Vandaag mag ik 35 jaar oud worden. Wat een ongekend voorrecht. Nadat ik zelf op het randje van de dood heb gebalanceerd en de afgelopen jaren te veel mensen heb moeten begraven, zie ik elke dag dat ik opsta als een groot geschenk. Ik ben nog nooit zo fit geweest, heb een ontzettend ‘rijk’ leven en aan de stroom leuke uitdagingen lijkt maar geen einde te komen. De afgelopen jaren heb ik letterlijk en figuurlijk bergen beklommen. Ben ik oneindig veel hobbels op mijn levenspad tegengekomen, heb ik veel leergeld betaald en levenspunten behaald. Mijn top 35 levenslessen die mij hebben gebracht en gemaakt tot wat ik nu ben:

1.    “Focus on the journey, not the destination”

“It’s not about the light at the end of the tunnel. It’s the tunnel. Show up every day and enjoy the process”

Elk jaar werk ik pagina’s aan zakelijke en persoonlijke plannen uit, tot in detail. De grootste plannen worden nooit zoals gepland werkelijkheid, omdat er tijdens het proces altijd wel weer nieuwe denkrichtingen en (on-)mogelijkheden bijkomen. Enkel focussen op het eindpunt, levert vaak teleurstelling op. Focussen op het proces er naar toe geeft heel veel meer voldoening.

“Success is a process, and processes are based on action”

2.    Kikkers eten

Een van de eerste dingen die je leert in het Amerikaanse leger, is het opmaken van jouw eigen bed. Een kleine moeite, maar de garantie dat het eerste wat je op een dag doet is positief. Ik heb op deze manier een hele ochtend routine opgetuigd, die ik vrijwel elke morgen afloop als ik rond 5 uur op sta. Naast het opmaken van het bed en het schrijven van een ‘gratefulness journal’ (om positief de dag in te luiden), zit daar ook altijd het ‘kikker eten’ bij; dat waar ik het meest tegen op zie en/of het minst zin in heb die dag, doe ik voordat ik ga sporten.

3.    De beste beslissing ooit

Inmiddels heb ik drie bergen beklommen; Kilimanjaro, Mont Blanc en de Mount Everest (tot Meru) en staat aan het einde van dit jaar de Aconcaqua op de planning. Tijdens de beklimming van de eerste twee bergen, ben ik een paar maanden ‘droog’ gegaan; heb ik geen druppel alcohol gedronken. Na ongeveer 1,5 maand merk je wat dit met het lichaam en vooral de hersenen doen. Dit heeft mij zo verbaasd, dat ik 5 jaar geleden volledig ben gestopt met alcohol drinken. Ik ben nog nooit zo scherp, creatief, fit en gelukkig geweest.

4.    Het PROUDest moment

Een van de mooiste momenten in mijn leven, was toen ik een paar jaar geleden uit de kast kwam. Vrienden die ik daarmee dacht te verliezen, gaven juist aan dat ze mij nog meer waren gaan waarderen, omdat ik eindelijk mijn masker afzette. Helaas heeft het mij nog nooit een relatie opgeleverd, ik ben hier wel op de achtergrond meer mee bezig geraakt, omdat ik nog te veel mensen met dezelfde vraag zie worstelen, waar ik zelf ook mee heb gezeten. Als ik zaken signaleer, dan maak ik dit op een subtiele manier bespreekbaar.

Want ik zie helaas nog te veel mensen, door het masker altijd op te houden, de negatieve effecten ervaren die het heeft op de kwaliteit van leven en heb hier zelfs ook al vroegtijdig aan verloren.

5.    The Serendipity Mindset

Een van de meest bijzondere mensen die ik ken en met wie ik al jaren in het Sandbox Netwerk mag zitten, Christian Busch, schreef een prachtig boek ‘The Serendipity Mindset’. Hij deed hiervoor jarenlang onderzoek naar serendipiteit. Veel van de mooiste gebeurtenissen in mijn leven zijn op deze manier ontstaan. Ja, een stukje puur geluk, maar ook zeker het zien en leggen van verbanden en daarna ook doorpakken. Het boek is echt een aanrader, voor wie ook een dergelijke mindset wilt hebben! Als ik terugkijk in mijn eigen leven, dan zie ik dat de gaafste gebeurtenissen ook zo tot stand zijn gekomen.

6.    Your resume is just a record.

Hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft dat je CV echt niks meer is dan een rapport. Ik zie veel mensen bezig met maximaal posities en ervaringen te verzamelen om echt een ‘winnend’ LinkedIn te krijgen. In plaats van het vullen van een ideaal CV, leef ik heel doelgericht en spendeer ik tijd aan activiteiten die bij aan behalen van mijn eigen levensdoelen bijdragen, in plaats van kekke functies te verzamelen als een soort ‘window dressing’.

7.    Van snackbar model naar superfocus

Deep thinking is iets wat vooral als ondernemer en in creatieve processen, ontzettend waardevol is. Echt in een ‘flow’ komen van gedachten en werken. Dat krijg je nooit, als de telefoon en emailmeldingen op het computer scherm aan staan. Ik zet dan ook bijna elke dag een dagdeel beide uit, om echt volledig te kunnen focussen. Niet meer steeds gelijk als een snackbar medewerker of brandweerman (die vaak ter dienste van de beller) gelijk aan het werk gaan. Daar moeten sommige mensen aan wennen, maar het heeft mij weer de volle controle over mijn eigen agenda gegeven.

8.    “Good medicine always tastes bitter”

Soms zijn de korte termijn offers gewoon nodig, voor lange termijn winst.

9.    Don’t sweat the small stuff

Cliché term, maar het is zo waar. We besteden veel te veel mentale energie aan ons zorgen maken over de kleine dingen. We kunnen onze gedachten van ons laten afdwalen en uiteindelijk denken aan het ‘worst case scenario’.

Ik probeer zaken dan ook altijd in perspectief te zien. Kijk naar het grotere plaatje. Wat voor impact heeft dit nu echt en ga ik dat over een maand nog steeds merken? En over een jaar?

10. De grootste rijkdom…

…is om regelmatig en ook soms voor langere tijd offline te gaan. We zijn tijdens corona gemiddeld een uur per dag meer op onze telefoon gaan kijken, inmiddels gemiddeld 4 uur per dag. Telefoons kunnen zo verslavend zijn en ik merk dat het steeds gewoner wordt, om constant maar online en bereikbaar te zijn. Ik probeer om 18.00 en op zondag mijn telefoon uit en weg te leggen, heb alle notificaties uitstaan en zet ook regelmatig een week op vakantie mijn telefoon uit. Het is een van de 7 typen rust, die prachtig in deze TED blog beschreven staat.

“In an age of acceleration, nothing can be more exhilarating than going slow. And in an age of distraction, nothing is so luxurious as paying attention. And in an age of constant movement, nothing is so urgent as sitting still.” ― Pico Iyer

11. High performance

Veel mensen denken dat er iets met je aan de hand is, als je werkt met een coach. Alle succesvolle mensen die ik ken, hebben echter een klankbord. Iemand die een spiegel voorhoudt, vervelende vragen stelt en op de juiste momenten een mogelijk nieuw pad uitstippelt. Paul Rulkens is al jaren op die manier mijn ‘high performance mastermind’. Er zijn weinig mensen die zo’n waanzinnig warme aanbeveling van mij krijgen om mee te werken, als Paul.

12. Remember that if plan A fails there are 25 more letters in the alphabet

Honderden ideeën en plannen zijn inmiddels de revue gepasseerd. Sommigen heb ik na een week al opgegeven, aan anderen heb ik twee jaar -uiteindelijk zonder succes- gewerkt.

13. There is only one way to avoid criticism: do nothing, say nothing and be nothing

Er zijn altijd mensen zijn die kritiek hebben. Soms ook zelfs mijn beste vrienden, die het beste met mij voor hebben. Om dit te voorkomen, kan je natuurlijk veel zaken laten, niks zeggen of doen. Maar dat is echt het laatste wat ik wil. Ik ontvang de meeste kritiek dan ook met open armen. Veel kritiek heeft mij namelijk gesterkt, een betere persoon gemaakt en veel nieuwe inzichten gegeven.

14. Am I hunting antelope or field mice?

Een prachtige vraag van Newt Gingrich in het boek “Buck Up, Suck Up . . . and Come Back When You Foul Up: 12 Winning Secrets from the War Room”. Een leeuw kan makkelijk muizen vangen en eten, maar die geven netto veel te weinig energie, in vergelijking met de moeite die het kost om ze te vangen. Een antilope kost dan wel meer energie en kracht om te vangen en eten, maar ze voeden wel gelijk de leeuw en de familie goed. Een leeuw kan zelfs zijn hele leven eten van antilopen. Een goede vraag, om regelmatig te stellen aan het begin van een week of het einde van een dag; Am I hunting antelope or field mice?

15. “We are all bees of the same hive”

Ik zie de wereld echt als een ecosysteem. Daar kan je veel uithalen, maar moet je ook echt net zoveel instoppen om het ecosysteem draaiende te houden. Daarom doe ik al sinds mijn middelbare school vrijwilligerswerk en probeer ik ook op veel andere vlakken te kijken of ik iets kan doen voor de ‘common good’. Het geeft me niet alleen een goed gevoel, maar vaak ook heel veel nieuwe inzichten, die ik niet tijdens mijn werk krijg.

“Giving is all we have”

16.  Memories, not things

Het was tijdens corona niet makkelijk om te doen, maar normaal gezien spendeer ik mijn geld voornamelijk aan belevenissen, zoals reizen, uit eten gaan en feesten, in plaats van groot wonen, dure horloges en andere materialistische zaken. Zoals mijn moeder eens zei; ‘ze kunnen alles van je afpakken, behalve je herinneringen’. Vaak ben ik al snel op materialistische dingen uitgekeken, terwijl ik nog jaren nadien, trots kan vertellen over herinneringen.

17. Be nice to people on your way up…

…you’ll meet them on your way down. Een wijze les, die ik de afgelopen jaren heb geleerd in vele functies die ik heb mogen bekleden. De meeste mensen zullen niet echt ‘naar beneden’ gaan, maar mijn les hier is echt om constant nederig te zijn. Ik ben vaak helemaal onderaan de ladder begonnen en besef steeds meer, wat voor impact het zou hebben gehad, als de mensen boven mij op de ladder, vriendelijker waren geweest.

18. Receive without pride, let go without attachment

Een prachtige quote van Romeinse staatsman Cato, die ik vaak toepas. Niet de kleine dingen van de dag persoonlijk opvatten, net als beloningen en erkenningen. Stijgen en dalen, zeges en mislukkingen, winnen en verliezen zeggen niets over jou als persoon. Alleen jouw gedrag doet dat.

19. Ik ben niet iedereens ‘cup of tea’

Sinds ik mijn laatste masker heb afgedaan, door uit de kast te komen, ben ik altijd lekker mezelf. Uiteraard pas ik me aan situaties aan, maar dit heeft verder geen impact op wat ik doe, denk of zeg. Niet iedereen vindt mij daardoor aardig, maar dat doet niks af aan mijn waarde. Uiteindelijk is het ook niet altijd gemakkelijk om de waarheid te accepteren, hoef ik niet met iedereen vrienden te zijn en kan ik ook genoeg mensen niet zien. “If you want to make progress on the things that matter most, you need to decide who you’re going to disappoint. It’s inevitable”

20. No is also an answer

Er zijn genoeg mensen die altijd handig gebruik of zelfs misbruik maken, van de goedwillendheid van anderen. Helaas heb ik dit ook al te vaak aan den lijve ondervonden. Ik ben wat dat betreft ook echt gedraaid van “iedereen pleasen” naar “if it’s not a hell yes, it’s a no”. Regelmatig zeg ik nee tegen zakenkansen, spreekbeurten en andere uitnodigingen. Het geeft me echt een geweldige rust, om te focussen op een aantal belangrijke dingen. Zoals Warren Buffet het zo mooi zegt “The difference between successful people and really successful people is that really successful people say no to almost everything”

21. De meeste noodgevallen zijn dat niet.

We verwarren vaak de prioriteiten van anderen met die van onszelf. Technologie heeft de zogenaamde noodgevallen van alle anderen in onze inboxen gebracht. Maar alleen omdat iets belangrijk is voor iemand anders, wil dat nog niet zeggen dat het dringend voor jou moet zijn. Slechts een handvol noodgevallen die ik op jaarbasis binnenkrijg, zijn dat het ook echt.  

22. Clear is kind. Unclear is unkind.

Deze prachtige quote van een van de best bekeken TED talks, die van Brené Brown, heeft mij veel aan het denken gezet. Ik ben het er ook volledig mee eens.  Hij daagt me uit om de harde, moeilijke gesprekken met mezelf te voeren en houdt me echt eerlijk. Duidelijk zijn, heeft me op de lange termijn al veel tijd en pijn bespaard. Ook naar anderen.

23. Behind every child who believes in himself, is a parent who believed first

Mijn ouders zijn er altijd voor mij geweest, ook in de donkerste dagen van mijn leven. Daarnaast hebben ze mij nu al drie keer van de dood gered, waarvan de laatste een paar jaar geleden, toen ik zelf dacht een griepje te hebben… maar mijn ouders mij semi-verplicht uit bed hebben getild en naar een ziekenhuis hebben gebracht. Volgens de cardioloog zou ik een dag later dood zijn gegaan, aan een ernstig hartvirus. Veel levenslessen die ik de afgelopen 35 jaar heb geleerd van mijn ouders, pas ik nog dagelijks toe in mijn leven. Ook al hoef ik geen kinderen, toen ik recent peetoom werd, gaf dat wel een bijzonder gevoel en werd ik er weer goed aan herinnerd, wat voor geweldig impact ouders hebben op kinderen. Het hele leven lang.

24. Van uitstellen naar inplannen

De meest recente bijna-dood-ervaring 5 jaar geleden, heeft mij op verschillende vlakken positief veranderd en heel anders doen leven. Vooral, nu ik de afgelopen jaren te veel bekenden van mijn eigen leeftijd en jonger heb zien overlijden aan de meest onverwachte oorzaken, ben ik minder gaan uitstellen en heb ik veel meer de Spaanse mentaliteit aangenomen van het ‘nu leven’. Niet wachten tot het pensioen of een andere reden om iets later te doen, echt bij alles kijken of het niet gelijk of op korte termijn kan. Van reizen tot andere belevenissen. Opleidingen tot het opzetten van nieuwe concepten. Want misschien komt er wel nooit een ‘later’. Mensen hebben vaak een excuus waarom iets niet kan, ik zoek gewoon naar mogelijkheden om iets wel mogelijk te maken, wat vaak veel gemakkelijker gaat dan gedacht.

25. Never stop learning

Ook al ben ik ontzettend blij dat ik mijn academische studie heb afgerond en had ik mijzelf beloofd nooit meer naar de schoolbanken terug te keren, ik blijf nieuwsgierig en sta altijd open om te leren. Ik neem mezelf voor, om echt elk jaar iets nieuws te leren, wat niet met mijn werk te maken heeft. Duiken, technisch klimmen, boksen…het is echt ontzettend leuk om de hersenen voor iets totaal nieuws te gebruiken. Het houdt me fris en fruitig. Als het grotere uitdagingen zijn, dan probeer ik het in zoveel mogelijk kleine brokjes per dag of week in te plannen. Dat maakt het een stuk behapbaarder. Een elke dag 1% beter in iets worden, betekent is uiteindelijk na een jaar meer dan 3x zo goed in iets zijn.

26. Toxic bij de trash

Ik ben doorlopend bezig, om ‘toxic people’ uit mijn leven te verbannen. Dat zijn niet mensen die iets vervelends meemaken en daarover hun hart uitstorten, die ontvang ik altijd met open armen. Het zijn wel de mensen die doorlopend mij afleiden van positieve en productieve gewoonten. Na dit na een paar jaar consequent gedaan te hebben, merk ik wat voor waanzinnige positiviteit en rust dit geeft qua mindset.

