft hangen en de ondoorzichtigheid van de uitgaven en impact er van. Corona heeft er voor gezorgd dat veel mensen weer doneren aan goede doelen; Amazon oprichter Bezos doneerde $100 miljoen, Microsoft oprichter Gates $100 miljoen, en Twitter oprichter Dorsey zelfs een miljard. De grote vraag blijft; waar gaat dat geld allemaal naar toe? Wordt het wel goed besteed? Er zijn helaas teveel voorbeelden van goede doelen geld, wat verkeerd is besteed, zoals werknemers van Oxfam Novib die er seksfeesten van betaalden in Haiti.

Tientallen goede doelen, waaronder ook veel in Nederland, zijn inmiddels bezig om donaties op de blockchain te zetten. Net als bij toeleveringsketens, zorgt de technologie op donatie-gebied, voor een geweldige transparantie voor zowel de gevers als de organisatie zelf. Dit versterkt niet alleen de integriteit van de organisatie, maar volgens het Longfonds ook de projecten zelf, die veel kosten efficiënter kunnen worden uitgevoerd. Betalingen ontvangen in cryptocurrency (zoals Bitcoin), wat onder andere het Rode Kruis al aanbied, zorgt er daarnaast voor dat de hoge transactie en bankkosten worden vermeden.

De helpende helikopter

De laatste grote mogelijkheid die ik zie, waar blockchain prachtig kan ondersteunen in het ondervangen van de corona crisis, is nog niet operationeel, maar wordt wereldwijd al wel heel veel besproken en bestudeerd. Veel overheden zijn momenteel massaal geld aan het bij printen om in hun economieën te pompen; Europa €750 miljard en de Europese landen individueel al meer dan €200 miljard en de Verenigde Staten zelfs €2 triljoen. Naast het steunen van bedrijven, worden er ook snel steunpakketten gemaakt voor burgers, aangezien die massaal hun banen verliezen door de crisis. Alleen in de Verenigde Staten verwacht men al bijna 50 miljoen werklozen, Spanje heeft het al een miljoen banen gekost en in Nederland lopen de verwachtingen uiteen van 1 tot 2 miljoen werklozen. Nu hebben wij het in Nederland het mooiste sociale vangnet ter wereld, maar zie je in landen waar men niet een dergelijk net heeft, de directe, urgente nood van een snelgroeiende groep mensen die hun huur niet meer kunnen betalen of zelfs geen eten kunnen kopen. Twee wereldwijde discussies en ontwikkelingen worden nu door corona ineens versneld; die over het basisinkomen en die over een ‘Central Bank Digital Currency’ (CBDC); een digitale variant van de Euro, Dollar, Yen en alle andere munteenheden.

De discussie rondom het basisinkomen, ook wel helikoptergeld genoemd, wordt door veel experts nu gevoerd rondom de situatie in Amerika. Waar Rutte nog steeds zijn belofte om elke Nederlandse werknemer 1000 euro te geven niet waar heeft gemaakt, wil Trump binnen enkele weken elke Amerikaanse burger $1000 geven om noodzakelijke boodschappen te kunnen kopen. Iets wat de Amerikaanse overheid al tijdens een paar eerdere recessies deed. Nu zijn er heel wat onderzoeken die de positieve effecten van een basisinkomen laten zien en sterk aanraden, zo vatte historicus Rutger Bregman mooi samen in de TED talk die hij bij mij op TEDxMaastricht gaf. Het probleem rondom de praktische uitvoering, ligt hem in de uitbetaling. In Amerika wil de overheid het geld versturen via traditionele cheques, die via de post worden verstuurd. Een traag, fraudegevoelig en kostbaar proces, wat juist in deze tijden verre van handig is. Een CBDC zou hierin een geweldige rol kunnen spelen, omdat het alle problemen van cheques ondervangt. China liep al voorop met de ontwikkeling van een digitale Yen en heeft dat proces hiervoor recent versneld. Europa was ook al bezig met een digitale Euro en door de corona crisis zijn de Verenigde Staten ook eindelijk begonnen met het werken aan een Digitale Dollar, waarschijnlijk om het helikoptergeld op een zo efficiënt mogelijke manier digitaal te distribueren. Of dit allemaal gaat lukken is nog niet bekend, maar de kansen zijn, vooral vanwege de druk, groot.

