Heineken opende er net een virtuele brouwerij, Tommy Hilfiger houdt er inmiddels zijn modeshows en volgens Marc Zuckerberg zal de metaverse-economie net zo groot zijn als de fysieke economie zoals we die nu kennen. Er gaat geen dag voorbij of er komt wel weer een nieuwe organisatie met het bericht dat ze toe zijn getreden tot de metaverse. Veel trendsetters zeggen dat 2022 het jaar van de metaverse is, maar wat kun je er nu concreet zelf mee als organisatie? In dit artikel een overzicht van de laatste mogelijkheden.

Als je nog nooit een virtualreality-bril hebt opgehad, dan begrijp je waarschijnlijk nog niet veel van alle commotie rondom de metaverse. Jezelf onderdompelen en echt onderdeel voelen van de virtuele omgeving is wat het onderscheidt van de huidige virtuele omgevingen die we op onze platte beeldschermen zien. Inmiddels is de gaming-industrie meer waard dan de wereldwijde film- en sportindustrie gecombineerd. Waar het internet wordt gebouwd door webdevelopers, zal het metaverse dan ook worden gebouwd door game-ontwikkelaars.

Hoge verwachtingen voor de metaverse

Volgens de onderzoekers van Ark Invest (pdf) brachten we in 2021 38% van onze vrije tijd digitaal door en zal dat in 2030 naar verwachting 52% zijn. In 2026 zal volgens Gartner een kwart van de mensen en een derde van de organisaties in de metaverse actief zijn. Het aantal gebruikers is volgens Grayscale in het afgelopen jaar tijd al vertienvoudigd. In 2030 kan de metaverse-economie volgens zakenbank Citi wel eens $13 biljoen worden qua omvang. Volgens onderzoek van Accenture denkt 71% van de executives dat de metaverse een positieve impact gaat hebben op organisaties. 42% denkt zelfs dat het een grote transformatie teweeg zal brengen.

We brachten in 2021 38% van onze vrije tijd digitaal door en dat zal in 2030 naar verwachting 52% zijn

Fysieke beperkingen – zoals vastgoed, toeleveringsketens en geografisch bereik – heb je niet in de metaverse. Hierdoor komen er veel mogelijkheden bij voor bedrijven van alle grootten, om geld te verdienen en in contact te komen met (potentiële) klanten. We zien steeds de lijnen vervagen tussen de fysieke en virtuele wereld en bedrijven steeds meer inzetten op het creëren van ervaringen die consumenten op een persoonlijk, dieper niveau betrekken. We zijn als mensen nu eenmaal geboren en opgegroeid in een 3D-omgeving. Hierdoor is het ook heel logisch dat we de metaverse interessanter zullen vinden dan het ‘platte’ internet waar we nu veel tijd op doorbrengen.

Maar de metaverse is niet nieuw. Er lopen dagelijks nog 1 miljoen mensen rond in Second Life, een virtuele wereld waar het afgelopen jaar nog $500 miljoen in omging. Meer geld dan in de economieën van veel landen. Maar nog groter is de game Fortnite, met 350 miljoen gebruikers waarvan er gemiddeld op een dag 15 miljoen zijn ingelogd. Een concert in Fortnite van Ariana Grande trok al 78 miljoen bezoekers. Geen wonder dat ineens allerlei artiesten in de rij staan om virtueel op te treden. Manchester City en Sony bouwen een metaverse-stadion en het Nederlandse Beyond Sports verwerkt realtime data van events in allerlei VR-producten. Het zal niet lang duren voordat je live in de metaverse in een wedstrijd kunt rondlopen.

Marketing in de metaverse: beleving staat centraal

Heineken’s Pixelbier, McDonalds’ McRib en Fantafonteinen bij restaurant Wendy’s kun je al in de metaverse ervaren, maar uiteraard niet proeven. Het zijn dan vooral ook grappige voorbeelden van nieuwe manieren van marketing. Het sleutelwoord is hier echt beleving. Het creëren van een virtueel item betekent niet dat het gelijk opvalt en dat klanten het gaan aanschaffen. Als je zoiets wil uitwerken, denk dan eerst goed na over de betrokkenheid van een gebruiker bij deze ervaring en hoe deze aansluit bij de volledig ondergedompelde digitale ervaringen in de metaverse.