27.  Mapping the minefield

Dit is een oefening die ik altijd tijdens mijn TalkLikeTED trainingen meegeef, en zelf bij veel zaken gebruik omdat het me veel rust geeft. Bij een uitdagend project, het geven van een keynote of iets anders wat stress veroorzaakt, helpt het geweldig om van te voren drie kolommen naast elkaar te tekenen. In de eerste kolom bedenk je alles wat fout kan gaan, de tweede hoe je dit kan voorkomen en in de derde wat je kan doen om het effect te mitigeren als het gebeurt. Van tevoren dit rustig uitwerken en voorbereiden, geeft op het moment suprême altijd ontzettend veel rust.

28. “Discard your misperceptions. Stop being jerked like a puppet”

Een prachtige quote uit het dagboek van de Romeinse keizer Marcus Aurelius. Vooral in zware tijden is hij goed om er bij te pakken tijdens het kritische denken; echt jezelf qua denken te beperken tot het heden. Tot op de bodem kritisch kijken wat er gebeurt – met mezelf, met anderen en dit zo ver als mogelijk op te splitsen in effecten en oorzaken. Op basis hiervan een actieplan te maken en aanpassen als de situatie verandert. Het geeft ontzettend veel helderheid om werkbare, bruikbare en tastbare stappen te maken. Focus op de eigen fouten, niet die van andere mensen, zoals Aurelius het zo mooi verwoordde met “Other people’s mistakes? Leave them to their makers.”

29. “Je bent een sukkel als je het druk hebt”

Een kop van de Volkskrant, 8 jaar geleden. We staan om allerlei redenen, steeds langer ‘aan’ en als ik mensen hoor vertellen dat ze ‘druk’ zijn, dan komt dat veelal met trots, in plaats van schaamte. Het gaat in mijn optiek niet om druk te zijn, maar om prioriteiten goed kunnen stellen. Voor mij is dat een gezond lichaam en regelmatig quality time met vrienden en familie. Ook al heb ik constant wel veel leuke dingen te doen, ik sport elke morgen en spendeer 10% van mijn wekelijkse agenda aan quality time. Daar komt zelden iets tussen. Twee zaken die daar heel erg bij helpen; het boek ‘Atomic Habits’ van James Clear, over hoe je goede gewoontes aanleert en het tegenovergesteld kan doen met slechte. Met concepten van ‘habit stacking’ tot ‘Temptation bundling’. Ook timeboxing werkt voor mij geweldig; vaste tijdsloten inplannen voor bepaalde activiteiten. Zo heb ik het onnodig gescroll op mijn telefoon met twee-derde laten afnemen en heb ik in de bespaarde tijd alweer bijna een nieuw boek geschreven.

30.  Why we sleep

Vorig jaar ben ik na een ellendig lange (meer dan 1 jaar) omzwerving in de medische wereld, gediagnosticeerd met slaapapneu, met 18 ademstops per uur. Het heeft een lange tijd er voor gezorgd, dat ik nooit in diepe slaap kon komen, wat lichamelijk en geestelijk echt een hel is geweest, omdat ik altijd moe was en op het laatst allerlei organen niet meer goed werkten. Inmiddels heb ik en MRA-bitje en slaap ik als een roosje, maar heb mij de afgelopen tijd ook excessief beziggehouden met de ‘why’ van slapen en hoe dit zo geoptimaliseerd mogelijk te doen. Het boek ‘Why we sleep’ en alle onderzoeken daaromheen, waren echt een eyeopener. Bill Gates zei dan ook ‘if you only read one book in your life, read this one’. Niet alleen de verregaande effecten van slecht slapen op het werk, autorijden (er gaan meer mensen dood aan slapen achter het stuur dan aan alcohol) en lichaam, maar ook wat de grootste oorzaken zijn van slecht slapen. Met stip op plek 1 & 2 staan een paar uur voor het slapen gaan nog op de telefoon kijken (ook al staat deze op blauw licht filter) en stress. Door de telefoon en laptop om 1800 uit te zetten en kort een nabeschouwing van de dag te schrijven en te mediteren voor het slapen, heb ik vrijwel geen enkele ochtend meer, waarop ik niet topfit uit bed kom. Iets wat duidelijk een dag kan maken of breken.

31.  Your life will change when you realize how temporary every moment is.

Een quote die mij door donkere dagen heen helpt, maar ook echt maximaal laat genieten van de dagen waar alles door het dak gaat.

32.  “Whenever you find yourself on the side of the majority, it is time to pause and reflect”

Ook een geweldige quote van Mark Twain, die ik vaak als herinnering gebruik. Niet de menigte standaard te volgen, zonder zelf goed na te denken. Niet alleen iets kiezen omdat de meerderheid van de mensen dat doet. Ieder mens is anders, iedereen heeft andere perspectieven. Ik schaam me ook echt niet meer om als enige een mening te geven, die soms volledig indruist tegen de algemene consensus. Daardoor maak ik niet altijd vrienden, maar zorgt het er wel voor, dat het niet nog lang aan mij knaagt dat ik niet mijn mond heb opengetrokken.

“It never ceases to amaze me: we all love ourselves more than other people, but care more about their opinion than our own.” – Marcus Aurelius

33. Focus and simplicity. Once you get there you can move mountains.

Een les van Steve Jobs, die ook een van mijn mantra’s is geworden; focus en eenvoud. Eenvoudig kan moeilijker zijn dan complex: je moet hard werken om je denken helder te krijgen om het eenvoudig te maken. Maar het is het uiteindelijk waard, want als je er eenmaal bent, kun je bergen werk verzetten.

34. Van gepest naar geprezen

Aan het einde van mijn basisschool, ben ik na mijn verhuizing van de grote stad naar een klein dorp, de laatste jaren ontzettend gepest en had ik ook geen vrienden. Iets wat mij gelukkig op een positieve manier heeft gevormd voor de rest van mijn leven. Maar ik zie in mijn dagelijkse werkzaamheden helaas nog te vaak op de werkvloer voorkomt. Vaak ook zonder dat mensen echt doorhebben wat voor effect een uitspraak of manier van omgang kan hebben op een persoon. Vooral, als je zelf nooit bent gepest. Terwijl inmiddels 26% van de werkzame bevolking aangeeft, wel eens te maken heeft met treiteren, roddelen, uitlachen of ander vervelend gedrag op het werk. Iets, om eens goed bij stil te staan.  

35. Make it great. Make it big. Make it work. Make it simple. Make it happen. Make it important. Make it powerful. Make it soar. Make it awesome. Make it unforgettable. Make it proud. Make it creative. Make it better. Make it last. Make it inspiring. Make it brilliant.

Overal waar we kijken, zien we fysieke en online werelden samensmelten, die op allerlei manieren zorgen voor positieve verbeteringen van de meest uiteenlopende dagdagelijkse activiteitn. Van werken tot sporten, van reizen tot winkelen en van feesten tot daten. Soms zijn de virtuele oplossingen zó goed, dat voor de fysieke variant is bedankt, maar ik zie juist heel vaak, dat ze elkaar prachtig complementeren en samen juist voor een nóg betere klantbeleving zorgen. Zo ook bij events. In deze blog ga ik delen 5 Hybride kansen voor Fysieke Events als event organisator.

Ook al is er een kleine polarisatie tussen organisatoren die virtuele events weer volledig in de ban doen en organisaties waarmee ik werk, die nooit meer grote fysieke meetings gaan organiseren, zie ik veel events waar prachtig ‘the best of both worlds’ in een hybride feestje wordt neergezet. Zoals ik al eerder schreef, is dat enerzijds noodzaak omdat bezoekers door de vele virtuele mogelijkheden die zij hebben gezien en ervaren de afgelopen tijd, verwender en daardoor kritischer zijn geworden. Aan de andere kant, zou het natuurlijk zonde zijn als je als organisator niet kijkt hoe je die kruisbestuivingen zelf kan faciliteren. 

 1) Spotify Sessies

Een van mijn favoriete onderdelen van hybride events, is on-demand content. Rondom bepaalde sprekers is zoveel interessante content te fabriceren en publiceren, dat je er meerdere events mee kan vullen. De combinatie van een korte live keynote en aanvullende on-demand content, is goud. Je kan dit op verschillende manieren strategisch inzetten voor een event.

Door de on-demand content drupsgewijs door het jaar online te publiceren, kan je prachtig een community opbouwen, onderhouden en enthousiasmeren voor het volgende event. Je kan deze content ook toegankelijk maken enkel voor bijvoorbeeld premium tickets, om zo meer inkomsten te generen. In een tijd waar de aandachtspanne van mensen steeds kleiner wordt, is het daarnaast een uitkomst om het publiek beter betrokken te maken. Geen ellenlange keynotes meer die mensen al tig keer hebben gezien, maar korte verhalen die het publiek prikkelt om aanvullende content online op te zoeken. Dit zorgt er ook voor, dat het behapbaarder is voor mensen en dat ze niet hele dagen semi-verplicht moeten afschrijven om ergens live in een zaal te zitten, maar echt alles op eigen tempo kunnen gaan consumeren.

2) Virtuele pepermuntjes & bragging rights

Goodybags hebben snelle evolutie doorgemaakt. De pennen en pepermuntjes zijn inmiddels vervangen door doe-het-zelf swag en virtuele cadeau’s.  Duurzaamheid is een van de hoofdthema’s in de event branche geworden en dat zorgt er voor, dat je niet zomaar meer onnodige rommel op het publiek kan dumpen. Big data van virtuele cadeau’s zorgt er daarnaast voor dat je het effect en enthousiasme van de ontvanger prachtig in kaart kan brengen, wat ook zeer interessant is voor sponsoren. Daarnaast zijn er zoveel technologische innovaties, die weer heel veel nieuwe mogelijkheden bieden voor event organisatoren.

Naast virtuele goodybags met vouchers van partners, zet ik ook steeds vaker NFT’s in. Geïnspireerd door andere de Oscars, waar alle bezoekers een NFT kregen van een prachtig digitaal kunstwerk en Consensus, waar de 30.000 bezoekers een NFT-swag-bag kregen, vol NFT’s van sponsoren. Je kan bijvoorbeeld voor alle bezoekers een uniek virtueel kunstwerk laten maken, maar ze bijvoorbeeld ook inzetten als digitale event-badge met extra functionaliteiten. Eerder schreef ik al over POABs en partijen als Playboy en club Amnesia, die NFT’s inzetten om bepaalde bezoekers, bepaalde toegangsrechten te geven.

Mijn laatste grote fysieke event waar ik bij was voordat corona uitbrak, het World Economic Forum in China, werd al geëxperimenteerd met digitale badges die toegang gaven tot bepaalde sessies, zelfs in combinatie met een gezichtsscan. Niet alleen een stuk veiliger; doordat dit op de blockchain staat is er niet mee te frauderen en kan scalping (doorverkopen van gewilde tickets tegen woekerprijzen) bijvoorbeeld worden voorkomen, maar door de digitale check-ins kan je bijvoorbeeld ook live jouw locatie delen voor het netwerken. Iets wat ik al zie gebeuren op de grote TED events en SXSW.

LEES OOK: Web3: hoe ziet het internet van de toekomst er uit?

Ook hier kan je bepaalde NFT-elementen gebruiken voor de upsell van typen event tickets. NFT’s worden soms ook wel eens gezien als ‘digital bragging rights’; het digitale bewijs dat je iets unieks bezit of op een unieke bijeenkomst bent geweest. Een lunch met een bijzondere spreker, een speciale sessie voor genodigden; je kan het zo gek niet verzinnen of je kan dit soort zaken programmeren in een NFT en daarmee persoonlijke hybride belevingen makkelijk mogelijk maken om te delen met het netwerk van de individuele bezoekers.

3) Blended belevenissen

Onderzoek laat zien, dat meer dan de helft van de event organisatoren, het heel erg lastig vind om virtueel unieke en memorable belevenissen te creëren, vergeleken met fysieke events.

Toegeven, het kan soms ook erg lastig zijn, om echt een ‘unified’ ervaring neer te zetten, die voor zowel het fysieke als virtuele publiek leuk en werkbaar is.

Hier zet ik zelf eerder in op hybride belevenissen, die voor beide publieken echt apart zijn of ‘blended’; waar bezoekers moeiteloos kunnen wisselen tussen fysieke en online belevenissen. Een mooi voorbeeld is dat van Tomorrowland, wat voor haar Winter Festival in maart, een online NFT speurtocht heeft opgezet, waarbij de winnaars toegang krijgen tot exclusieve gedeelten op het festival terrein.https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8350862521791580624

 4) Hybride handjes schudden

Voor corona waren er al talloze event apps die werden gebruikt om informatie rondom het event, zoals het programma, bekend te maken bij het publiek en soms ook het netwerken te faciliteren. De afgelopen twee jaar zijn die mogelijkheden waanzinnig uitgebreid en zie je niet alleen zeer krachtige AI-gebaseerde matchmaking, maar juist ook allerlei hybride mogelijkheden. Netwerken blijft naast inspiratie, de belangrijkste reden voor mensen om een event te bezoeken, dus is het ook zaak als event organisator, om dit goed te faciliteren. Als er een hybride publiek is, dan is het ook belangrijk om hier extra aandacht aan te geven.

Ik zie hier nog te vaak, dat beide publieken maar van elkaar worden afgesloten in aparte netwerkomgevingen. Een gemiste kans. De afgelopen tijd zag ik zelf bij events die ik organiseerde, dat de bezoekers echt met ‘het andere publiek’ wilde connecten, omdat in beide interessante mensen zaten. Het is hier belangrijk om dit heel goed van te voren uit te werken en goed te faciliteren tijdens het event zelf.

Bedenk hoe je zelf als fysieke bezoeker het liefst met een virtuele bezoeker gaat netwerken; zittend op een comfortabele stoel en met stabiele wifi. Omdat videobellen stroom vreet, het liefste ook gelijk met een stekkerdoos of stopcontact in de buurt.

Faciliteer de ontmoetingen ook online, door bijvoorbeeld in het programma virtuele breakout sessies en speeddating te organiseren waar het fysieke publiek ook naar toe wordt gelokt. Dat kan je bijvoorbeeld doen, door sprekers hier ook virtueel uit te nodigen, om na te praten.

Vaak wordt na het programma snel de livestream afgekapt en het virtuele platform gesloten. Houd dit tot de dag na het event open en toegankelijk voor iedereen en zorg daarnaast, dat je goed rekening houdt met de tijdzones van de bezoekers.

5) Meeten in de metaverse

Een van de grootste buzz-words momenteel is natuurlijk de metaverse, waar ik eerder over schreef en wat volgens Forbes ‘the next big things for events and conferences’ is. De afgelopen tijd heb ik hier zelf al uitgebreid mee lopen experimenteren; van het organiseren van een event tot er een hosten in de metaverse. De mogelijkheden zijn eindeloos; je hebt geen harde conferentiezaalmuren en kan dus helemaal zelf een virtuele event space gaan ontwerpen; The Sims voor events. Maak je de omgeving een groot Frankwatching-groene omgeving met rondlopende virtuele panters of laat je de redactie virtueel een welkomstliedje zingen bij het inchecken; je kan wat als creatieveling echt helemaal los met out of the box een event designen.