Legio technologische ontwikkelingen hebben een negatieve impact op onze maatschappij, volgens collega’s van het World Economic Forum en andere organisaties als het IMF. Laten we hopen dat corona de positieve kant van technologieën als AI en blockchain laat zien en dat we snel weer veilig naar buiten kunnen!

dev

5 April 2021 BlogBy dev

Steeds meer bezittingen op blockchain. What’s next, een Tokenation?

Steeds meer bezittingen op blockMeer blockchain-activa. What’s next, een Tokenation: ede-eigenaar worden van een Ferrari, een Picasso of een bijzondere voorraad bourbon; wie wil dit nu niet? Het zogenaamde ‘tokenizen’ van bezit met behulp van blockchain technologie, brengt momenteel een revolutie in de beleggingswereld teweeg en mijn collega’s van het World Economic Forum verwachten zelfs dat over zeven jaar, 10% van het wereldwijde BBP op de blockchain is opgeslagen. Waarom worden bezittingen nu zo massaal op de blockchain gezet en wat houdt dit ‘tokenizen’ precies in? In deze blog geef ik meer achtergrondinformatie.

Als je iets ‘tokenized’, dan houdt het in dat je iets fysieks omzet naar digitale tokens, die vervolgens worden toegevoegd aan de blockchain. Door dat laatste, wordt een veilige overdracht en transparantie gegarandeerd. Als je een huis wilt kopen of verkopen, dan ga je normaliter door een omslachtig proces met verschillende partijen als een makelaar, notaris en bank en zijn sommige onderdelen van dit proces niet transparant. Dit is, juist omdat niet het hele proces transparant is, volgens verschillende onderzoeken een van de hoofdoorzaken geweest van de kredietcrisis 10 jaar geleden. Daarnaast zijn dit soort processen, doordat er meerdere partijen bij betrokken zijn met elk hun eigen, verouderde systemen en uiteraard een bepaalde drang om geld te verdienen, kostbaar en traag.

Daarom zijn er momenteel onwijs veel bedrijven en overheden bezig, om hun bezittingen op de blockchain te ‘tokenizen’. Er worden wereldwijd elke dag miljarden aan assets ‘getokenized’, van Japan tot Luxemburg en Zuid-Afrika en instituten als MIT, Oxford en De Nederlandse Bank onderschrijven de geweldige voordelen. Voordelen als transparantie, maar juist ook het 24/7 wereldwijd snel kunnen handelen, zonder al die tussenpersonen, zorgen voor de grote interesse. Ook doordat bezittingen gedeeltelijk kunnen worden verhandeld en bezittingen die eerder niet liquide waren, dat nu wel zijn en daarom makkelijk te verhandelen zijn, brengt een hele golf aan nieuwe handelsmogelijkheden voor de wereldwijde financiële markt.

Het zijn dan ook niet alleen vastgoedobjecten, auto’s of kunst, maar ook zaken als copyrights, aandelen, metalen, granen en bijvoorbeeld muzieklicenties die worden getokenized. Door dit alles te tokenizen, wordt niet alleen een snelle overdracht gefaciliteerd, maar ook de wereldwijde handel er in en doordat gebruik wordt gemaakt van blockchain technologie, zijn transacties dus niet te wissen of aan te passen, wat zorgt voor veiligheid en vertrouwen. Doordat je bepaalde bezittingen ook fractioneel kan verhandelen, wordt de handel ineens ook beschikbaar voor kleine investeerders en mensen zoals jij en ik. Je kan bijvoorbeeld hierdoor slechts een fractie van een aandeel van Amazon van $2000 kopen. Het Amsterdamse Bloqhouse heeft een platform ontwikkeld waarmee je fractioneel vastgoed kan kopen en het eveneens Amsterdamse The Share Council heeft een oplossing om mede-eigenaarschap te vereenvoudigen.