Restaurant Wendy’s heeft zo bijvoorbeeld een basketbalveld Buck BiscuitDome, waar bezoekers kunnen spelen en als dank voor hun bezoek een hamburger voor slechts $1 in het echt kunnen kopen. Gucci opende haar vault: een winkel in de metaverse met allerlei unieke digitale vintage kledingsitems. Het bedrijf heeft nog meer plannen: “It will be a time machine, an archive, a library, a laboratory, and a meeting place.”

Maar het gaat niet alleen om het platte ‘aan de man’ brengen van producten en diensten. Een mooi voorbeeld is Nikeland, een megacomplex van de sportkledingfabrikant in de metaverse. Er kunnen hier niet alleen allerlei sporten virtueel worden beoefend, maar je kunt hier ook je eigen Nike-sneakers designen. Je kunt ze virtueel aantrekken terwijl je door de metaverse loopt. Maar je kunt ze ook fysiek laten bedrukken en naar je huis laten sturen.

Cocreatie, innovatie & klantcontact

Je ziet hier dan ook steeds meer bedrijven experimenteren met de mogelijkheden die de metaverse biedt. Ideeën en concepten delen, prototypes bespreken of zelfs co-designen, of zelfs mensen iets zelf laten maken. Je kunt hier als bedrijf niet alleen prachtig prototypes en nieuwe innovaties sneller en doeltreffender testen.

In de metaverse kun je ook op allerlei unieke manieren het klantcontact verbeteren. Een mooi voorbeeld is autofabrikant Hyundai, die recent in de metaverse een ‘mobility adventure’ opende. Bezoekers kunnen hier niet alleen nieuwe auto’s proberen en deelnemen aan allerlei gave activiteiten en belevenissen, maar ook een fysieke auto op maat samenstellen, gelijk uitproberen en bestellen.

LEES OK: Best of both worlds: 5 Hybride kansen voor Fysieke Events

Recent werd ook de eerste Fashion Week georganiseerd in de metaverse. Vijf dagen lang toonden bekende modehuizen op een unieke manier hun nieuwste mode. Bezoekers konden ook virtueel make-up van Estée Lauder proberen en voor elke bezoeker was er gratis goud glitter, die de virtuele bezoekers lieten schitteren.

Content en adverteren

Het zal ook een nieuw tijdperk inluiden voor makers van content. Meer dan 50 miljoen mensen noemen zichzelf ‘content creators’. Een markt van een kleine 100 miljard euro omvang, waarbij 41% van de makers ook echt een goed inkomen verdienen. Met de nieuwe mogelijkheden om niet alleen 3D-content te maken maar bijvoorbeeld ook tot leven te brengen, door bezoekers het te laten beleven en het op zich in te laten werken, kan deze industrie in de komende 5 jaar zelfs verdubbelen.

En wat worden de mogelijkheden voor adverteren in de metaverse? Meta heeft hier al verschillende patenten voor aangevraagd, die aantonen dat het een belangrijk onderdeel gaat zijn van hun metaverse-strategie.

Events en trainingen in de metaverse

Inmiddels heb ik de eerste events en trainingen georganiseerd in de metaverse en de reacties waren positief. Mensen gaan naar events voor een stuk beleving. Dit kun je met een goede opzet ook prachtig in de metaverse faciliteren. Iedereen kan meedoen vanaf zijn eigen, favoriete locatie. Maar de metaverse heeft geen restricties, zoals ik eerder schreef, je kunt zelf de event space bouwen en inkleuren. The Sims goes events!

Onderzoek laat zien dat trainen in een metaverse veel voordelen kan bieden ten opzichte van reguliere fysieke trainingen. Je kunt niet alleen zaken veel makkelijker visualiseren, maar trainingen ook veel interactiever maken. Het zou voor introverte en autistische mensen veel fijner zijn om aan deel te nemen, wat het succes van de trainingen weer versterkt.

Niet alleen het ontmoeten, ook op gebied van samenwerken zie ik gave mogelijkheden.

Leren en samenwerken in de metaverse

Veel elementen die nu populair worden in de metaverse, gebruiken bedrijven al jaren. Vooral op het gebied van digital twins lopen grote fabrikanten voorop met de inzet van virtual reality door het personeel.