Maar daar ligt ook gelijk de uitdaging; de technologie is nog erg nieuw en daardoor zal het veel tijd kosten om iets dergelijks helemaal uit te werken en te ontwikkelen. Daarnaast zie ik ook nog heel veel gebruikers stoeien met het simpelweg deelnemen via een VR bril. De mogelijkheden zijn eindeloos en gaan echt heel veel waarde toevoegen aan events. Dat laten de events die al hebben plaatsgevonden in de metaverse heel duidelijk zien. Voor nu kan ik enthousiastelingen vooral aanbevelen om eerst eens te verkennen hoe alles er uit ziet en werkt, bijvoorbeeld tijdens de wekelijkse Nederlandse metaverse meetup. Een tussenweg is het werken met een Cardboard-app, zoals wij een paar keer ook bij TEDx hebben gedaan:https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8258582966508106529

 Nadat we een tijd lang geen fysieke events mochten beleven, zie ik nu veel organisatoren weer vol hierop inzetten. Toch zie ik het hybride normaal snel ontwikkelen en ook echt veel waarde toevoegen. Bij elk event wat ik organiseer, testen sprekers en bezoekers positief op corona en ben ik blij, dat alles hybride toegankelijk is. Zoals dat met veel technologische ontwikkelingen gaat; ‘gradually, then suddenly’. Ik kijk dan ook ontzettend uit naar alle gave nieuwe ontwikkelingen die we in de komende tijd zien ontvouwen.

Makkelijke ‘money grab’ of juist een eindeloze nieuwe stroom aan mogelijkheden voor organisaties? Ook al werd de eerste NFT al in 2014 gemaakt, het afgelopen jaar zijn de ontwikkelingen door het dak gegaan. Steeds meer organisaties maken volop gebruik van de vele nieuwe mogelijkheden die de technologie biedt, naast het simpelweg geld verdienen met verkopen van items. In deze blog 4 mogelijkheden hoe jij NFT’s kan inzetten voor jouw organisatie.

NFT’s hebben het afgelopen jaar een heel nieuw type economie geopend, waarmee digitale makers, artiesten, merken en anderen unieke digitale activa kunnen aanbieden die slechts één eigenaar tegelijk hebben. Ook hebben ze in mijn optiek een heel nieuw marketingveld geopend voor organisaties, wat nieuwe manieren geeft om klanten en fans te betrekken, nieuwe typen ervaringen aan te bieden, de naamsbekendheid en loyaliteit te vergroten en nieuwe inkomstenbronnen op te zetten.

Weg met de flippo’s en frequent flyer miles

Niet alleen sportclubs, maar alle typen organisaties zetten NFT’s in om fans meer betrokken te maken. Door bepaalde voordelen en extra’s te geven aan elke persoon die een NFT verkoopt, of juist door NFT’s gratis weg te geven aan een groep fans (een zogenaamde ‘airdrop’). Een Amerikaanse krant gaf zo bijzondere rondleidingen bij NASA weg voor haar trouwe lezers, Tequillamerk Patrón gaf virtuele flessen tequila weg en Paris Hilton gaf het publiek van ‘The Tonight Show’ allemaal een NFT als dank voor hun komst.

Eerder gooide de Amerikaanse basketbalorganisatie NBA al hoge ogen, door $350 miljoen aan NFT’s te verkopen van alle ‘top shots’ die in de competitie zijn gemaakt. Inmiddels zijn ook veel voetbalclubs zoals FC Barcelona en PSV bezig met de uitgifte van NFT’s en wordt de koop van een club in Engeland zelfs gefinancierd door de verkoop van NFT’s.

Er worden hier heel uiteenlopende modellen gebruikt, van belonen tot beslissen, om fans meer betrokken te maken. Belonen door iets extra’s te geven als trouwe fans een NFT kopen of een groep fans juist een gratis NFT te geven. Betrokken te maken, door iedereen die een bepaalde (groep) van NFT’s heeft gekocht, bijvoorbeeld mee te laten beslissen; de voetbalclubs Fortuna Sittard en Juventus laten eigenaren van hun NFT’s bijvoorbeeld meebeslissen over het design en inrichting van de nieuwe spelersbus.

De zwamvlok

Ook het opzetten van een community door middel van NFT’s, kan ontzettend krachtig zijn. Een mooi recent voorbeeld hiervan is VeeFriends, wat is opgezet door marketing guru Gary Vaynerchuk. Hij gaf iets meer dan 10.000 NFT’s uit, die allemaal toegang geven tot zijn online community en events. Daarnaast hebben ze ook verschillende eigenschappen en geven de meest zeldzame, de mogelijkheid voor een 1-1 conversatie met Gary. 

De NFT communities schieten als paddestoelen uit de grond en NFT’s worden dan ook wel ‘social currencies’ genoemd binnen communities. Veel organisaties spelen hier ook slim op in. Je komt bijvoorbeeld enkel de virtuele Playboy community (“the mansion”) binnen als je een van de 12.000 ‘Rabbitar’ NFT’s hebt. Een van de meest bekende en beste clubs wereldwijd, de Amnesia op Ibiza (waar ik adviseur ben), heeft inmiddels haar club in de Metaverse nagebouwd, waar je bepaalde VIP-decks alleen binnenkomt als je een bepaald type NFT hebt.

LEES OOK: Wat is ‘next’ voor NFTs? Drie gave ontwikkelingen

Een succesvol NFT-project begint in mijn optiek eerst met het kijken naar jouw community. Kijken naar wat er speelt en waar mensen echt om geven; ze beginnen vanaf de grond af, en niet van bovenaf. Als we kijken naar de manier hoe organisaties in contact raken en blijven met hun klanten, dan zie je dat dit ook eigenlijk niet meer gaat over de organisatie zelf, maar echt over de ideeën, verhalen en gezamenlijke passie(s) die mensen samenbrengen. Een mooi voorbeeld hierin is de ‘DinnerDAO’, 

Het gemeenschapsaspect en verhaal is in veel opzichten in mijn optiek, dan ook net zo belangrijk als NFT zelf. Laatst hoorde ik de prachtige vergelijking van een NFT community met een zwamvlok; het onderling verbonden schimmelnetwerk dat een gemeenschap vormt, net zoals boomwortels met elkaar in verbinding staan.

Eerder schreef ik al over Decentraal Automone Organisaties (DAO’s_, in de basis geprogrammeerde organisaties op de blockchain, waarbij de ‘regels’ worden vastgelegd in zogenaamde ‘smart contracts’. DAO’s zijn meestal ook de technische basis voor NFT communities. Een mooi voorbeeld is hier de DinnerDAO. Je kan hier lid worden door een bepaalde NFT te kopen en krijgt daarna toegang tot de community, waar de restaurants worden besproken voor het volgende eetfeest. Stemmen gaat decentraal via Snapshot en betalingen van het eten worden automatisch via cryptovaluta geregeld.  

De digital twins

Sapjes, nootmuskaat en talapiafilet waren de eerste consumenten producten waarbij consumenten, door middel van blockchain technologie, de hele toeleveringsketen konden bekijken middels een app, konden kijken wie wat betaald kreeg in elke stap van het proces en of claims zoals ‘duurzaam’ wel klopten. Inmiddels worden oneindig veel consumentengoederen op de blockchain gezet, van medicijnen tot groente. Als ik hierover spreek, dan hoor ik vaak vooral hoongelach en vragen waarom dit nodig is. Maar er overlijden gemiddeld per jaar volgens de World Health Organization nog steeds 500.000 mensen aan fout voedsel en honderdduizenden mensen aan fake medicijnen.

Als jij een dure merktas of schoenen koopt, dan wil je dat deze echt zijn en dat je geen kopie mee naar huis neemt. Daarom zie je steeds meer merken, zoals Prada, Cartier en Louis Vuitton, die van hun fysieke items ook een NFT maken, zodat je als eigenaar met het scannen van een QR code, kan zien of het item echt is.

Nike gaat met haar ‘cryptokicks’ nog een stap verder en laat gebruikers in de app zelfs de digitale schoenen aanpassen en doorverkopen. Daarnaast heeft het bedrijf recent het platform Cryptokickers opgezet, waarmee je jouw eigen virtuele Nike’s kan designen, er een NFT van kan maken en gelijk kan verkopen. 

Het zijn niet alleen de bekende kledingmerken die van fysieke producten, een NFT maken. Van wijnboeren tot producenten van banken, talloze bedrijven maken een ‘digital twin’ van bestaande fysieke producten. Dit is redelijk makkelijk om te doen en het kan niet alleen interessant zijn als nieuwe manier om loyale klanten te belonen, steeds meer bedrijven verdienen ook goed geld aan het verkopen van NFT’s. Adidas verkocht zo het afgelopen jaar al voor meer dan $20 miljoen aan NFT sportkleding.

Zijn deze ‘digital twins’ dan alleen handig om te hebben? Nee, ze gaan een grote rol spelen in het metaverse, waar ik eerder over schreef. Ook al is het voor veel mensen nog een ‘ver van mijn bed show’, het komt sneller dichterbij dan we denken. Microsoft is al bezig met Mesh, de Metaverse versie van Microsoft Teams. Als jij 3D in een vergadering zit of in de eerder beschreven metaverse versie van de Amnesia club staat; wil je dan een standaard 3D pion zijn… of toch gave Nike en GAP NFT’s dragen?https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=7485693392443448920

NFT’s; goed voor de goede doelen

Niet alleen commerciële bedrijven, maar ook goede doelen kunnen op een nieuwe, unieke manier gebruik maken van NFT’s. Ik vond het erg jammer, dat het ‘Non-Fungible Animals’ project van het Wereld Natuur Fonds uiteindelijk werd gecanceld, waarmee het prachtige NFT’s wilde gaan verkopen voor het behoud van tien bedreigde diersoorten 

Verschillende goede doelen hebben al NFTs strategisch ingezet voor bewustmaking en fondsenwerving, zoals oceaanbehoud en landbehoud, onderwijs voor vrouwen in Afghanistan, Taco bells verkocht NFT-wraps om scholarships voor kinderen in achterstandswijken te financieren en Charmin verkocht NFT wc-rollen voor mensen in extreme armoede

Goede doelen hebben steeds meer moeite om geld op te halen, vooral bij de jongere generaties. NFT’s kunnen hier een prachtige manier zijn om deze doelgroep op een vernieuwende manier bij te laten dragen aan het doel en ook bewuster te worden van de noodzaak.

De ontwikkelingen gaan steeds sneller op NFT gebied; Samsung maakte al bekend dat het NFT’s gaat ondersteunen in zowel haar nieuwe TV’s als mobiele telefoons, er wordt inmiddels in Azie al meer gezocht op Google naar ‘NFTs’ dan op ‘crypto’  en zoals ik in mijn vorige blog schreef, ontwikkeld de technologie zich zo waanzinnig snel, dat er in rap tempo allerlei nieuwe mogelijkheden bijkomen, zoals POABs en PFP’s.

De reden dat het NFT project van het WNF werd afgeblazen, was vanwege de energieconsumptie die het maken van NFT’s kost. Volgens de meest actuele en betrouwbare schattingen, kosten NFT’s evenveel energie als dat de stad Singapore consumeert. Nu zijn er inmiddels NFT platformen die zo energiezuinig zijn, dat ze zelfs vijf keer zo weinig energie gebruiken, dan een transactie met de VISA kaart, maar de transitie naar deze platformen verloopt moeizaam. Ik word wel echt met de dag enthousiaster over de mogelijkheden van NFT’s als basis voor een nieuwe digitale economie. Een dag in NFT-land lijkt inmiddels wel een jaar in een mensenleven, zó snel gaan de ontwikkelingen. Ik blijf ze nauwgezet volgen!

NFTs zijn ‘talk of town’ en worden inmiddels door talloze grote merken omarmd. Helaas gaat het nieuws over NFT’s voornamelijk over de grote bedragen die er soms voor worden betaald of de mensen die veel geld verdienen met de handel (het zogenaamde flippen). Voor de een zijn het veel te duur verkochte JPGjes, voor de ander een verschuiving van de macht, wat een gouden eeuw voor creatievelingen inluidt. Dit, terwijl er zoveel meer mogelijk is en gaat zijn in de komende maanden met NFT’s. In deze blog vier trends.

Het zijn niet alleen merken als McDonalds en Warner Bros die groots het ecosysteem binnenstappen; recent kondigde Facebook aan dat zij het gebruikers mogelijk wil maken om NFT’s te maken en te verkopen op het platform, naast dat de CEO van Youtube aankondigde ze te willen integreren in het platform, waar Twitter dit recent al deed. Het wordt daardoor ineens in rap tempo voor iedereen mogelijk om makkelijk NFT’s te maken, (ver-)kopen, bewaren en gebruiken. Analisten verwachten dat de markt qua omvang meer dan zal verdubbelen in de komende twee jaar en voor de lancering van de NFT Marktplaats van een van de grootste cryptovaluta handelsplatformen, Coinbase, staan 2.5 miljoen mensen op de wachtlijst.

Buying is the new liking

Het is ontzettend gaaf om te zien, hoe snel niet alleen de interesse in NFT’s groeit, maar ook hoe snel de technologie wordt doorontwikkeld. Waar voor veel mensen NFT’s vooral platte digitale plaatjes betekenen waarin wordt verhandeld, zijn er de afgelopen maanden talloze nieuwe innovaties in het ecosysteem gelanceerd, die allemaal nieuwe mogelijkheden bieden voor merken, makers en consumenten. Het internet heeft geweldige mogelijkheden gegeven om heel makkelijk en gratis zaken als informatie, nieuws, muziek, Tweets, porno en meme’s uit te wisselen, maar miste daarin de mogelijkheid om zaken als identiteit, authenticiteit en eigenaarschap te bepalen, die nodig zijn voor bijvoorbeeld makers om (eerlijk) betaald te krijgen voor hun werk. Daarom zie ik NFT’s dan ook echt zorgen ‘buying is the new liking’.

POABs

Thuis heb ik een groot gewei met honderden event badges, van alle events die ik heb mogen bijwonen. Veel mooie herinneringen, vooral in een tijd dat veel niet mocht. De meeste mensen gooien de badge vaak weg, net als dat je na het scannen van een ticket (voor zover die al niet op de telefoon staat), deze ook in de container verdwijnt als je een festival binnenloopt.

Binnenkort ga ik voor de eerste keer, op een groot event wat ik organiseer over NFT’s, POABs inzetten. Deze Proof of Attendance Protocol, zijn NFT’s die worden uitgegeven aan deelnemers van een event, fysiek of virtueel. Het zijn een soort virtuele badges, die op de blockchain worden vereeuwigd. Je kan hiermee dus bewijzen, dat je een event, fysiek of virtueel, hebt bijgewoond.

Bij de al uitgegeven POABs zie je dat sommige mensen het leuk vinden om als een digitale collectible te houden. Maar de meeste bezoekers van het event, vinden het vooral interessant om aan te tonen dat ze op het event zijn geweest. Dit enerzijds om hun activiteit binnen een community aan te kunnen tonen, anderzijds om voorrang te krijgen op de ticketverkoop van een volgend event of bepaalde voordelen.

Bij eerder uitgegeven POABs, kregen bezoekers bijvoorbeeld, door een zogenaamde ‘airdrop’ (distributie tokens, zoals cryptovaluta of NFTs) na afloop van een event nog een mooie NFT van Adidas. Bij de uitgifte van NFT’s van Kings of Leon kregen de kopers “lifetime front row golden seat tickets”. Het Nederlandse GUTS bied al concrete mogelijkheden om dit soort tickets uit te geven, maar je kan ook zelf aan de slag met het open source project wat online staat.

PFP’s

Katten, kikkers en king kong. Je hebt ze waarschijnlijk al voorbij zien komen op de verschillende social media kanalen; de PFP’s. Het zijn een soort NFT’s die snel in populariteit zijn gestegen. Dat begon in 2017 met Larva Labs, wat 10.000 automatisch gegenereerde avatars gratis weggaf; de zogenaamde CryptoPunks. Inmiddels zijn het cult objecten geworden en ging de duurste CryptoPunk, Alien #7804, recent onder de hamer voor $7.5 miljoen. Veilinghuis Christies heeft zelfs al een aparte afdeling opgezet voor PFP’s.

Voor de een een grappig plaatje, voor de ander een van de eerste herkenbare elementen voor het metaverse. Een PFP is jouw gezicht naar de digitale wereld en kan ook de sleutel zijn of worden, voor bepaalde online communities. Microsoft gaat komend jaar al metaverse-onderdelen, zoals 3D avatars toevoegen in Teams en wil je hier dan een standaard pion-poppetje of toch een kekke cartoon?