Een ver van mijn bed show voor de leek? Stiekem hebben veel Nederlanders al profijt van ‘tokenization’. Apple Pay, wat door ING in Nederland geïntroduceerd is, werkt middels ‘tokenization’ en betaalprovider Payvision verwacht zelfs dat in 2023 meer dan de helft van alle e-commerce transacties in Nederland middels deze technologie zal lopen.

Hoewel je in 5 minuten een eigen token kan maken op de blockchain met platformen als Fabix, zijn er nog veel uitdagingen voor ‘tokenization’. De achterliggende blockchain technologie is nog volop in ontwikkeling en daarom is op verschillende vlakken nog verre van volwassen. Een van de grootste uitdagingen momenteel, is de wet- en regelgeving. Veel landen lopen hierop achter, waardoor er nog geen duidelijke definitie is van een token, goede standaardisatie ontbreekt en alle rechten en plichten er om heen nog vaak onduidelijk zijn. Hoe zit dat bijvoorbeeld als je het eigenaarschap van jouw vakantiehuis in Spanje, wilt overdragen aan een Fransman juridisch gezien? Fiscaal gezien? Wat als je een vastgoed object of schilderij met 10 andere eigenaren deelt en 1 van de eigenaren wil zijn deel verkopen? Of er moet onderhoud gepleegd worden? Een van de grootste uitdagingen ligt momenteel nog steeds in onderwijs. Ik merk tijdens het trainen in en spreken over blockchain met Bloqon dat de kennis over de technologie nog ontzettend in de kinderschoenen staat. Naast de basisbeginselen van de werking, is het inzicht in de wereldwijde impact en toekomstige toepassingen bij de meeste mensen nog verre van duidelijk.

Dat er gave toekomstige toepassingen op de loer liggen, is met alle gepresenteerde plannen van veel plannen wel duidelijk. Van het tokenizen van basketbalteams, zodat fans ook een aandeel kunnen nemen, tot het tokenizen van een reis, zodat je niet meer tijdens het vliegen je paspoort, ticket etc hoeft te laten zien. Er liggen natuurlijk ook prachtige kansen op het gebied van bijvoorbeeld de ‘gig-workers’; hoe mooi zou het zijn als je als Uber chauffeur of Deliveroo bezorger, door middel van tokenization een aandeel krijgt in het bedrijf en daarmee bijvoorbeeld ook een winstuitkering? Er zijn al startups zoals Fairride en Lazooz, die dergelijke oplossingen aanbieden, maar net als de onderliggende blockchain technologie nog in de kinderschoenen staan. We staan, met de vele waanzinnige plannen en snelle technologische ontwikkelingen, wel aan de vooravond van een bijzondere revolutie op gebied van eigenaarschap!

dev

25 March 2021 BlogBy dev

Wat zijn stablecoins & waarom zijn ze belangrijk?

Wat zijn stablecoins & waarom zijn ze belangrijk: In het begin van dit jaar kwam Bloomberg met twee belangrijke onthullingen voor de cryptomarkt. Allereerst zou Facebook aan een eigen cryptomunt werken voor WhatsApp. Deze stablecoin zou je kunnen gebruiken voor betalingen via de chatapp. Het zou als eerste getest worden in India. Daarnaast zou de stablecoin Tether genoeg fiat-reserves (dollars) op de bankrekening hebben staan, om aan de beloofde 1-1 ratio te voldoen. Stablecoins zijn een redelijk nieuw begrip in de cryptocurrency-branche. Wat zijn ze en waarom zijn ze belangrijk?

Waarom stablecoins?