Vliegtuigfabrikant Boeing maakt van haar vliegtuigen bijvoorbeeld een digital twin, waar monteurs virtueel doorheen kunnen lopen. Zo kunnen ze bepaalde zaken testen en oefenen. Dat heeft alleen al in de opleiding van haar monteurs 75% van de benodigde tijd doen verdwijnen. Het vliegveld van Hong Kong leidt medewerkers op in een virtualreality-twin van de luchthaven. Ook autofabrikant Ford traint al haar technici inmiddels met VR-omgevingen en in Engeland worden zorgverleners op deze manier opgeleid. Chipmaker Nvidia heeft daarom groots ingezet op haar software Omniverse, waarmee het een platform biedt aan al meer dan 500 partijen als Adobe, Lockeed Martin en naar verluidt ook Apple, om metaverse-applicaties te ontwikkelen.

Eerder schreef ik al over Salesforce, dat voor haar 30.000 medewerkers wereldwijd een kantoor in de metaverse heeft gebouwd. En Microsoft wil een metaverse-variant van Teams lanceren: Mesh. We zijn de afgelopen 2 jaar in razend tempo gewend geraakt aan het virtuele werken, ontmoeten en vergaderen, maar enkel nog op het platte beeldscherm. Gartner voorspelt ook dat werkgevers in staat zullen zijn om hun werknemers beter te betrekken en samen te werken via immersive workspaces in virtuele kantoren.

Samenwerken en elkaar versterken

Sommige taken en zakelijke problemen kunnen je visueel veel beter aanpakken, maar in de echte wereld is dat gewoon niet altijd mogelijk. Architecten willen bijvoorbeeld meerdere gedetailleerde mock-ups ontwerpen en opstellen, voordat ze een richting bepalen voor het verdere ontwerp. Maar er zijn beperkingen qua tijd en kosten. Vaak worden fouten over het hoofd gezien vanwege het gebrek aan precisie.

De metaverse geeft hierin alle ruimte, waar vrijwel alles kan worden gemodelleerd. NextMeet biedt bijvoorbeeld zo’n metaverse-platform gericht op interactief werken, samenwerken en leren. Pixelmax biedt zelfs de mogelijkheid om werkplekken te creëren die zijn ontworpen om de teamcohesie, het welzijn van medewerkers en de samenwerking tussen medewerkers te verbeteren. Medewerkers kunnen zelfs virtueel mediteren, het bos in lopen of zelfs naar de maan vliegen. Maar ook om de ‘koffiecornerconversaties’ te stimuleren, die volgens onderzoek 90% van de communicatie in organisaties beslaat. Gather geeft de mogelijkheid aan medewerkers om hun eigen kantoor te designen. Ga je voor het piratenkantoor of toch een ruimtevaartschip? Dit soort technologie wordt al langer in de zorg gebruikt, door software van bedrijven als Medivis, waarmee studenten met 3D-anatomiemodellen kunnen werken.

Sta je dan te praten tegen een standaard poppetje? Nee, het Nieuw-Zeelandse SoulMachines heeft al een AI-oplossing voor de metaverse ontwikkeld. Op basis van jouw eigen emoties geeft het een aangepaste emotie terug in de virtuele persoon die tegenover je staat. Of dat nu een makelaar, dermatoloog of een zorgverlener is, je krijgt een reactie op maat, die past bij jouw eigen emotionele staat van dat moment.

Deze AI-bots kunnen prachtig als assistent of adviseur worden ingezet voor basistaken, zodat jij je met leukere, complexere taken bezig kunt houden. Een voorbeeld is bijvoorbeeld Daniel, de virtuele financiële adviseur van bank UBS. Je kunt dus in principe jouw virtuele collega’s ontwerpen en in jouw virtuele kantoor laten plaatsnemen, om bepaalde werkzaamheden van jou over te nemen. Geen gek idee, nu de zon weer doorbreekt en de terrassen weer geopend zijn!

Meer dan alleen marketing & meeten

Ik heb nog geen enkele mogelijkheid gezien waar geen gave use-case voor te vinden is. Van een onderwijsinstituut tot sportschool, van fabrikant tot dienstverlener, van museum tot modezaak. Je ziet overal ter wereld al gave voorbeelden ontstaan, van de meest uiteenlopende activiteiten, die nu ook in de metaverse worden aangeboden.