PFP’s worden dan ook echt gezien als middel om een eigen digitale identiteit uit te dragen. Algemeen en binnen bepaalde communities. Het voorbeeld hierin is de Bored Ape Yaght Club; een online community waar je alleen toegang toe hebt als je een NFT hebt uit de Bored Ape collectie. Het handelsvolume van deze luie apen was niet alleen al $1 miljard in het afgelopen half jaar, merken als Adidas verbinden zich inmiddels ook met deze community en delen gratis NFT’s uit aan de deelnemers.

Wearables

Het zijn niet alleen de avatars; met de toetreding van allerlei grote kledingmerken, worden echt alle mogelijke kledingitems en -assecores als NFT uitgegeven. Eerder schreef ik al over de NFT tassen van Gucci die voor meer geld werden verkocht dan de fysieke exemplaren. Adidas en Nike verkopen al NFT schoenen en het Amsterdamse The Fabrikant maakt hele NFT kledinglijnen voor merken als Tommy Hilfiger, Adidas en Puma.

Voor veel mensen is dit nog iets nieuws, maar verschillende vrienden van mij die gamen, maken al jaren gebruik van digitale wearables. Als je in een schietspel zit met een team, dan is een bijzonder vest of uniek wapen natuurlijk veel gaver, dan de standaard variant. Deze ‘in-game’ markt kan de komende jaren uitgroeien naar $65 miljard.

Kijken we naar de wereldwijde mode-industrie met $2.7 triljoen omvang, dan kunnen digitale wearables wel eens heel erg groot gaan worden. Ik zag de eerste voorbeelden in de Amnesia; een van de meest bekende clubs van de wereld, op Ibiza. Niet de fysieke variant, maar de virtuele die in de metaverse gebouwd is. Daar kwamen tienduizenden mensen virtueel op af. Gekleed in de mooiste digitale outfits.

Elke week verbaas ik me weer over de nieuwe mogelijkheden die enthousiaste ontwikkelaars hebben gebouwd rondom NFT’s. Van de ‘play to earn’ games, waar ik eerder over schreef en waar bij het bekendse spel Axie Infinity inmiddels $10 miljard in omgaat. Maar ook complete muzieklabels, die volledig op blockchain worden gebouwd en met NFTs en Decentrale Autonome Organisaties (DAO’s, waar ik eerder over schreef), direct artiesten met fans in contact laten komen en op allerlei manieren in de totstandkoming van muziek, kunnen betrekken. Er worden zelfs al films gefinancierd met NFTs.

Inmiddels zie ik ook al verschillende NFT 2.0 bewegingen ontstaan. Dat zijn bijvoorbeeld NFT’s die in de toekomst kunnen worden geüpdatet, maar bijvoorbeeld ook vanuit zichtzelf acties kunnen uitvoeren, zoals dag en nacht varianten, gebaseerd op het moment van de dag. Er zijn ook al NFT’s met meerdere onderliggende bestanden, zoals een boek NFT, wat de voorkant, de PDF en het audioboek bevat.

Ook worden NFTs steeds vaker voor bepaalde doeleinden gebruikt. Zo kan je in de Verenigde Staten al leningen en hypotheken afsluiten met een NFTs als onderpand en wil Twitter met het gebruiken van NFTs als profielfoto’s, fake accounts tegen gaan.

De ontwikkelingen op NFT vlak blijven zo snel gaan, dat bij publicatie van deze blog waarschijnlijk alweer allerlei nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan. Ik blijf ze vol enthousiasme volgen!

Voor de een zijn het veel te duur verkochte JPG-afbeeldingen. Voor de ander een verschuiving van de macht, wat een gouden eeuw voor creatievelingen inluidt. NFT’s zijn de talk of town en worden inmiddels door talloze grote merken omarmd. Helaas gaat het nieuws over NFT’s voornamelijk over de grote bedragen die er soms voor worden betaald. Of over de mensen die veel geld verdienen met de handel (het zogenaamde flippen). Terwijl er zoveel meer mogelijk is en gaat zijn in de komende maanden. In dit artikel deel ik 4 trends.

Het zijn niet alleen merken als McDonald’s en Warner Bros die groots het ecosysteem binnenstappen.

• Recent kondigde Facebook aan dat zij het gebruikers mogelijk wil maken om NFT’s te maken en te verkopen op het platform,
• naast dat de CEO van YouTube aankondigde ze te willen integreren in het platform,
• waar Twitter dit recent al deed.

Het wordt daardoor ineens in rap tempo voor iedereen mogelijk om makkelijk NFT’s te maken, (ver-)kopen, bewaren en gebruiken. Analisten verwachten dat de markt qua omvang meer dan zal verdubbelen in de komende 2 jaar. En voor de lancering van de NFT Marktplaats van een van de grootste cryptovaluta-handelsplatformen, Coinbase, staan 2.5 miljoen mensen op de wachtlijst.

1. Buying is the new liking

Het is ontzettend gaaf om te zien hoe snel niet alleen de interesse in NFT’s groeit, maar ook hoe snel de technologie wordt doorontwikkeld. Waar voor veel mensen NFT’s gewoon platte digitale plaatjes zijn, zijn er de afgelopen maanden talloze nieuwe innovaties in het ecosysteem gelanceerd, die allemaal nieuwe mogelijkheden bieden voor merken, makers en consumenten.

Het internet heeft geweldige mogelijkheden om makkelijk en gratis zaken als informatie, nieuws, muziek, tweets, porno en meme’s uit te wisselen. Maar het internet miste daarin de mogelijkheid om zaken als identiteit, authenticiteit en eigenaarschap te bepalen, die nodig zijn voor bijvoorbeeld makers om (eerlijk) betaald te krijgen voor hun werk. Daarom zie ik NFT’s dan ook echt zorgen ‘buying is the new liking’.

2. POAB’s

Thuis heb ik een groot gewei met honderden event badges, van alle events die ik heb mogen bijwonen. Mooie herinneringen, vooral in een tijd dat veel niet mocht. De meeste mensen gooien badges weg. Net als dat je na het scannen van een ticket (voor zover die al niet op de telefoon staat), deze ook in de container verdwijnt als je een festival binnenloopt.

Binnenkort ga ik voor de eerste keer, op een groot event wat ik organiseer over NFT’s, POAB’s inzetten. Deze Proof of Attendance Protocol zijn NFT’s die worden uitgegeven aan deelnemers van een event, fysiek of virtueel. Het zijn een soort virtuele badges, die op de blockchain worden vereeuwigd. Je kunt hiermee dus bewijzen dat je een event, fysiek of virtueel, hebt bijgewoond.

Bij de al uitgegeven POAB’s zie je dat sommige mensen het leuk vinden om als een digitale collectible te houden. Maar de meeste bezoekers van het event vinden het vooral interessant om aan te tonen dat ze op het event zijn geweest. Dit enerzijds om hun activiteit binnen een community aan te kunnen tonen. Anderzijds om voorrang te krijgen op de ticketverkoop van een volgend event of bepaalde voordelen.

Bij eerder uitgegeven POABs, kregen bezoekers bijvoorbeeld, door een zogenaamde ‘airdrop’ (distributie tokens, zoals cryptovaluta of NFTs) na afloop van een event nog een mooie NFT van Adidas. Bij de uitgifte van NFT’s van Kings of Leon kregen de kopers ‘lifetime front row golden seat tickets‘. Het Nederlandse GUTS biedt al concrete mogelijkheden om dit soort tickets uit te geven, maar je kan ook zelf aan de slag met het open source project wat online staat.

3. PFP’s

Katten, kikkers en King Kong. Je hebt ze waarschijnlijk al voorbij zien komen op de verschillende social media kanalen: de PFP’s. Het zijn een soort NFT’s die snel in populariteit zijn gestegen. Dat begon in 2017 met Larva Labs, wat 10.000 automatisch gegenereerde avatars gratis weggaf. De zogenaamde CryptoPunks. Inmiddels zijn het cult-objecten geworden en ging de duurste CryptoPunk, Alien #7804, recent onder de hamer voor $7.5 miljoen. Veilinghuis Christies heeft zelfs al een aparte afdeling opgezet voor PFP’s.

Voor de een een grappig plaatje, voor de ander een van de eerste herkenbare elementen voor het metaverse. Een PFP is jouw gezicht naar de digitale wereld en kan ook de sleutel zijn of worden, voor bepaalde online communities. Microsoft gaat komend jaar al metaverse-onderdelen zoals 3D-avatars toevoegen in Teams. Wil je hier dan een standaard pion-poppetje of toch een kekke cartoon?

PFP’s worden dan ook echt gezien als middel om een eigen digitale identiteit uit te dragen. Algemeen en binnen bepaalde communities. Het voorbeeld hierin is de Bored Ape Yaght Club: een online community waar je alleen toegang toe hebt als je een NFT hebt uit de Bored Ape-collectie. Het handelsvolume van deze luie apen was niet alleen al $1 miljard in het afgelopen half jaar, merken als Adidas verbinden zich inmiddels ook met deze community en delen gratis NFT’s uit aan de deelnemers.

4. Wearables

Het zijn niet alleen de avatars. Met de toetreding van allerlei grote kledingmerken, worden echt alle mogelijke kledingitems en -assecores als NFT uitgegeven. Eerder schreef ik al over de NFT-tassen van Gucci die voor meer geld werden verkocht dan de fysieke exemplaren. Adidas en Nike verkopen al NFT-schoenen en het Amsterdamse The Fabrikant maakt hele NFT-kledinglijnen voor merken als Tommy Hilfiger, Adidas en Puma.

Voor veel mensen is dit nog iets nieuws, maar verschillende vrienden van mij die gamen maken al jaren gebruik van digitale wearables. Als je in een schietspel zit met een team, dan is een bijzonder vest of uniek wapen natuurlijk veel gaver dan de standaard variant. Deze ‘in-game’-markt kan de komende jaren uitgroeien naar $65 miljard.

Kijken we naar de wereldwijde mode-industrie met $2.7 triljoen omvang, dan kunnen digitale wearables wel eens heel groot worden. Ik zag de eerste voorbeelden in de Amnesia: een van de meest bekende clubs van de wereld, op Ibiza. Niet de fysieke variant, maar de virtuele die in de metaverse gebouwd is. Daar kwamen tienduizenden mensen virtueel op af. Gekleed in de mooiste digitale outfits.

Ontwikkelingen rondom NFT’s gaan als een speer

Elke week verbaas ik me weer over de nieuwe mogelijkheden die enthousiaste ontwikkelaars hebben gebouwd rondom NFT’s. Van de ‘play to earn’ games, waar ik eerder over schreef en waar bij het bekendste spel Axie Infinity inmiddels $10 miljard in omgaat. Maar ook complete muzieklabels, die volledig op blockchain worden gebouwd en met NFT’s en Decentrale Autonome Organisaties (DAO’s, waar ik eerder over schreef), direct artiesten met fans in contact laten komen en op allerlei manieren in de totstandkoming van muziek, kunnen betrekken. Er worden zelfs al films gefinancierd met NFT’s.

Inmiddels zie ik ook al verschillende NFT 2.0 bewegingen ontstaan. Dat zijn bijvoorbeeld NFT’s die in de toekomst kunnen worden geüpdatet, maar bijvoorbeeld ook vanuit zichzelf acties kunnen uitvoeren. Zoals dag en nacht varianten, gebaseerd op het moment van de dag. Er zijn ook al NFT’s met meerdere onderliggende bestanden, zoals een boek NFT, wat de voorkant, de PDF en het audioboek bevat.

Ook worden NFT’s steeds vaker voor bepaalde doeleinden gebruikt. Zo kun je in de Verenigde Staten al leningen en hypotheken afsluiten met een NFT als onderpand. En Twitter wil met gebruik van NFT’s als profielfoto’s, fake accounts tegen gaan.

De ontwikkelingen op NFT vlak blijven zo snel gaan, dat bij publicatie van deze blog waarschijnlijk alweer allerlei nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan. Ik blijf ze vol enthousiasme volgen!

Het internet is stuk. Filterbubbels, fabeltjesfuiken en de Facebookschandalen voeren de boventoon. Wat zo mooi begon als een decentraal en democratisch systeem, wordt nu gecontroleerd door een handvol grote technologie bedrijven. We zijn zelf het product geworden wat wordt verkocht, door onze data massaal te delen met deze bedrijven, met alle negatieve gevolgen van dien. Het internet is in mijn optiek de belangrijkste technologische revolutie die we als mensheid hebben gezien en gaat de komende jaren steeds meer impact hebben op ons dagelijkse leven. Maar hoe kan het weer van ons allemaal worden? Web3 is de volgende evolutie van het internet, die afrekent met de vele problemen die het nu teistert. In deze nieuwe blog meer informatie hierover.

De uitvinders van het web hadden volgens Tim Berners Lee een iets ander idee toen ze het uitvonden, dan dat het web nu geworden was. Het doel om mensen informatie te laten vinden en met elkaar te verbinden was zeker bereikt, maar diezelfde mogelijkheid heeft ook gezorgd voor grote problemen. Gecombineerd met het digitale autoritarisme, wordt data en informatie juist nu tegen ons als burger gebruikt. Door onze mening te sturen, door algoritmes die onschuldige mensen als dader aanwijzen en zelfs tot zelfmoord aanzetten.  Zoals Marleen Stikker schrijft; “we zijn onze digitale soevereiniteit kwijtgeraakt. We worden afgeluisterd, gestuurd, gevolgd, geleefd, en dat hebben we zelf laten gebeuren.”

De grote technologiebedrijven als Google, Facebook en Amazon bieden waanzinnige diensten aan, die voor miljarden mensen op onze aarde, grote waarde vertegenwoordigen. De zoekmachine van Google werkt nu eenmaal het beste, als het alle informatie heeft. Maar aan de andere kant, hebben ze een angstaanjagende macht gekregen op ons dagelijks leven.

De World Health Organization waarschuwt voor een infodemie en het gezaghebbende Edelmann, wat jaarlijks vertrouwen op verschillende vlakken onderzoekt, geeft aan dat het vertrouwen van de burger in technologie nog nooit zo dramatisch laag is geweest.

Weg met de wallet gardens, welkom web3!

Het is tijd voor een frisse nieuwe start van het web. Met de juiste drijfveren, rechtvaardiger, een veiligere en sterkere infrastructuur, democratischer en geregeerd door het collectief. Oprichter van het web Tim Berners Lee kwam in 2006 al met de term ‘web3’, maar deze is in 2014 weer gepopulariseerd door medeoprichter van de bekende blockchain Ethereum, Gaven Wood. Web3 is volgens hem heel simpel; “less trust, more truth”.

Met de oneindige stroom aan schandalen rondom technologiebedrijven, maar ook de steeds verregaandere digitale transitie van onze maatschappij, wordt de roep om web3 groter. Het gaat in mijn optiek veel meer zijn dan een platte versie van het internet. Als we kijken naar de waanzinnige rol die het internet speelt in alle facetten van ons leven, van leren tot liefde, van vermaak tot vertrouwen, van winkelen tot in de Metaverse zelfs wonen, dan zie ik oneindig veel meer kansen en mogelijkheden.

 “the internet owned by the builders and users, orchestrated with tokens.” – Chris Dixon

Met ook de snelle ontwikkelingen op het gebied van blockchain en cryptovaluta, zijn we aan het bouwen aan een nieuw economisch systeem. Waar de drijfveren van eigenaren, deelnemers en ontwikkelaars volledig op elkaar zijn afgestemd. Waar de verdiensten van diensten en systemen ten goede komen aan de gebruikers, in plaats van de ‘poortwachters’, zoals dat nu gebeurt.