Stablecoins zijn het gevolg van een zoektocht naar de oplossing voor de hevige volatiliteit van cryptocurrency’s. Omdat de prijzen hiervan op een open markt worden bepaald, stijgen of dalen sommige coins op een dag meer dan 10% in waarde. Om een massa-adoptie te faciliteren, moet volgens de meeste experts een oplossing gevonden worden voor de volatiliteit. Pas dan kunnen cryptocurrency’s echt een betaalmiddel zijn. De coins zijn momenteel lastig te gebruiken door welwillende ondernemers en het ondermijnt het vertrouwen in de markt.

Hoewel sommige mensen betogen dat stablecoins geen echte cryptovaluta zijn, zijn ze het technisch gezien wel. Het verschil met andere cryptovaluta is dat stablecoins hoofdzakelijk vooral gefocust zijn op het vasthouden van de waarde. Als je bijvoorbeeld naar de koers van Tether (een van de bekendste munten) kijkt, zie je dat deze steeds maar 1 a 2 cent afwijkt van de gestelde $1 prijs. Naast Tether zijn er inmiddels al meer dan 57 stablecoin-projecten in ontwikkeling en kun je er 23 ook al echt gebruiken.

Hoe werkt een stablecoin?

Net als dat geld vroeger werd gekoppeld aan een onderpand zoals goud, kan in principe elke mogelijke bestaande activa aan een stablecoin worden gekoppeld. Nu is dat vooral fiat (regulier) geld, zoals dollars/euro’s en edelmetalen zoals goud.

Er zijn momenteel drie soorten stablecoins bekend:

asset backed (gekoppeld aan bijvoorbeeld dollars en goud, zoals Tether, EURS, DigixDao en Gemeni)
crypto-backed (ondersteund door een onderpand van een of meerdere cryptocurrency’s, zoals DAI en Synthetix)
algorithm-backed (zoals Basis en Reserve).

Bij dit laatste type wordt de waarde stabiel gemaakt door een monetair beleid. Net zoals centrale banken dit momenteel in landen doen, door munten te slaan om koersen te laten dalen en munten in te kopen door koersen te laten stijgen.

De volgende stappen voor stablecoins

Net als met de blockchain-technologie staan de stabelcoin-projecten nog aan de beginfase van de ontwikkeling. Er moet nog heel wat water door de Rijn stromen, voordat deze coins massaal gebruikt worden.

Het gebruik van Tether gaat dan al wel door het dak, er liggen nog vele uitdagingen en zorgen in het verschiet. Zo was het lang onduidelijk of Tether wel genoeg dollars had om de beloofde 1-1 ratio in stand te houden. Doordat de 1-1 ratio door een centrale autoriteit in stand moet worden gehouden, gaat het decentrale blockchain-gedachtengoed redelijk verloren. Een dergelijke munt kan makkelijk gecensureerd worden door een overheid, door bijvoorbeeld transacties te laten blokkeren. Crypto-backed stablecoins lopen uiteraard het risico dat het onderpand (de crypto’s) in waarde dalen. De door algoritmes gesteunde stablecoins zijn momenteel nog veel te complex om in werking te brengen.

Dat stablecoins positief bijdragen aan massa-adoptie en het vertrouwen in digitale valuta, staat buiten kijf. In het komende jaar zullen we verschillende gave ontwikkelingen op dit vlak zien. Ik blijf dit alles met groot enthousiasme volgen!

dev

8 August 202012 June 2024 BlogBy admin

Gave ontwikkelingen en grote obstakels voor blockchain in het najaar van 2020

Het zou overheden omverwerpen en banken overbodig maken. Libertijnen en anarchisten zagen blockchain technologie als hét middel om beide instituten van hun macht te ontdoen. Het is dan ook erg interessant om te zien, dat juist banken en overheden anno 2020 zo proactief bezig zijn met het experimenteren en implementeren van de technologie binnen hun gelederen. Enerzijds zien we momenteel hoe blockchain technologie prachtig wordt ingezet in de corona crisis, anderzijds zien we prachtige blockchain bedrijven omvallen door diezelfde crisis. Wat staat ons de komende tijd te wachten? In deze blog de 5 belangrijkste ontwikkelingen.