Toen de sportscholen dichtgingen, schoten de online sportklassen als paddenstoelen uit de grond. In de metaverse schijn je volgens onderzoek veel beter deel te nemen aan de virtuele sportklassen, waardoor je uiteindelijk ook meer calorieën verbrandt. Komt het toch nog goed met de summer body!

Maar ook een bruiloft, die gedeeltelijk in een echte tempel in India plaatsvond en gedeeltelijk, voor een grote groep mensen die niet in die tempel paste, in de metaverse. Ja, je kunt ook al je eigen plekje reserveren op de eerste metaverse-begraafplaats.

Overheden kijken ook naar de mogelijkheden om hun activiteiten in de metaverse te bouwen. Voor het leger zijn de mogelijkheden eindeloos: missies voorbereiden, scenario’s bekijken en soldaten trainen. Gecombineerd met de opkomst van Massive Open Online Courses (MOOC’s), gratis online cursussen en opleidingen kunnen geweldige metaverse-onderwijsinstituten worden opgezet waar kinderen van over de hele wereld virtueel naar toe kunnen gaan. De eerste metaverse-universiteit is een feit en de eerste bestaande universiteiten zijn de mogelijkheden aan het onderzoeken.

Metaverse, niet Meta!

Als ik over metaverse spreek op events, dan hoor ik veel mensen zeggen dat zij ervan uitgingen dat Meta de (enige) metaverse bouwt. Maar er zijn al verschillende metaversen actief: de grote gamebouwers van bijvoorbeeld Fortnite claimen dat hun game eigenlijk al een soort metaverse is en er bestaan allerlei open oplossingen, zoals Decentraland en The Sandbox.

Hier gaat nog een interessante ontwikkeling plaatsvinden. Ik ben geen grote fan van Meta door de eindeloze stroom aan schandalen rondom het misbruiken van gebruikersdata. Volgens onderzoek van Stanford zorgt 20 minuten actief zijn in de metaverse voor 20 miljoen datapunten. Met VR-headsets kunnen bedrijven allerlei nieuwe gegevens verzamelen: hoe de benen, handen en lichamen van mensen bewegen, wanneer de pupillen van hun ogen samentrekken en uitzetten en hoe hun geest reageert. Ik weet niet of ik al die data in de handen van een bedrijf wil leggen dat erom bekend staat de data commercieel te exploiteren.

Maar als Meta net zo’n model ontwikkelt voor winkeliers om heel makkelijk een plekje in de metaverse te creëren? Net zoals ze dat met Instagram Shopping hebben gedaan? Dan zorgt dat er wel voor dat veel meer bedrijven kunnen toetreden tot de metaverse. Zo’n model schijnt al te worden ontwikkeld in China door Alibaba. Ook Apple investeert inmiddels in de metaverse.

De innovaties kunnen eigenlijk ook niet zonder de inmenging van grote bedrijven met veel geld. De ontwikkeling zelf alleen al kost ontzettend veel geld. Meta schat dat het dit jaar al $10 miljard zal kosten. Ik zie ook gave, decentrale en open-source metaverses ontstaan, die worden beheerd en gebouwd door de gebruikers zelf. Dat doen ze met de structuur van een Decentrale Autonome Organisatie (DAO). De regels zijn ontworpen door de gebruikers. Volledig democratisch. Aangezien de regels op de blockchain staan geprogrammeerd, wordt wangedrag voorkomen. Kwaad doen wordt automatisch onmogelijk gemaakt.

Het zal nog wel een paar jaar duren volgens Meta, voordat we echt massaal de metaverse gebruiken. Ook VR-experts voorspellen dat de hypecycle momenteel niet alleen maar in een positieve spiraal naar boven blijft gaan. Er ontstaan inmiddels allerlei bloeiende discussies over benodigde juridische frameworks en uiteraard worden er ook onderzoeken uitgevoerd naar de effecten van bijvoorbeeld het langdurig gebruik van metaverse op het lichaam. Ik blijf de ontwikkelingen vol plezier op de voet volgen!