 “The future is already here. It’s just not evenly distributed yet.” – William Gibson

Van 1991-2004 zagen we het web1.0 ontstaan; statische pagina’s die ‘read only’ waren, zonder bijvoorbeeld mogelijkheden tot interactie en inloggen. Vanaf 2004 tot nu zorgde de ontwikkeling van web2.0 voor waanzinnige nieuwe mogelijkheden; maken, delen, samenwerken en communiceren. Van social media tot webwinkelen, bloggen en vloggen tot videobellen en gamen.

De overgang van web2.0 naar 3.0 is al gaande, maar gaat langzaam en onopgemerkt door het grote publiek. Als je kijkt naar de bestaande web3-applicaties, dan hebben ze vaak dezelfde look en feel als web2.0 applicaties, maar is de backend is fundamenteel anders. Decentralisatie staat hierin centraal; applicaties en databases die niet zijn gehost en beheerd op een enkele server, maar zijn op blockchain technologie gebouwd. De Bitcoin blockchain wordt bijvoorbeeld momenteel gehost door meer dan een miljoen computers, niet één centrale.  

Web 3.0 will redefine “the Digital Age. – Gavin Wood

Als ik kijk naar de oneindige grens van nieuwe mogelijkheden die web3 biedt, dan word ik er met de dag enthousiaster over. We zien al heel wat web3 applicaties, waar steeds meer mensen gebruik van maken. Cryptovaluta zijn hier de bekendste use-case, naast uiteraard NFT’s (onderdeel van tokanisatie). Recent schreef ik ook over Decentrale Autonome Organisaties en Self Sovereign Identity, wat ook zeer belangrijke onderdelen zijn van web3. Het zijn in de basis allemaal decentraal georganiseerde applicaties; cryptovaluta om decentraal geld te versturen en ontvangen, NFTs om decentraal eigenaarschap te regelen, DAO’s om decentraal een organisatie te regelen en SSI om decentraal een identiteit te hebben.

Decentrale data pods

We worden weer baas over eigen data en persoonsgegevens. Niet voor elke website of social medium een aparte account, maar één digitale identiteit, waarmee je op de verschillende sites en platformen inlogt en waar je elke keer zelf de controle hebt over welke data en persoonsgegevens je wilt delen.

“The future is still so much bigger than the past.” Tim Berners-Lee

Om gelijk te laten zien hoe dit kan werken, zette web-uitvinder Berners-Lee hiervoor Inrupt op. Dit werkt met persoonlijke data ‘pods’, wat persoonlijke kluizen zijn met data. Een website kan dan steeds toegang vragen tot jouw datakluis, in ruil voor bepaalde diensten. Ze kunnen deze data echter niet er uit halen of doorverkopen.

Verschillende grote websites als Reddit, zijn ook al bezig met web3 toe te passen. Gebruikers kunnen op een web3 gedeelte van Reddit cryptotokens verdienen door te posten, wat daarnaast ook nog eens kan stijgen of dalen, door het aantal up- en downvotes. Twitter werkt aan project ‘Bluesky’, wat de web3 versie van het social media platform moet worden. Oprichter Jack Dorsey tweette recent hier nog over, dat hij echter niet geloofd dat het internet hiermee gedemocratiseerd wordt.

Web3 zou ook wel eens de sleutel kunnen worden tot de echte metaverse, door alle eerder genoemde functionaliteiten bijeen te brengen in één virtuele omgeving, waar zaken variërend van sociale interacties en vermaak tot werk en winkelen, samenkomen. Zoals ik eerder hierover schreef, kan dit voor velen nog redelijk futuristisch klinken, maar de snelheid waarmee momenteel web3 en metaverse applicaties worden ontwikkeld en de hoeveelheid geld die hierin wordt geïnvesteerd, kunnen dit op korte termijn al werkelijkheid maken.

“Gradually, then suddenly.” – Ernest Hemingway

De weg naar web3 is nog wel vol hobbels. Bij het bouwen van web3 applicaties, komt veel complexiteit kijken, om het ook echt decentraal te maken. De interactie van een applicatie met het decentrale netwerk, alle vereisten rondom het beheren, behouden van privacy etc. zijn technisch gezien een grote uitdaging. Ook overheden wereldwijd, struikelen over wat zij nu eigenlijk moeten op gebied van wet- en regelgeving rondom decentrale applicaties. Er wordt hard gewerkt aan NFT’s en DeFi op dat gebied, maar een dag in blockchainland staat gelijk aan een mensenleven; de ontwikkelingen gaan zo snel, dat ze niet te volgen zijn voor veel mensen en overheden. Er wordt dan ook met argusogen gekeken naar hoe zaken als DAO’s en Metaverse er uit kunnen komen te zien, al hebben de meeste makers en uitvoerders van wet- en regelgeving die ik hierover spreek, nog totaal geen idee van wat ze er mee moeten.

Ondertussen droom ik verder over decentrale landen en de transitie van traditionele nationaliteiten in online identiteiten en communities. Met ook alweer gedachten over web4 en de dagelijkse ontwikkelingen op web3 gebied, gaan we een hele gave, decentrale tijd tegemoet.

Decentrale Autonome Organisaties (DAOs) gaan nog veel verder. De afgelopen tijd zijn we al in rap tempo decentraler gaan werken. Niet meer constant op het werk, maar veel meer of zelfs volledig de thuiswerkplek. Grote technologiebedrijven als Facebook en Twitter hebben al aangegeven vol in te zetten op een ‘decentralized workforce’ en ook de Nederlandse overheid is verschillende werkzaamheden de afgelopen jaren steeds decentraler gaan regelen. In deze blog alle informatie over dit nieuwe fenomeen.

Als mens organiseren we ons als sinds dat we op de aarde rondlopen. In steeds andere, nieuwere vormen. De afgelopen jaren heeft de versnelde digitale transitie ervoor gezorgd, dat steeds meer organisaties in de ‘cloud’ worden getrokken. Onderzoek laat zien dat meer dan driekwart van de internet gebruikers inmiddels in een online community zit en een ander onderzoek laat zien dat bijna 80% van de respondenten aangeeft dat de belangrijkste community waar zij lid van zijn, online opereert. Gecombineerd met de snel stijgende eenzaamheid en ‘the great resignation’, zijn DAO’s in rap tempo populair geworden.

“Corporations organized the Industrial age, DAOs will organize the Internet Age” – Aaron Wright

DAO’s werken met blockchain technologie. Waar Bitcoin (financiële) tussenpersonen overbodig maakt bij het versturen en ontvangen van geld, maken DAO’s management overbodig. Het pakt veel tekortkomingen van huidige bedrijven aan, zoals de maximale focus op winst maken, de toetredingsdempels en het grote verschil in de beloning tussen aandeelhouders, management en werknemers. Bedrijven hebben de afgelopen honderden jaren een belangrijke rol gespeeld in de opbouw van onze menselijke beschaving, die nog nooit zo rijk is geweest. Maar tegelijkertijd creëren ze nu ook grote problemen, die een sterk negatieve impact hebben op onze maatschappij, zoals grote verschillen in welvaart en de zeer negatieve maatschappelijke gevolgen die voortvloeien uit winstmaximalisatie. 

We zien allerlei nieuwe organisatie vormen ontstaan, zoals de deeleconomie en content netwerken, waar mensen beloond worden door hun bijdrage aan een netwerk. Deze organisaties zijn echter nog centraal gecoördineerd, waardoor de verschillen tussen de deelnemers binnen een dergelijke organisatie nog veel groter worden. We zien de grote verschillen in beloning tussen werknemers en chauffeurs van Uber, maar bijvoorbeeld ook dat de top 1.4% van de muzikanten op Spotify, 90% van de royalty’s incasseert.

Wat zijn Autonome Organisaties DAO’s?

DAO’s zijn in de basis geprogrammeerde organisaties op de blockchain. De regels worden vastgelegd in zogenaamde ‘smart contracts’ en omdat dit allemaal transparant en automatisch wordt uitgevoerd, is er geen management nodig. Dat doen de gebruikers zelf, gezamenlijk. Er is daardoor geen hiërarchie, maar dus ook geen bureaucratie. Vaak worden DAO’s opgezet door een wereldwijde community rondom een bepaalde missie, die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de geprogrammeerde doelstellingen. Hierdoor werkt het geheel volledig decentraal en democratisch.

Door op deze manier te werken, wordt er een oplossing gecreëerd voor de ‘principaal-agenttheorie’, waar frictie kan ontstaan tussen de principaal (zeg: management) en de agent (zeg: medewerker), omdat de agent geen belang heeft om de taak zo uit te voeren zoals de principaal hem heeft bedoeld. Denk bijvoorbeeld aan een commercieel ziekenhuis, waar het management liever zoveel mogelijk behandelingen ziet plaatsvinden, maar de doctoren liever de tijd nemen om een patiënt goed te helpen.  

Maar hoe stimuleer je leden van de organisatie om de DAO te beheren en onderhouden? DAO’s maken vaak gebruik van een eigen digitale token (of coin), die de bezitters stemrecht geeft en kan worden gebruikt als beloning voor werkzaamheden voor de DAO. De ‘smart contracts’ kunnen veel van deze betalingen automatisch laten verlopen. Stel dat we van Frankwatching een DAO maken en de FrankCoin in het leven roepen. We leggen de regels van deelname en het beloningssysteem van tevoren vast in een ‘smart contract’. Als schrijver kan ik dan bijvoorbeeld automatisch worden beloond met FrankCoins voor mijn blogs, op basis van het aantal lezers (ik ben voor!). Maar we kunnen ook andere onderdelen, zoals het schrijven van nieuwsbrieven en onderhouden van de site, belonen. Daarnaast kunnen we als community stemmen over onderwerpen die we graag terug zien op de site en welke niet.

DAO’s zijn begonnen in 2014 met een idee van Vitalik Buterin, die met zijn Ethereum blockchain, ook al de mogelijkheid gaf om ‘smart contracts’ en Decentrale Applicaties (DAPPs) te bouwen. Inmiddels zijn er 190 DAOs wereldwijd met in totaal meer dan 1.5 miljoen leden, waar miljarden Dollars in omgaan. Ze bouwen mooi voort op de ideologie van Ricardo Semler, die hierover een boek schreef en waar VPRO een goede documentaire over maakte en Nobelprijswinnaar Elinor Ostrom, die na decennia onderzoek en werkervaring met acht krachtige ontwerpprincipes kwam, voor hoe gemeenschappelijke middelen duurzaam en rechtvaardig in een groep kunnen worden bestuurd:

Hoe worden Autonome Organisaties DAOs anno 2022 ingezet?

DAOs kunnen worden ingezet voor alle typen organisaties, van goede doelen en freelancers die samenwerken, tot een politieke partij. We zien ze nu vooral ontstaan, rondom investeringen, fondsenwerving, maar ook bijvoorbeeld het kopen van NFTs. Zo kocht de JennyDao, die fractioneel eigenaarschap van NFTs regelt, een originele track van DJ Steve Aoki. De broer van Elon Musk startte de Big Green DAO, een goed doel gericht op ‘food justice’ en er zijn ook DAOs die bijvoorbeeld publieke diensten ondersteunen. Inmiddels zijn ook de eerste Nederlandse DAO’s ook een feit; IgniteDAO, wat applicaties bouwt op de Zilliqa blockchain en The Merit Circle, wat inspeelt op de ‘play-to-earn’ economie.

Over dat laatste schreef ik al eerder en dit is in rap tempo groot aan het worden. Play-to-earn (P2E) beloont spelers voor het spelen van het spel en hun prestaties hierin. Waar je bij de traditionele spellen, vooral de waarde naar de maker van een spel ziet gaan, worden binnen P2E juist de spelers beloond. Dit werkt als een economie; in ruil voor de tijd en energie die zij er in steken, soms ook gepaard met kapitaal (zoals een NFT), worden zij beloond door de token van het gespeelde spel. De meest bekende P2E game, wordt inmiddels dagelijks door een kleine twee miljoen spelers gespeeld, waarvan meer dan de helft uit de Filipijnen. Die daarmee, volgens onderzoek, meer verdienen dan een nominaal salaris.

Maar niet alleen spelen om te verdienen, ook ‘learn-to-earn’ (L2E) begint op te komen. Een nieuw onderwijsmodel waar een individu wordt beloond voor als hij kan laten zien dat hij iets heeft geleerd. Dit uiteraard, als kan worden aangetoond dat het waarde toevoegt aan de DAO en de leden van de DAO hier ook de waarde van inzien. Een mooi voorbeeld hiervan is RabbitHole, wat gamificatie binnen een DAO verzorgt. Gebruikers leren een nieuwe skill en krijgen hiervoor tokens, cryptobedrijven krijgen hiervoor opgeleide gebruikers.

Maar we zijn er nog lang niet

Het is ontzettend gaaf om de snelle ontwikkelingen binnen het DAO-landschap te zien ontvouwen. We gaan echt van de community-geleide organisaties, zoals Etsy en Github, naar organisaties die eigendom zijn van de community. Zelf een DAO starten kan tegenwoordig heel makkelijk via een platform als Aragon of Colony.

Maar de snelheid waarmee alles plaatsvindt, gaan ook verschillende dingen fout. Een van de eerste DAOs, ‘TheDao’, wat $150 miljoen ophaalde aan investeringen, werd gehackt door een fout in de code, waardoor $70 miljoen werd buitgemaakt en ook recent werd bij de hack van Badger Autonome Organisaties DAO, $130 miljoen buit gemaakt. Er wordt hard gewerkt aan oplossingen om hacks tegen te gaan en de schade van een mogelijke hack te minimaliseren, maar een waterdichte oplossing is er nog niet.

Ook op vlak van regelgeving hoor ik Den Haag alweer flink zuchten. Dertien jaar na het ontstaan, zal komend jaar eindelijk wet- en regelgeving komen (MiCA) rondom cryptovaluta zoals Bitcoin, maar inmiddels hebben we alweer zoveel nieuwe ontwikkelingen binnen blockchain technologie gezien, zoals DeFi (waar ik eerder over schreef), NFTs (waar ik ook eerder over schreef) en dus nu DAO’s. Hartstikke mooi dat iedereen wereldwijd kan deelnemen aan een DAO, maar hoe zit dat bijvoorbeeld contractueel en fiscaal gezien? Wat als het fout gaat, zoals bij een hack? Is het systeem dan aansprakelijk of een natuurlijk persoon?

Het zijn grote uitdagingen, waar momenteel hard aan wordt gewerkt. Door schade en schande worden steeds meer Autonome Organisaties DAOs wijs, ook bijvoorbeeld op het vlak van gezamenlijk beslissen. Dat kan namelijk wel even duren, als je een paar honderdduizend leden hebt. De eerste grote stappen zijn gezet, de eerste succesvolle Autonome Organisaties DAO’s zijn een feit. Nu het steeds makkelijker en veiliger wordt om een DAO op te zetten, ben ik erg benieuwd naar de ontwikkelingen op dit gebied in het komende jaar.

Wat was het een geweldig jaar voor blockchain, wat gaan we een waanzinnig jaar tegemoet. Nog nooit waren er zoveel startups, nog nooit ging er zoveel geld van investeerders naar de technologie en nog nooit werkten er zoveel organisaties aan implementaties er van. Als we alle Dogecoin Drama en de hype rondom de Bitcoin Boom even daar laten en focussen op het fundament; de technologie zelf, dan zie ik onwijs veel gave ontwikkelingen die momenteel spelen en komend jaar gaan spelen. Mijn top 5 in deze blog.

Blockchain, niet Bitcoin of blockchain beyond bitcoin; veel professionals en enthousiastelingen rondom de technologie proberen het duidelijke onderscheid te maken met de bekendste cryptovaluta. Weg van de huidige speculatieve hype rondom koersen, focus op de ontwikkeling en implementatie van de technologie zelf. Begrijpelijk, al zie ik de huidige gekte op de cryptovaluta markt ook positief voor blockchain; het nieuws staat er weer bol van en er is nog nooit zoveel geld door investeerders in de technologie gestopt, als het afgelopen jaar.