Waar ik vorig jaar schreef dat veel organisaties nog zochten naar een succesvolle businesscase, zien we dat in het afgelopen jaar blockchain snel van buzzword in business opportunity is veranderd. Een groot onderzoek van Deloitte van dit jaar, laat zien dat 82% van de ondervraagde organisaties geld besteed aan de technologie, een kleine 90% een businesscase ziet, de helft het zelfs als een van de top 5 prioriteiten ziet en het aantal succesvolle implementaties in een jaar tijd is verdubbeld. Onderwijs instituten bundelen hun krachten en bieden massaal opleidingen aan, MKB bedrijven worden ondersteunt door de Europese Unie in het experimenteren met de technologie en tientallen startups in Nederland bouwen aan gave blockchain oplossingen.

“Blockchain heeft zich duidelijk bewezen, maar is er nog veel werk aan de winkel” – Staatssecretaris Mona Keijzer

Centrale Banken en hun digitale valuta

Overheden hadden in het begin van het ontstaan van Bitcoin en de onderliggende blockchain technologie, goede redenen om huiverig te zijn. Onderzoek van Oxford laat zien dat in de beginjaren, de helft van de Bitcoin betalingen kan worden gelinkt aan illegale activiteiten. Meer dan 75% van de blockchain startups die tijdens de hype ontstonden de afgelopen jaren, bleken regelrechte scams te zijn, waardoor investeerders (vaak consumenten) hun geld verloren. Doordat er geen regelgeving beschikbaar was, werd er voor miljarden dollars geld witgewassen via digitale valuta.

Door de bekendmaking van het Libra project, geïnitieerd door Facebook en de grote ommezwaai van de Chinese overheid op blockchain gebied van verbieden naar omarmen, zijn digitale valuta echter snel uit een verdomhoekje gehaald en op de prioriteitenlijst gezet door veel centrale banken, schreef ik al eerder.

“Een digitale euro was altijd vloeken in de kerk. Tot Mark Zuckerberg zich ermee ging bemoeien” – De Correspondent

Waar Facebook recent hard is teruggefloten met haar Libra project door overheden wereldwijd, zijn overheden in sneltreinvaart hun eigen digitale valuta gaan ontwerpen en heeft China zelfs al verschillende testen succesvol afgerond. Naast een ‘antwoord’ op Libra, worden vooral de verkapte basisinkomens die landen als Spanje en de Verenigde Staten aan haar bevolking distribueren, gezien als moverende reden voor overheden om extra snel digitale munteenheden te introduceren.

Het Chinese DCEP project is momenteel niet alleen het verst ontwikkeld van alle zogenaamde ‘Central Bank Digital Currencies’, maar zorgt ook voor weer een machtsverschuiving op het wereldwijde geopolitieke vlak van de Verenigde Staten naar China. Tegenlicht besteedde hier eerder aandacht aan in ‘De Chinese Dollar’ en voorspelde dat binnen afzienbare tijd, de Chinese Renminbi de Amerikaanse Dollar gaat vervangen als wereldreserve munt. Een gamechanger, die voor een grote financiële aardschok zal gaan zorgen wereldwijd. Het blijft uiteraard wel bijzonder, dat een technologie die is ontworpen om digitaal geld mogelijk te maken zonder tussenkomst van overheden, juist nu door overheden wordt gebruikt om controle te krijgen hierop.

Decentrale Financieringen

Het zijn niet alleen overheden, die voor innovatie zorgen op financieel vlak. Een snel opkomende trend in blockchain land, is ‘Decentralized Finance’; het ecosysteem van financiële applicaties, wat wordt gebouwd op blockchain technologie. Waar digitale valuta zoals Bitcoin in beginsel bekendheid kregen door het ‘peer-to-peer’ betalen, zorgt DeFi er voor dat een groot aantal andere, financiële producten, ‘peer-to-peer’ wordt mogelijk gemaakt. Geen negatieve bankrente betalen, maar gewoon spaarrente krijgen via bedrijven als Voluto, direct geld lenen aan een andere consument via Compound, een ‘eerlijke’ verzekering afsluiten via Etherisc of een goedkope hypotheek afsluiten via Liquid.