Heineken opende er net een virtuele brouwerij, Tommy Hilfiger houdt er inmiddels zijn modeshows en volgens Marc Zuckerberg zal de metaverse-economie net zo groot zijn als de fysieke economie zoals we die nu kennen. Er gaat geen dag voorbij of er komt wel weer een nieuwe organisatie met het bericht dat ze toe zijn getreden tot de metaverse. Veel trendsetters zeggen dat 2022 het jaar van de metaverse is, maar wat kun je er nu concreet zelf mee als organisatie? In dit artikel een overzicht van de laatste mogelijkheden.

Als je nog nooit een virtualreality-bril hebt opgehad, dan begrijp je waarschijnlijk nog niet veel van alle commotie rondom de metaverse. Jezelf onderdompelen en echt onderdeel voelen van de virtuele omgeving is wat het onderscheidt van de huidige virtuele omgevingen die we op onze platte beeldschermen zien. Inmiddels is de gaming-industrie meer waard dan de wereldwijde film- en sportindustrie gecombineerd. Waar het internet wordt gebouwd door webdevelopers, zal het metaverse dan ook worden gebouwd door game-ontwikkelaars.

Hoge verwachtingen voor de metaverse

Volgens de onderzoekers van Ark Invest (pdf) brachten we in 2021 38% van onze vrije tijd digitaal door en zal dat in 2030 naar verwachting 52% zijn. In 2026 zal volgens Gartner een kwart van de mensen en een derde van de organisaties in de metaverse actief zijn. Het aantal gebruikers is volgens Grayscale in het afgelopen jaar tijd al vertienvoudigd. In 2030 kan de metaverse-economie volgens zakenbank Citi wel eens $13 biljoen worden qua omvang. Volgens onderzoek van Accenture denkt 71% van de executives dat de metaverse een positieve impact gaat hebben op organisaties. 42% denkt zelfs dat het een grote transformatie teweeg zal brengen.

We brachten in 2021 38% van onze vrije tijd digitaal door en dat zal in 2030 naar verwachting 52% zijn

Fysieke beperkingen – zoals vastgoed, toeleveringsketens en geografisch bereik – heb je niet in de metaverse. Hierdoor komen er veel mogelijkheden bij voor bedrijven van alle grootten, om geld te verdienen en in contact te komen met (potentiële) klanten. We zien steeds de lijnen vervagen tussen de fysieke en virtuele wereld en bedrijven steeds meer inzetten op het creëren van ervaringen die consumenten op een persoonlijk, dieper niveau betrekken. We zijn als mensen nu eenmaal geboren en opgegroeid in een 3D-omgeving. Hierdoor is het ook heel logisch dat we de metaverse interessanter zullen vinden dan het ‘platte’ internet waar we nu veel tijd op doorbrengen.

Maar de metaverse is niet nieuw. Er lopen dagelijks nog 1 miljoen mensen rond in Second Life, een virtuele wereld waar het afgelopen jaar nog $500 miljoen in omging. Meer geld dan in de economieën van veel landen. Maar nog groter is de game Fortnite, met 350 miljoen gebruikers waarvan er gemiddeld op een dag 15 miljoen zijn ingelogd. Een concert in Fortnite van Ariana Grande trok al 78 miljoen bezoekers. Geen wonder dat ineens allerlei artiesten in de rij staan om virtueel op te treden. Manchester City en Sony bouwen een metaverse-stadion en het Nederlandse Beyond Sports verwerkt realtime data van events in allerlei VR-producten. Het zal niet lang duren voordat je live in de metaverse in een wedstrijd kunt rondlopen.

Marketing in de metaverse: beleving staat centraal

Heineken’s Pixelbier, McDonalds’ McRib en Fantafonteinen bij restaurant Wendy’s kun je al in de metaverse ervaren, maar uiteraard niet proeven. Het zijn dan vooral ook grappige voorbeelden van nieuwe manieren van marketing. Het sleutelwoord is hier echt beleving. Het creëren van een virtueel item betekent niet dat het gelijk opvalt en dat klanten het gaan aanschaffen. Als je zoiets wil uitwerken, denk dan eerst goed na over de betrokkenheid van een gebruiker bij deze ervaring en hoe deze aansluit bij de volledig ondergedompelde digitale ervaringen in de metaverse.