Inmiddels gebruikt 81% van de grote bedrijven de technologie en zie ik ook steeds meer kleinere MKB bedrijven er mee experimenteren of zelfs al implementeren. Nu laat ik zelf nog vaak enthousiastelingen gedesillusioneerd afdruipen, door eerlijk te zeggen dat ze de technologie helemaal niet nodig hebben in de organisatie. Vaak zie je nog dat er de verkeerde denk volgorde wordt gebruikt: we willen iets doen met blockchain en zoeken daar intern een probleem bij, in plaats van: we hebben een bestaande uitdaging en is blockchain daar de beste oplossing bij. Desalniettemin zie ik momenteel onwijs veel uitdagingen worden aangepakt met de technologie.

“We’ve seen two years’ worth of digital transformation in two months” – Satya Nadella, CEO Microsoft

Niet alleen implementaties; het lijkt momenteel bijna elke week ook wel ‘showtime’, met de een na de andere onthulling van een nieuw product of dienst vanuit een startup in Nederland. Als we kijken naar de Gartner Hypecycle van blockchain, dan zien we dat verschillende elementen van de technologie, inmiddels al door de pittige ‘trough of disillusionment’ zijn gegaan en nu de ‘slope of enlightenment’ aan het bewandelen zijn. Zoals ik al eerder schreef; maak de vergelijking met de ontwikkeling van het internet en je ziet dat we nog maar net zijn begonnen. Aan het begin staan van een geweldige technologische revolutie.

“In the next decade we will have more progress than in the last 100 years” – Peter Diamandis, founder Singularity University

Eerst even terugblikken

Ook vorig jaar mocht ik in de glazen blockchainbol van Frankwatching kijken naar dit jaar. Na de grote schokken die de corona pandemie en opstoppingen in het Suez kanaal veroorzaakten in de wereldwijde toeleveringsketens, zag ik volgens voorspelling al veel bedrijven die deze ketens in rap tempo transparant (al dan niet enkel voor participanten of eigen organisatie) maakten. Dit zeer recent verschenen rapport, laat zien dat het aantal telbare implementaties het afgelopen jaar is verdubbeld, ten opzichte van het jaar daarvoor.

Een andere trend die boven verwachting veel ontwikkeling heeft doorgemaakt, is de ‘overheidscrypto’, de Central Bank Digital Currencies, waarover ik later in deze blog een outlook geef voor het komende jaar. Ook voorzag ik veel ontwikkelingen op het gebied van de ‘fintechisatie’ van onze maatschappij, wat met de ongekende ontwikkeling van het Decentralized Finance (DeFi, waar ik eerder over schreef) ecosysteem wereldwijd, in een snel vaarwater terecht is gekomen.

1. Trend 1: DeFi blijft verbazen

Zoals ik al schreef in mijn cryptovaluta trendblog voor het komende jaar, zagen we ING publiceren dat ze DeFI waanzinnig interessant vinden, zien we wereldwijd heel veel gevestigde financiële instellingen er al mee aan het werk en zie ik de ‘total value locked’ in het ecosysteem het komende jaar nog wel verdubbelen van $200 naar $400 miljard.

Een recept rapport van zakenbank JP Morgan laat zien dat het niet alleen meer experimenteren is; er wordt alleen al $9 miljard winst gemaakt per jaar door individuen en organisaties die ‘staken’; het vastzetten/sparen van crypto, waar je rente voor krijgt uitbetaald.

Bruggen bouwen

Het komende jaar zie ik een aantal ontwikkelingen aankomen. Nu ‘big finance’, de grote banken, flink bezig zijn met DeFi, zie je veel startups bruggen bouwen met hun producten, tussen de traditionele finance en nieuwe crypto-wereld. Synthetix is hierin echt het bekendste voorbeeld, Nexis doet dit mooi met verzekeringen en vele andere startups gaan komend jaar ook hun product op de markt zetten.

De virtuele gasprijs gaat door het dak

De hoge kosten die veel mensen in ontwikkelingslanden betalen voor het versturen van geld, zijn vaak het marketingargument van enthousiastelingen om cryptovaluta te promoten. Waar makkelijk 10-20% wordt gerekend door partijen als Western Union, zijn crypto-transacties vaak een fractie hiervan; recent betaalde iemand bijvoorbeeld $0,80 voor een transactie van $2 miljard aan Bitcoin.

Maar bij de Ethereum blockchain, waar het grootste gedeelte van de blockchain applicaties op draaien, zoals ‘smart contracts’, ‘NFTs’ en DeFi producten, is dit helaas niet meer het geval. De kosten voor transacties, de zogenaamde GAS, zijn in 1 jaar tijd met meer dan 300% gestegen. Ontwikkelaars kijken dan ook naar andere blockchain netwerken voor de ontwikkeling van hun applicaties, waar Polkadot momenteel hoge ogen gooit, wat is opgezet door de co-founder van -jawel- Ethereum.

Het is een veelbesproken onderwerp en met alle nieuwe technologische ontwikkelingen vanuit de bestaande bedrijven en nieuwe startups, verwacht ik dat de hoge kosten het komende jaar grotendeels gaan verdwijnen.

Wat zeker niet gaat verdwijnen, zijn de decentrale beurzen, zoals Uniswap, Pancakeswap en Sushiswap. Namen waar je op het eerste gezicht vooral een glimlach op het gezicht van krijgt, maar als je ziet hoeveel geld deze ‘decentralized exchanges’ (DEXen, handelsplatformen voor cryptovaluta) per dag momenteel verwerken, dan veranderd de glimlach in verbazing.

Inmiddels wordt op dit soort decentrale handelsplatformen meer verhandeld, dan bij centrale partijen als Coinbase en Binance. Hoewel het voor veel gebruikers nog redelijk complex is om te gebruiken en de Amerikaanse overheid heeft aangegeven dat ze deze platformen streng wil reguleren, zie ik het komende jaar zich een waanzinnige groei voltrekken van het handelsvolume. Op deze handelsplatformen worden weer allerlei nieuwe DeFi applicaties ontwikkeld, wat de groei alleen maar zal doen toenemen van het ecosysteem.

Een laatste ontwikkeling, die momenteel aan het opkomen is in DeFi en het komende jaar wel eens heel groot kan worden, zijn blockchain-based-games. Wereldwijd zijn er 2 miljard gamers, die momenteel $150 miljard hieraan spenderen en over twee jaar naar verwachting $250 miljard. De in-game aankopen, zijn een groot gedeelte van deze miljardenmarkt en 62% van de gamers en 82% van de ontwikkelaars heeft aangegeven dat ze dit heel graag op de blockchain zien.

Er blijft nog wel veel werk aan de veiligheidwinkel, vanwege de vele grote hacks. Recent werd $600 miljoen gestolen tijdens de Poly-hack en $115 miljoen tijdens de Cream-hack. Onderzoek wijst uit, dat 2/3^e van deze hacks te wijten is aan de incompetentie van de ontwikkelaar en bijna 1/3^e aan fouten in de code.

• NFT boom of barst?

Het lijkt wel dat als je nog geen NFT hebt gemaakt als creatieveling, je er niet meer bij hoort. Mijn social feeds staan boordevol enthousiastelingen die de NFTs minten (maken), verkopen en kopen. Eerder schreef ik al over de geweldige mogelijkheden, voor zowel makers als bedrijven. Waar bij het Web1.0 bedrijven content maakten en verdienden en het huidige Web2.0 mensen content maken en bedrijven daaraan verdienen, zie ik bij Web3.0 dat mensen niet alleen content maken, maar daar ook echt geld aan gaan verdienen. NFTs spelen daarin een sleutelrol.

NFTs gaan in mijn optiek echt een grote impact hebben op de kunst-, mode-, muziek- en sportwereld. Niet alleen de grote bedrijven zoals VISA, Disney en Adobe die hier mee aan de slag gaan, stapelen zich op. Er komen ook steeds meer mogelijkheden bij, die eerder (technisch) niet mogelijk waren.

De luie apen community

Naast het platte kopen en verkopen van content en kunstwerken, zie je ook een nieuwe trend ontstaan; communities. Het mooiste voorbeeld hierin is de Bored Ape Yacht Club. Alle eigenaren van een van de Bored-Apes, die gemiddeld voor een paar miljoen per stuk over de toonbank gaan, mogen hier lid van worden. Veel eigenaren kopen zelfs een Bored Ape, om bij deze community te horen.

Aap-eigenaren maken van hun eigen aap hun Twitter-foto als een soort statussymbool. Daarnaast krijgen ze ook een aantal voordelen met hun eigendom: toegang tot een Discord-groep voor andere eigenaren, toegang tot virtuele merchandise-drops en gratis extra NFT’s. NFTs maakt dit allemaal (technisch) mogelijk en ik denk dat dit niet alleen komend jaar, maar ook daarna heel erg groot gaat worden.

In mijn trendblog over crypto, schreef ik ook al over een andere gave trend binnen blockchain / NFTs; de ‘play to earn blockchain games’ (P2E). Want wie wil er nou geen geld verdienen met spelletjes spelen? Louis Vuitton heeft zo bijvoorbeeld haar eigen online NFT game gelanceerd en de bekendste P2E game, Axie Infinity, heeft al $1.6 miljard omgezet. Spelers in landen als de Filipijnen en Indonesie, spelen deze spellen inmiddels omdat ze hier meer geld mee verdienen dan het reguliere werk.

Ook binnen NFT komen er elke week wel weer nieuwe ontwikkelingen. LOOT is daarin wel echt weer een revolutionair iets. De maker van VINE creëerde 8000 ‘LOOTbags’, zette deze online en waren binnen notime allemaal gratis geclaimt. Het zijn allemaal ‘conversation starters’ gebleken; allerlei communities van fans, artiesten en creatievelingen zijn momenteel aan het kijken naar toekomstige creaties. Het is geinspireerd op hoe het bekende Marvel miljarden spendeerde aan de ontwikkeling van allerlei sci-fi films. Honderden schrijvers en artiesten kregen geld en kwamen met ideeen voor de films, waar uiteindelijk een combinatie van alle ideeen ook daadwerkelijk werd geproduceerd. LOOT wil dit niet top-down doen, maar gelijk met de virtuele community.

Het komende jaar kan in mijn optiek al niet meer stuk, met de geweldige drive waarmee veel mensen het NFT ecosysteem verder ontwikkelen. Veel nieuws gaat nog steeds over de waanzinnige bedragen die soms voor NFTs worden betaald, zoals $533 miljoen wat zogenaamd voor een CryptoPunk werd neergelegd. Het mooie van veel blockchains, is dat alles transparant is, waardoor je ook big data analyses kan maken rondom de verdiensten. Dan zie je dat slechts 2% van de verkochte NFT’s voor meer dan $600 wordt verkocht en dat het grootste gedeelte van de grote bedragen, in de zakken beland van slechts 50 artiesten.

• Stablecoins aan de ketting

Het is een doorn in het oog van wetgevers wereldwijd; stablecoins als Tether. Eerder schreef ik al over het belang er van, binnen de wereldwijde financiële en cryptovaluta systemen. Door de snel toegenomen omvang, zouden ze volgens verschillende overheden het wereldwijde financiële systeem juist in gevaar kunnen brengen.

Kredietbeoordelaar Fitch waarschuwde deze maand dat de snelle groei van stablecoins “destabiliserende effecten” zou kunnen hebben op de korte termijn krediet markten. De wereldwijde Financial Action Task Force (FATF) waarschuwde recent voor de grote toename van witwassen er door en de Bank for International Settlements schreef in haar meeste recente rapport dat het totaal geen waarde er van ziet.  

Hoewel de coins impliceren stabiliteit te brengen, kwam de grootste stablecoin, Tether, de afgelopen tijd doorlopend zeer negatief in het nieuws. Veel mensen gaan er vanuit, dat stablecoins zijn ‘gepegged’, 1-1 gedekt door een andere asset. Voor elke Tether in omloop, zou er dus een Dollar ergens zijn opgeslagen. Inmiddels is deze coin meer dan $70 miljard waar en na grote internationale druk, bleek dat het bedrijf achter Tether, een hele rare mix er op na hield van bezittingen, om al dit geld op de balans te dekken.

Hierdoor moest het al een boete aan de Amerikaanse overheid betalen en heeft diezelfde overheid nu met spoed een framework ontwikkeld, om stablecoins, zoals Tether, flink aan banden te leggen. Handelsbeurzen als Bitcoinmeester haalden de coin al offline. Het gaat echter niet alleen over Tether; er zijn tientallen stablecoins in omloop en het grote wachten is nog steeds op de stablecoin die veel overheden wakker schudde; Diem, geïnitieerd door Facebook.

Naast dat Europese, Chinese en Amerikaanse overheden, hun grote zorgen uitten, hebben ze nu dus in sneltreinvaart wetgeving ontwikkeld, wat komend jaar in werking zal treden. President Biden gaf al aan ze in dezelfde categorie te scharen als banken en het hoofd van de Amerikaanse centrale Bank, Jerome Powell gaf al aan ze niet te willen verbieden, maar wel streng te reguleren. Belangrijk, om de cowboys uit de sector te filteren en ook daadwerkelijk breed te worden geaccepteerd door grotere instellingen. In een recent onderzoek van Deloitte gaf 83% van de executives aan, dat zij het huidige fiat-geld vervangen zien worden door dergelijke coins.

• Overheden maken overuren

Normaal lopen overheden altijd achter op technologische ontwikkelingen, het zogenaamde pacing probleem. Op blockchain gebied zie ik het komende jaar echter een paar belangrijke ontwikkelingen vanuit overheden ontstaan. Als eerste, zal de belangrijke MICA regelgeving komend jaar waarschijnlijk uitgebreid worden getest en besproken, om vervolgens te worden geïmplementeerd. Een ontzettend belangrijke stap, in de verdere professionalisering van de sector en daarmee ook toetreding van nog meer organisaties.

Daarnaast heeft de EU afgelopen juni bekend gemaakt, dat het komend jaar de inspanningen rondom ‘Self Sovereign Identity’, waarover ik eerder schreef, verder zal gaan intensiveren. Verder maakt de EU ook grote stappen met haar eigen ‘European Blockchain Services Infrastructure’. Door deze infrastructuur te creëren, wil de Europese Commissie een groot aantal grensoverschrijdende digitale openbare diensten leveren, ‘ten behoeve van de burger, de samenleving en de economie’.

Het is de eerste EU-brede blockchain-infrastructuur, die wordt gemaakt in een poging om openbare diensten betrouwbaarder en toegankelijker te maken voor Europese burgers, door het bestuur transparanter te maken, naleving van EU-regelgeving te faciliteren en te werken aan gegevenscompatibiliteit.

• Gradually, then suddenly

De uitvinder van Bitcoin, de nog steeds mysterieuze Satoshi Nakamoto, zou zich in zijn graf om draaien. Meerdere malen. Het initiële idee van de Bitcoin-blockchain, was om de macht bij financiële intermediairs (zoals banken) en overheden, weg te halen en door het decentrale karakter van de blockchain-technologie, weer terug te leggen bij de burger.

De Chinese overheid gebruikt de technologie nu juist, om een digitaal, centraal bankgeld systeem te lanceren, de E-CNY. Volgens veel experts krijgt de Chinese overheid hier juist nog veel meer grip op haar bevolking, door nu ook financiële transacties in het land grotendeels te kunnen controleren. Het is nog maar 100 dagen tot de Olympische Winterspelen in het land, waar deze zogenaamde ‘Central Bank Digital Currency’ (CBDC), het levenslicht zal zien. Inmiddels heeft de Chinese overheid Amerikaanse bedrijven die actief zijn in het land, zoals McDonalds, onder druk gezet om de munt te gaan accepteren tijdens de spelen.