Het zijn een paar voorbeelden van gave, werkende DeFi oplossingen, waarvan er elke dag weer nieuwe bijkomen. Inmiddels gaat er al een bescheiden $2 miljard in om en maken een half miljoen mensen gebruik van de verschillende platformen, wat momenteel exponentieel aan het toenemen is. Zowel het sterk afnemende vertrouwen in geld, vanwege het geprint van triljoenen Dollars en Euro’s uit het niets door overheden en de geweldige mogelijkheden op gebied van ‘remittance payments’ voor ontwikkelingslanden, kan die exponentiele groei de komende tijd nog wel eens verder stimuleren.

“We always overestimate the change that will occur in the next two years and underestimate the change that will occur in the next ten” – Bill Gates

De onderwijs kloof

Om als innovatieve technologie constant te blijven ontwikkelen, stappen te blijven maken en impact te hebben, is onderwijs waanzinnig belangrijk. Voor het opleiden van nieuwe experts, voor het constant updaten van professionals en om voor een breder publiek begrijpelijk te maken hoe de technologie werkt, zoals gebruikers en investeerders. Dit is een van de grootste zorgenkindjes van de technologie. Recent onderzoek van Nyenrode laat zien, dat 7/8 Nederlandse executives aangeeft dat het kennisniveau zeer matig is. Onderzoek onder investeerders laat daarnaast zien, dat hun matige kennisniveau grote investeringen momenteel tegenhoudt. Er is ook een grote mismatch op gebied van blockchain experts, wat volgens onderzoek een van de grootste obstakels is voor executives om volgende stappen te nemen.

Hoewel het grootste freelancingplatform wereldwijd, UpWork, het aangeboden aantal mensen met blockchain skills met een 6000% zag toenemen afgelopen jaar,is volgens Linkedin ‘blockchain’ nog steeds veruit de meest gevraagde skill dit jaar van bedrijven. Tientallen universiteiten en andere onderwijsinstituten in Nederland en wereldwijd, bieden inmiddels blockchain opleidingen aan en de eerste studenten studeren mondjesmaat hieraan af. Grote bedrijven uit de industrie, zoals Binance en Tezos zetten hun eigen online ‘universiteiten’ op, om het onderwijsproces nog meer te ondersteunen en versnellen. De kloof tussen vraag en aanbod zal echter nog wel even blijven volgens vele experts, van onder andere IBM.

Het pacing problem

Het allergrootste obstakel van organisaties om iets met de technologie te doen, is volgens vele onderzoeken, waaronder een groot onderzoek van het gezaghebbende Blockchain Research Institute, de wet- en regelgeving. Er is een ‘pacing problem’ ontstaan, omdat de technologie zo snel is doorontwikkeld, dat wetgevers dit simpel niet kunnen bijhouden. Dit komt echter niet alleen omdat wetgevers nu eenmaal tijd nodig hebben en nemen, om wetgeving te maken. Door de vele, grote, wereldwijde schandalen de afgelopen jaren, zijn door de verschillende tegenreacties vanuit overheden ook barrières opgeworpen, die de ontwikkeling van de technologie verre van helpen. We zagen dit bij de grote privacy schandalen rondom de tech bedrijven en de opvolgende GDPR wetgeving, die bij de lancering gelijk alweer outdated was op gebied van blockchain technologie.

Maar ook de ‘Move fast and break things’ gedachte van een bedrijven als Facebook, Amazon en Google rondom design processen van haar producten en diensten, wordt door veel overheden momenteel op grote schaal beteugeld. Ook bijzonder veel oude wetgevingen, die vooral in het voordeel werken van traditionele industrieën en niet in dat van nieuwe technologieën, werken hierin niet mee. Gelukkig zijn er vele nieuwe wet- en regelgevingen aangekondigd, welke op verschillende vlakken de ouderwetse regels voor papier en post, gaan vervangen voor bits en bytes.