Ook al zijn er al landen die een eigen CBDC gebruiken, zoals de Bahama’s en zeer recent ook Nigeria, met haar waanzinnige macht op het wereldwijde toneel, lijkt China hier grote impact te gaan hebben op het financiële systeem en op lange termijn zelfs de Amerikaanse macht hierop, flink af te zwakken. Het kan met haar E-CNY infrastructuur de huidige infrastructuren, die worden gedomineerd door Dollars en Amerikaanse macht (zoals het SWIFT systeem), flink te ondermijnen.

Het komende jaar kijken mensen dan ook zowel reikhalzend, als spannend uit naar waarmee China op de proppen komt. Het zal niet in een jaar gelijk wereldwijd het economische leiderschap gaan overnemen, maar zoals Ernest Hemingway’s het mooi omschrijft in zijn boek The Sun Also Rises, ‘gradually, then suddenly’. Net als de impact van veel technologieën; langzaam, maar ineens extreem en onverwacht.

De ‘bank der banken’, de Bank for International Settlements (BIS), lanceerde recent haar nieuwste rapport over de wereldwijde ontwikkelingen op gebied van CBDCs. Dit laat zien dat 86% van de centrale banken wereldwijd, kijkt naar CBDC en 60% zelfs al bezig is met de ontwikkeling er van.

Weg met de wallet gardens; power to the people!

Decentralisatie blijft bij veel ontwikkelingen het toverwoord. Op steeds meer vlakken, zien we niet alleen de oproep ontstaan voor het teruggeven van bepaalde macht aan de gebruiker / burger, maar ook de lancering van blockchain oplossingen die dit mogelijk maken.

Het decentraal opslaan van big data, niet meer in de ‘wallet gardens’ van de ‘big tech companies’. Macht en soevereiniteit weer terug leggen in de handen van makers, eigenaren, kleine organisaties en burgers, wat we nu zien in de grote ontwikkelingen rondom NFTs en DeFi. Fractioneel eigenaarschap, door middel van ‘fantokens’ zoals die van Ajax, PSV en Fortuna Sittard en vastgoed, zoals met het Amsterdamse Bloqhouse. Het past allemaal in de volgende fase van de ontwikkeling van het internet; Web3.0, gebouwd op een decentrale architectuur.

Fortune favours the bold

We gaan een heel gaaf blockchain jaar tegemoet. Ik kijk ontzettend uit naar alle ontwikkelingen, die ik nu totaal nog niet zie aankomen. Het is bij alle ontwikkelingen inmiddels wel duidelijk geworden dat deze vaak starten door de dappere, grote denkers. We gaan het zien, of het lef van veel van hen, het komende jaar zal worden beloond.

Groter, mooier, gedurfder. De grote inhaalslag lijkt begonnen rondom evenementen in Nederland. In dit laatste kwartaal krijg ik inmiddels al nul op het rekest over de beschikbaarheid van allerlei locaties, is het flink plannen geblazen met sprekers en technische partijen, maar bovenal; merk ik dat iedereen weer goede zin heeft om wat moois neer te zetten, na een veelbewogen periode. Wat staat ons als eventsector in 2022 te wachten? Mijn 6 voorspellingen:

De veelheid aan zowel uitnodigingen als aanvragen, stemt mij ontzettend positief. Hoewel niemand antwoorden heeft en deze ook niet zal hebben, over wat ons het komende jaar te wachten staat, is het heel inspirerend om te zien hoe de vele partijen die in de sector actief zijn, door blijven gaan met verfijnen, experimenten, grenzen verleggen en unieke producten op te markt te zetten.

Inmiddels heeft 46% van de organisatoren alweer een fysiek event georganiseerd de afgelopen maanden en is 80% bezig om dat dit kwartaal te doen. Zoals ik in mijn vorige blog schreef, verlangt een dikke 95% van de Nederlanders weer naar het bezoeken van een zakelijk event, sportevent en entertainment.

Maar de afgelopen tijd heeft een grote invloed gehad op de sector; positief en negatief. De snelle technologische transformatie heeft voor ongekend veel nieuwe mogelijkheden en doorbraken gezorgd, maar de bezoeker zelf is soms ook totaal veranderd, wat weer allerlei uitdagingen met zich mee brengt.

1. One size fits not all

Eerder schreef ik over het ‘hybride normaal’; de verregaande samensmelting van fysieke en virtuele events. Sommige organisaties zie ik nu in hun event strategie een mix opnemen van zowel fysieke als virtuele events, ik werk met partijen die echt inzetten op virtual-first en eens per jaar een kwalitatief fysiek netwerk event organiseren, organisaties die weer volledig terug gaan naar fysiek, maar zie ook nog steeds veel organisaties twijfelen.

In een recent onderzoek gaf 71% van de organisaties aan dat zij hun event strategie hoofdzakelijk ‘digitaal’ houden, vanwege de vele positieve effecten en resultaten die zijn geboekt de afgelopen tijd. Ik zie hier ook veel meer een verschuiving van wat een organisatie zelf wil, naar het in kaart brengen van de wensen van de bezoeker en op basis daarvan acteren.

Veel bezoekers geven aan dat zij voor de meeste elementen van reguliere events, liever een virtuele dan een fysieke variant bezoeken. Gemak, comfort maar ook nog zeker de angst rondom corona spelen hierin een rol. Laatst merkte ik dat bij een klant, die een fysiek event voor 200 medewerkers wilde organiseren, maar waar bij de inschrijving bleek dat er maar 2 medewerkers fysiek wilde langskomen. De belofte van een borrel en bitterbal nadien, red je het niet meer mee.

• Betekenisvolle belevenissen

Een van de grote trends die ik het komende jaar zie, is echt de verschuiving van het pure productionele organiseren van een locatie, sprekers en catering, naar het neerzetten van een gave totaalbelevenis. Dit komt ook mooi terug in het boek ‘The Experience Economy’ van Jim Gilmore;

“To set yourself apart from your competition, you need to stage experiences — memorable events that engage people in inherently personal ways.”

Door de vele technologische mogelijkheden die het afgelopen jaar bekend zijn geworden, is het publiek ook een stuk veeleisender geworden. We worden steeds drukker, dus er zal steeds scherper worden gekeken naar of het event wel de moeite waard is, om tijd voor vrij te maken. Data van een van de grootste event platformen, laat zien dat slechts 42% van de virtuele event bezoekers, een sessie volledig bijwoont. 

Het neerzetten van een betekenisvolle beleving, is volgens 66% van de event organisatoren dan ook hoofdprioriteit om aan te werken het komende jaar. Niet een standaard programma proberen op te leuken met een virtuele speurtocht aan het einde, maar echt stap voor stap de virtuele klantreis uit te werken. Voor de verschillende type bezoekers. Kijkende ook naar hoe elk aspect van het event, waarde kan toevoegen voor een bezoeker.

Want waarom zou die bezoeker live langskomen, als de content later ook online wordt gepubliceerd? Zodat de bezoeker de content op eigen gelegenheid kan bekijken, op zijn favoriete kijk-plek. Een analyse van de questionnaires die we stuurden na TED events, liet dat ook heel duidelijk zien; mensen kwamen echt voor de totaal beleving. De TED talks zelf werden later altijd publiekelijk gepubliceerd; het waren juist alle verassingen van uitnodiging tot uitzwaaien, waar bezoekers live voor langs wilde komen.

Van passief achterover leunen en aanschouwen, tot actief participeren als bezoeker en de beleving co-creëren. Van puur absorberen tot echt volledig ondergedompeld worden in het geheel. Fysiek, virtueel en hybride; op alle fronten is het echt noodzaak om dit niet als een simpele cupcake met logo bij de koffie te zien, maar echt als een integraal onderdeel van het core concept en strategie, laat ook een meta-analyse van verschillende onderzoeken hier naar zien.

• Meer micro momenten

Het jaar voor corona, was de gemiddelde opkomst van een congres 4900 mensen. Ook hier zie ik een sterke verschuiving naar veel meer kleinschaligere events. Onderzoek liet al zien dat 55% van de organisatoren echt inzet op kleinschaligere events. Ook dit is niet iets wat het afgelopen jaar pas is ontstaan. Bij TED was het altijd gaaf om te schemeren met de grote locaties die we tot de nok toe vulden, zoals theaters en concerthallen. Maar we kregen van de bezoekers juist vaak even goede en soms zelfs betere feedback op de ‘Salons’ die we organiseerden met maximaal 5 sprekers en 100 bezoekers.

Het hoofd doel bleef dan ook; een podium maken voor inspirerende ideeën. Onderzoeken blijven uitwijzen, dat inspiratie de nummer 1 reden blijft voor mensen om naar events te blijven komen. Het menselijk brein kan niet een volle dag constant inspiratie verwerken. Daarnaast hebben steeds meer mensen moeite volgens het Sociaal Cultureel Planbureau steeds meer moeite om hun dagelijkse activiteiten met elkaar te combineren.

Kleinere, korte events zijn daarom ook steeds populairder. Een selectie sprekers die niet gelijk een uur spreektijd claimen maar eerder 20 minuten en een kleiner gezelschap bezoekers, wat de interactie ook zichtbaar verbeterd.

• Het nieuwe netwerken

Naast inspiratie, blijft netwerken, nog steeds de op een na grootste reden voor bezoekers om naar een event te gaan; fysiek, virtueel of hybride. Nu waren al voor corona de event apps al in overvloed beschikbaar, waarmee je met de meest geavanceerde technieken als AI, matchmaking kon faciliteren tussen de bezoekers. Nu we een sterke toename zien van hybride events, is dat wel echt een uitdaging voor de organisatoren. Want hoe breng je zowel de virtuele als fysieke deelnemers met elkaar in contact?

Nu willen virtuele deelnemers graag met de fysieke in contact treden, maar zie ik fysieke deelnemers niet constant op hun telefoon, als ze ook fysiek met iemand een glas kunnen heffen. Er zijn inmiddels ook op dat vlak al weer allerlei grappige oplossingen, zoals video-call-robots, die worden bestuurd door virtuele deelnemers en robots die op de netwerk-hotspots, de virtuele deelnemers op een leuke manier onder de aandacht brengen.

https://www.youtube.com/watch?v=A4aO-DcP2P4

Het blijft wel nog écht een uitdaging voor organisatoren, want waar je normaal simpelweg kon verwijzen naar een netwerk locatie, moet je nu echt veel meer moeite doen om beide publieken goed met elkaar te verbinden. Zelf kan ik hier zeker de geavanceerdere events apps aanbevelen, zoals Bizzaboo of Hopin, die dit hele proces erg goed faciliteren en daar een mooi aanbod oplossingen voor aanbieden.

• Marketing uitdagingen en kansen

Om bezoekers ook daadwerkelijk naar een event te krijgen, blijft een goede marketing noodzakelijk. Met de nieuwe privacy features van bedrijven als Apple en Google, komen er de komende tijd heel wat uitdagingen bij rondom getargete marketingstrategien. Van Apple’s Mail Privacy Protection en andere nieuwe instellingen, tot Google’s Privacy Sandbox. Het zijn in mijn optiek goede updates, die de privacy van de gebruiker versterken, maar daardoor voor marketeers voor veel nieuwe uitdagingen zorgen om het juiste publiek te bereiken. Vooral als we kijken naar het belang van bijvoorbeeld email in de marketingmix, waar door de updates ineens veel belangrijke data niet meer kan worden verkregen.

Aan de andere kant zie ik ook een grote verschuiving van events als winstmaker naar marketingtool. Een mooi voorbeeld is Microsoft, wat voor corona $2500 vroeg voor een ticket voor haar grote event en daarmee 6000 bezoekers trok. Door het virtueel te trekken en gratis te maken, kreeg het 197.000 bezoekers over de virtuele vloer en kondigde het gelijk aan dit altijd zo te houden. Je ziet dit ook duidelijk terug in de cijfers; 80% van de events hebben een gratis registratie, al dan niet met ook nog een betaalde premium onderdeel.

Minder dan 25% van de event organisatoren wist een winstgevend event neer te zetten en ik zie dan ook steeds meer bedrijven inzetten op het marketing/branding aspect, in plaats van een inkomstenbron. Events zijn voor 85% van de marketingexecutives cruciaal voor hun marketingmix en inmiddels besteden de meeste bedrijven 10-20% van het marketingbudget aan virtuele events.  Het komende jaar verwacht ik dan ook echt een zeer sterkte toename van dit type events.

• Plan C

De Griekse wijsgeleerde Heraclitus zij het al zo mooi; de enige constante in het leven is verandering. Op het moment van schrijven is er alweer een nieuwe corona-variant in ons land gelokaliseerd en met de wereldwijde ontwikkelingen op het gebied van zaken als vaccinatiegraad en impact op de zorg, zal corona ook het komende jaar nog een flinke impact hebben op de industrie. Ik merk nu al aan events die ik in andere Europese landen en de Verenigde Staten neer zet, dat we er in Nederland echt heel goed vanaf komen wat betreft maatregelen. Wereldwijd geeft 39% van de eventplanners aan dat vaccinatie verplicht is op het event wat zij organiseren; testen en antistoffen tellen niet. Probeer dat maar eens in Nederland te doen.

Naast de standaard aandachtspunten, zoals een uitgebreid hygiëne protocol, ontsmetting stations, contactloze infrastructuur en de corona-toegangs-app, verdient het in mijn optiek ook zeker de aandacht om altijd een plan B achter de hand te hebben; voor sprekers, bezoekers, partners en alle andere cruciale onderdelen van het event. Alvast in hoofdlijnen een alternatief uitwerken, wat eventueel binnen een week opgetuigt kan worden. Puur om de organisatie stress te verminderen en er onder alle omstandigheden voor te zorgen dat het event ook echt door gaat. De afgelopen tijd zag ik sprekers die ziek werden en niet mochten reizen en door een lokale corona uitbraak ineens een fysiek event met een no-show van 75%.

Ondertussen blijven de gave mogelijkheden om events te verrijken, zich ontvouwen. Van sprekers binnenhalen met hologram presentaties, tot onderdelen van events in VR-voorlopers van het ‘metaverse’ organiseren of een Spotify omgeving zetten, door middel van Rooms. Volgens mij kan 2022 wel eens het mooiste jaar gaan worden voor de event industrie, tot nu toe. Ik kijk er naar uit!

Misschien wel het mooiste jaar in de geschiedenis van cryptovaluta. Exploderende koersen, records aan investeringen in startups, grote gevestigde partijen die groots instappen en zoveel technologische ontwikkelingen, dat ik bij het schrijven van deze blog bijna niet kon kiezen wat ik in het komende jaar verwacht te gebeuren. Ik ga het toch proberen in deze 2022 trendblog over cryptovaluta.

Één dag in crypto, staat gelijk aan een jaar in een mensenleven. Ook al is de technologie nog zeer jong; op 31 oktober is het nog maar 12 jaar geleden dat Bitcoin werd gelanceerd, de ontwikkelingen gaan razendsnel en zijn bijna niet bij te houden. Eerder schreef ik al over Decentrale Financieringen (DeFi), Non-Fungible Tokens (NFTs), Stablecoins, Central Bank Digital Currencies (CBDCs) en het Metaverse. Veel gave ontwikkelingen, die er momenteel in de sector plaatsvinden. Inmiddels is de Bitcoin prijs gestegen naar een ‘all time high’; een recordehoogte van $62.600 en heeft de Amerikaanse overheid een zogenaamde Bitcoin ‘ETF’ goedgekeurd, waarover ik schreef in 2019. Dit zal naar verwachting de interesse in cryptovaluta nog veel sterker laten toenemen.

Op zoek naar de moonshot

Dit Bitcoin prijs is dit jaar, op moment van schrijven, verdubbeld en er zijn daarnaast allerlei altcoins (alternatieve cryptovaluta) die met percentages als 15000% en 10000% in waarde zijn gestegen. Het bekende ‘Stock to Flow’ model voorspelt dat de Bitcoin prijs zelfs nog een keer kan verdubbelen tot $100.000 rond aankomende Kerst, wat ook een positief katalyserend effect zal hebben op de altcoins.