Elke dag weer, komen er nieuwe experts, startups, organisaties en andere enthousiastelingen met de meest geweldige oplossingen, doorbraken en verbeteringen op gebied van blockchain technologie. Van beveiliging tot snelheid, van schaalbaalbaarheid tot duurzaamheid en praktische businessmodellen. De technologie ontvangt steeds meer enthousiasme uit alle hoeken van de wereld vanwege de unieke werking en mogelijkheden, maar heeft ook nog een lange weg te gaan wat betreft verdere doorontwikkeling en volwassen worden. De komende tijd gaat een interessante worden, vanwege de lancering van vele initiatieven, producten, diensten en andere aanverwante elementen. Deze volg ik vol enthousiasme op de voet!

admin

Jan Scheele werkt dertien jaar op het snijvlak van deep tech, strategie en leiderschap. Als keynote spreker en dagvoorzitter maakt hij technologie tastbaar voor boardrooms, directieteams en grote podia, zonder de complexiteit te versimpelen of te verbergen achter buzzwords.

Zijn achtergrond ligt in het bouwen. Als CEO van een technologie scale-up, oprichter van meerdere techbedrijven en organisator van meer dan vijftig TED-events wereldwijd zag hij van dichtbij hoe technologische keuzes doorwerken in strategie, governance en cultuur. Vanuit zijn betrokkenheid bij het World Economic Forum en de BCNL Foundation kijkt hij daarbij niet alleen naar wat technisch mogelijk is, maar ook naar wat bestuurlijk houdbaar en maatschappelijk wenselijk is.

Hij publiceerde vijf boeken, waarvan twee Amazon-bestsellers, en schrijft wekelijks over AI, blockchain en de organisatorische gevolgen van deep tech. Zijn blogs bereikten inmiddels meer dan twee miljoen lezers.

janscheele.nl

Blog

1. Tragedie van de meent

2. 404! Kunstwerk niet gevonden

3. Not your keys, not your art

4. Copyright confusion

Hoe maak je zelf een NFT?

Stap 1: waarom wil je een NFT maken?

Stap 2: werk het juridische kader uit

Stap 3: kies een verkoopplatform

Stap 4: Koppel je wallet

Stap 5: Upload je kunstwerk

Stap 6: Verifieer het werk

Tulpenbollen en bubbels

1. De ontembare stier

2. Naar de maan… of toch niet?

3. Tulpenbollen anno 2021

Bubbels zijn goed!

Denk na voordat je investeert

4. Digitale El Dorado

5. Bitcoin bankieren

DeFi in opkomst

Crypto Catch22

Huidige beleid te streng

Internationale samenwerking nodig

Overheden reageren totaal verschillend

Meer dan een munt

The new, the next, the never heard off

Centrale Banken en hun digitale valuta

Machtsverschuiving

Decentrale financieringen

De onderwijskloof

Het pacing problem

Enthousiasme uit alle hoeken van de wereld

Eerst even terugblikken

Whales are on their way

De stier is net op dreef

Grote updates van de grote jongens

CryptoCrime neemt toe

De overheid is aan zet

Data Delen

De keten weer in kaart

Farewell Fake news

Donatie ook doeltreffend?

De helpende helikopter

Waarom stablecoins?

Hoe werkt een stablecoin?

De volgende stappen voor stablecoins

Centrale Banken en hun digitale valuta

Decentrale Financieringen

De onderwijs kloof

Het pacing problem

Mijn wekelijkse

Ook elke week een shot deeptech inspiratie?

Meld je aan om elk weekend een gratis shot inspiratie te ontvangen in de mailbox.

Paid Search Marketing

Search Engine Optimization

Email Marketing

Conversion Rate Optimization

Social Media Marketing

Google Shopping

Influencer Marketing

Amazon Shopping