Het leuke van deze gekte, is dat ik ineens weer heel veel oude bekenden aan de lijn krijg, die advies zoeken bij het kopen van cryptovaluta en vooral; welke altcoin ik verwacht nog te gaan ‘moonen’ (crypto terminologie voor sterk stijgen). Veel mensen lijken wel high te zijn geworden door de waanzinnige prijsstijgingen die veel coins hebben doorgemaakt, de verhalen van bekenden die er veel geld mee hebben verdiend, influencers die de ene na de andere coin aanprijzen als nieuwe moonshot en de eindeloze stroom aan positieve ontwikkelingen in de sector.

Wachten op de zwarte zwaan

De wereld wordt door het eindeloze geprint van geld door overheden en de nul procent rentetarieven, overspoeld met liquiditeit. Liquiditeit, wat gedeeltelijk weer in de markt voor cryptovaluta terecht komt. We zagen in de Verenigde Staten dat 7% van de stimuleringschecks die de overheid aan haar burgers uitstuurde, werd gebruikt om crypto te kopen en in Nederland had 5% van de mensen al crypto en is 25% het van plan te gaan kopen.

De gekte zal in mijn optiek dus nog wel even aanhouden, nu de economie zich zo snel heeft hersteld na de corona dip en de aandelenbeursen recordhoogtes bereiken. Het wachten is echter, op een onverwacht ‘black swan event’; totaal onverwacht maar met grote impact.

We zagen begin juni, hoe één tweet van Tesla topman Elon Musk, de hele cryptomarkt deed instorten.

Eerst even terugblikken

Ook vorig jaar mocht ik op Frankwatching voorspellingen doen over wat ik voor trends verwachtte rondom cryptovaluta dit jaar. No pressure voor de voorspellingen van volgend jaar, maar die van dit jaar zijn allemaal uitgekomen. De grote institutionele partijen zijn ingestapt met waanzinnige bedragen en volgens dit mooie overzicht, komen daar nog zeer regelmatig nieuwe investeringen bij. De bullmarkt is heel duidelijk gestart, met hier en daar een flinke dip, maar als je uitzoomt dan zie je een ongekende stijging van alle coins.

Wordt er ook wat gedaan met het geld wat al deze projecten ophalen en verdienen aan deze stijging? Zeker! Veel grote projecten zijn constant bezig met grote nieuwe updates van de platformen, sluiten nieuwe partnerships en onthullen nieuwe technologische snufjes. Bitcoin heeft de grote ‘Taproot’ update gepubliceerd, Ethereum een grote stap voorwaarts gemaakt in haar transitie met de lancering naar ‘2.0’, Cardano komt inmiddels elke maand wel met een update, Binance heeft net een fonds van $1 miljard gelanceerd en ook Solana timmert hard aan de snelweg.

Helaas zien we ook de minder positieve voorspellingen uitkomen; cryptocrime heeft ook een vogelvlucht genomen. Hacks, scams, pump & dumps en vele andere criminele activiteiten zijn aan de orde van de dag en nemen in aantal snel toe. Overheden zijn in versneld tempo gaan kijken nu hun eigen rol, rondom wet- en regelgeving. Nu juich ik dit zeer toe, om de sector volwassen te maken en klaar voor de toetreding van nog heel veel meer (grote) investeerders. Maar helaas hebben verschillende overtrokken en niet ter zaken doende reacties van overheden, juist schade aangericht. Hierover meer in mijn voorspellingen voor het komende jaar.

1)   Bitcoin voor de boodschappen

Van een negen pagina tellend document, is Bitcoin in 12 jaar uitgegroeid tot een wereldwijde ‘reserve asset’ met maatschappelijke impact. In het westen zijn de meeste ontwikkelingen ‘ondergronds’; de onderliggende blockchain technologie wordt al door 81 van de 100 bedrijven gebruikt, maar vaak niet zichtbaar voor de consument. In veel ontwikkelingslanden zijn cryptovaluta inmiddels onderdeel geworden van het dagelijkse leven. Als we kijken naar waar cryptos het meest worden gebruikt, dan zie je een aantal interessante landen in het top-lijstje staan; Nigeria, de Filipijnen, Turkije en Venezuela. Landen die niet geheel toevallig, ook problemen hebben met hun huidige munteenheid.

Het centraal-Amerikaanse land El Salvador verraste vriend en vijand, door Bitcoin een wettig betaalmiddel te maken. Hierdoor zijn bedrijven verplicht, om Bitcoin te accepteren. Ik ben er zelf nog niet over uit, wat ik van deze stap moet denken. Als je net jouw inkomen in Bitcoin hebt omgezet en een Amerikaanse miljardair laat met een tweet de koers bijna halveren, dan is dat niet uit te leggen. Maar aan de andere kant, heeft 70% van de inwoners simpelweg geen bankrekening, vaak omdat banken deze niet aanbieden om allerlei redenen. Daarnaast komt een kwart(!) van het nationaal inkomen het land binnen, via een buitenlandse geldtransfer, waar vaak hoge percentages (tot wel 30% van het bedrag dat wordt verstuurd) worden berekend door partijen als Western Union. Meer dan 70% van de inwoners krijgt dit soort betalingen binnen, wat gemiddeld 50% van het inkomen is van de inwoners. Grensoverschrijdende geldtransfers via Bitcoin laten verlopen, kan op jaarbasis dan ook $400 miljoen aan fees schelen voor de inwoners. Geld wat de bevolking hard kan gebruiken.

Het laatste woord is er nog niet over gezegd; het Internationaal Monetair Fonds heeft een nog geplande lening aan het land ‘on hold’ gezet en ook binnenlands is er nog verzet. Ook al zijn er al 2 miljoen ‘Chivo’ wallets in gebruik (op 6,5 miljoen inwoners), 70% van de bewoners stemde bij een grote enquête tegen de invoering en 93% van de bedrijven zegt nog geen Bitcoin betaling te hebben uitgevoerd.

Ticket naar vrijheid

Inmiddels is het precedent geschept. Landen als Paraguay en Brazilië zijn inmiddels ook aan het kijken naar de mogelijkheden om Bitcoin een wettelijk betaalmiddel te maken. In landen als Afghanistan wordt het inmiddels het ‘ticket to freedom’ genoemd. Ik verwacht in het komende jaar dan ook meer landen, die Bitcoin en eventueel andere valuta, gaan inzetten als wettig betaalmiddel. In de strijd tegen hoge grensoverschrijdende betalingen, in de strijd tegen inflatie en om de machtsgreep van de Verenigde Staten met haar Dollar, te verkleinen.

Niet alleen als betaling, maar ook als investering. Landen als Bulgarije en Oekraine hebben al miljarden Euro’s aan Bitcoin gekocht.

2)   Lichtflitsen

Cryptovaluta worden niet alleen actief gebruikt in ontwikkelingslanden; ook in westerse landen zijn allerhande toepassingen die dagelijks worden gebruikt. Op verschillende manieren, is het mogelijk gemaakt om content makers te bedanken voor hun werk. Twitter heeft de Tips-functie toegevoegd aan het platform, waarmee je een Bitcoin-fooi kan geven aan jouw favoriete Tweeps. Dit kan inmiddels ook met podcasts, door Podcasting 2.0 van ‘podfather’ Adam Curry.https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=9049886221589092963

Beide functionaliteiten maken gebruik van het ‘lightning network’. Dat is een zogenaamde ‘second layer solution’, die is gebouwd op het Bitcoin netwerk. Het biedt daarmee een krachtig antwoord, op de criticasters van Bitcoin, dat het aantal transacties wat mogelijk is op het netwerk en de snelheid er van, achterblijft bij huidige betaalmiddelen als creditcards. Waar Bitcoin 7 transacties per seconde aankan en VISA 65.000, kan Lightning miljoenen aan.https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8110056571815392619

Alleen al afgelopen maand, verdubbelde het aantal Lightning transacties steeg het aantal gebruikers met 11164%. Dit is niet alleen te wijten aan de Twitter-Tips, doordat het zeer kleine betalingen relatief goedkoop kan verwerken, wordt het ook veel gebruikt in de gaming wereld voor de aankoop van kleine in-game items en in ontwikkelingslanden zoals El Salvador, voor betalingen. Een gave ontwikkeling, omdat hij ook echt een positieve impact heeft in ontwikkelingslanden. In het komende jaar verwacht ik dat het volume transacties zeer sterk gaat toenemen, met ook de positieve effecten voor Bitcoin zelf. 

3)   Kunst & Kapitaal blijven vliegen

Het geld wat inmiddels omgaat in de NFT markt en Decentrale Financieringen (DeFi), blijft ook maar stijgen. Niet alleen de kleinere ‘retail’ beleggers, maar ook bestaande instituten zoals ING geven aan dat zij DeFI een waanzinnig interessante ontwikkeling vinden. Crypto zou financiele instellingen, zoals banken, volledig overbodig maken. Maar nu zien we, dat veel grote banken juist zelf er mee aan de slag gaan en producten aanbieden. De ‘total value locked’ (geld wat is ingelegd) in DeFi is inmiddels groter dan $200 miljard en ik zie dit bedrag het komende jaar nog wel verdubbelen naar $400 miljard. Er zijn dan ook nog echt wat grote stappen te zetten, om DeFI volwassen te maken. Van alle hacks in crypto-land, vind 75% plaats binnen DeFi. Daarnaast heeft de Amerikaanse toezichthouder, de SEC, recent aangegeven op korte termijn met strenge regelgeving voor DeFi te gaan komen. Institutionele DeFi zal dan ook nog wel even op zich laten wachten, de algemene DeFi wereld groeit ondertussen hard door.

Ook de interesse voor NFTs blijft maar stijgen. Alleen al het afgelopen kwartaal, werd er voor meer dan $10 miljard verhandeld. Dat zijn niet alleen verveelde apen, de allereerste broncode van het internet en een plekje op de arm van een bekende tennisspeler. Ook steeds meer grotere partijen treden toe tot de NFT markt, zoals Disney, Electronic Arts en het WWF. Er zijn ook allerlei nieuwe ontwikkelingen, zoals ‘play to earn blockchain games’. Geld verdienen, terwijl je een spelletje speelt; wie wil dat nu niet? Niet geheel onverwacht doen dat inmiddels al een kleine 1 miljoen mensen en schieten de spelletjes uit de grond. Louis Vuitton lanceerde zeer recent het spel ‘Louis: The Game’.

4)   De grote jongens blijven binnenkomen

Het mooie van blockchain en vooral die van Bitcoin, is dat je sinds het ontstaan alle transacties kan zien en daardoor kan analyseren. Partijen als Glassnode en Chainalysis kunnen hierdoor de meest interessante analyses maken. Van het identificeren en volgen van criminele transacties voor geheime diensten, tot het in kaart brengen wat voor accounts Bitcoin bezitten.

Eigenaren met meer dan 1000 Bitcoin in bezit, ook wel de ‘whales’ genoemd, worden vaak gevolgd. Van sommige ‘whales’ is bekend wie ze zijn, maar de meesten zijn onbekend. Het zorgt voor veel speculatie; zijn het rijke individuen of juist de banken die anoniem Bitcoin kopen en verhandelen? Er zijn allerlei tools die de bewegingen van deze ‘whales’ in de gaten houden, zoals het Twitter account ‘Whale Alert’. Waar Bloomberg schreef dat 2% van de Bitcoin wallets, 95% van alle beschikbare Bitcoin in bezit heeft, laat Glassnode in een diepgaande analyse zien dat dit juist veel beter is gedistribueerd en dat deze distributie ook steeds meer toeneemt.

Vanwege de meldplicht die veel publieke ondernemingen hebben wereldwijd rondom de financiën en grote investeringen, worden grote aankopen van Bitcoin vaak al snel wereldwijd bekend gemaakt. Van grote institutionele investeerders en de zogenaamde ‘family offices’ (beheermaatschappijen van zeer rijke families), is die informatie echter niet beschikbaar. In een recent event wat ik organiseerde rondom de nieuwe Europese crypto-wetgeving MICA, gaven verschillende experts aan dat zij ook pas verwachten dat dit type investeerders pas cryptovaluta op grote schaal gaat inkopen, als deze MICA wetgeving is geïmplementeerd.

5)   Crackdown the cowboys

 Die wetgeving wordt inmiddels wereldwijd in rap tempo opgesteld. Veel overheden zien in, dat ze niet nog jaren kunnen wachten met wet- en regelgeving, rondom cryptovaluta. De Amerikaanse overheid is wakker geworden en geeft enerzijds aan cryptovaluta niet te willen verbieden, maar wel zeer bezorgd te zijn over de transacties en stabiliteit er van. Net als de Europese Centrale Bank, zijn deze twee machtsblokken bang dat het plotsklaps instorten van de cryptovaluta markt, de stabiliteit van het wereldwijde financiële systeem in gevaar kan brengen. Ze verwijzen hier naar de Bitcoin crash in 2017, waar Bitcoin in een maand tijd 2/3e van zijn waarde verloor en de top 10 altcoins 80%. 

Zoals ik al eerder dit jaar schreef, ben en blijf ik enthousiast over regelgeving, zolang de balans tussen regulatie en innovatie maar niet scheef komt te staan. In Nederland zien we dat te strenge wetgeving, enerzijds unicorns het land uit jagen, anderzijds de Nederlandse bedrijven een zeer oneerlijke positie geeft tegenover concurrenten uit het buitenland, die niet aan deze strenge regels hoeven te voldoen. Inmiddels wordt er door overheden wereldwijd hard opgetreden tegen het handelsplatform in cryptovaluta, Binance, waar zelfs de Nederlandse Bank al publiekelijk voor waarschuwde.

Ik verwacht het komende jaar dan ook veel ontwikkelingen wereldwijd op het gebied van regelgeving. Waarschijnlijk zal eerst scherp worden gekeken naar stablecoins en DeFi, daarnaast ook naar de cryptomarkt algemeen. De Amerikaanse overheid introduceerde afgelopen kwartaal al 18 verschillende wetten en de Europese Unie is inmiddels ook grote stappen aan het maken met haar MiCa wetgeving, die gelijk voor alle landen in de Europese Unie zal gelden. Deze zal naar verwachting eind volgend jaar, begin 2023 in werking treden.

Het blijft verassen, het blijft oppassen

Bij de introductie van de iPhone, wist ook niemand dat we er mee zouden navigeren met Google Maps, foto’s editen met Instagram en muziek streamen met Spotify. Ook met cryptovaluta is het elke dag weer een verassing wat er weer voor nieuwe ontwikkelingen bekend worden gemaakt. Er wordt hard gewerkt aan uitdagingen zoals het excessieve stroomgebruik van bepaalde blockchains, de veiligheid, stabiliteit en snelheid. Voor investeerders in cryptovaluta blijft het wel oppassen. TV Programma Radar liet laatst zien, hoe makkelijk het is om een ‘pump en dump’ op te zetten; een manier om de koers flink te manipuleren, waardoor veel beleggers worden benadeeld. Ook de oplichtings-advertenties met bekende Nederlanders zoals John de Mol en Humberto Tan, hebben in Nederland al voor tientallen slachtoffers gezorgd. Ook ‘fake projecten’ die geld binnenhalen en vervolgens van de aardbodem verdwijnen, zijn nog steeds aan de orde van de dag. Check deze blog die ik eerder schreef, hoe je dit kan voorkomen.

Hoewel ik op de lange termijn waanzinnig veel potentieel zie in de mogelijkheden van cryptovaluta, zal 95-99% van de projecten op een gegeven moment omvallen. We zagen dit ook drie jaar geleden; ook cryptovaluta projecten blijven startups, met alle investeringsrisico’s van dien. Met alle gave ontwikkelingen die ik voorzie in het komende jaar, blijft mijn enthousiasme over cryptovaluta nog waanzinnig ‘bullish’!

#blockchain #crypto #bitcoin #ethereum #nft #defi #cbdc #stablecoins #taproot #cardano #solana #lightning #podcast20