Restaurant Wendy’s heeft zo bijvoorbeeld een basketbalveld Buck BiscuitDome, waar bezoekers kunnen spelen en als dank voor hun bezoek een hamburger voor slechts $1 in het echt kunnen kopen. Gucci opende haar vault: een winkel in de metaverse met allerlei unieke digitale vintage kledingsitems. Het bedrijf heeft nog meer plannen: “It will be a time machine, an archive, a library, a laboratory, and a meeting place.”

Maar het gaat niet alleen om het platte ‘aan de man’ brengen van producten en diensten. Een mooi voorbeeld is Nikeland, een megacomplex van de sportkledingfabrikant in de metaverse. Er kunnen hier niet alleen allerlei sporten virtueel worden beoefend, maar je kunt hier ook je eigen Nike-sneakers designen. Je kunt ze virtueel aantrekken terwijl je door de metaverse loopt. Maar je kunt ze ook fysiek laten bedrukken en naar je huis laten sturen.

Cocreatie, innovatie & klantcontact

Je ziet hier dan ook steeds meer bedrijven experimenteren met de mogelijkheden die de metaverse biedt. Ideeën en concepten delen, prototypes bespreken of zelfs co-designen, of zelfs mensen iets zelf laten maken. Je kunt hier als bedrijf niet alleen prachtig prototypes en nieuwe innovaties sneller en doeltreffender testen.

In de metaverse kun je ook op allerlei unieke manieren het klantcontact verbeteren. Een mooi voorbeeld is autofabrikant Hyundai, die recent in de metaverse een ‘mobility adventure’ opende. Bezoekers kunnen hier niet alleen nieuwe auto’s proberen en deelnemen aan allerlei gave activiteiten en belevenissen, maar ook een fysieke auto op maat samenstellen, gelijk uitproberen en bestellen.

Recent werd ook de eerste Fashion Week georganiseerd in de metaverse. Vijf dagen lang toonden bekende modehuizen op een unieke manier hun nieuwste mode. Bezoekers konden ook virtueel make-up van Estée Lauder proberen en voor elke bezoeker was er gratis goud glitter, die de virtuele bezoekers lieten schitteren.

Content en adverteren

Het zal ook een nieuw tijdperk inluiden voor makers van content. Meer dan 50 miljoen mensen noemen zichzelf ‘content creators’. Een markt van een kleine 100 miljard euro omvang, waarbij 41% van de makers ook echt een goed inkomen verdienen. Met de nieuwe mogelijkheden om niet alleen 3D-content te maken maar bijvoorbeeld ook tot leven te brengen, door bezoekers het te laten beleven en het op zich in te laten werken, kan deze industrie in de komende 5 jaar zelfs verdubbelen.

En wat worden de mogelijkheden voor adverteren in de metaverse? Meta heeft hier al verschillende patenten voor aangevraagd, die aantonen dat het een belangrijk onderdeel gaat zijn van hun metaverse-strategie.

Events en trainingen in de metaverse

Inmiddels heb ik de eerste events en trainingen georganiseerd in de metaverse en de reacties waren positief. Mensen gaan naar events voor een stuk beleving. Dit kun je met een goede opzet ook prachtig in de metaverse faciliteren. Iedereen kan meedoen vanaf zijn eigen, favoriete locatie. Maar de metaverse heeft geen restricties, zoals ik eerder schreef, je kunt zelf de event space bouwen en inkleuren. The Sims goes events!

Onderzoek laat zien dat trainen in een metaverse veel voordelen kan bieden ten opzichte van reguliere fysieke trainingen. Je kunt niet alleen zaken veel makkelijker visualiseren, maar trainingen ook veel interactiever maken. Het zou voor introverte en autistische mensen veel fijner zijn om aan deel te nemen, wat het succes van de trainingen weer versterkt.

Niet alleen het ontmoeten, ook op gebied van samenwerken zie ik gave mogelijkheden.

Leren en samenwerken in de metaverse

Veel elementen die nu populair worden in de metaverse, gebruiken bedrijven al jaren. Vooral op het gebied van digital twins lopen grote fabrikanten voorop met de inzet van virtual reality door het personeel.

Vliegtuigfabrikant Boeing maakt van haar vliegtuigen bijvoorbeeld een digital twin, waar monteurs virtueel doorheen kunnen lopen. Zo kunnen ze bepaalde zaken testen en oefenen. Dat heeft alleen al in de opleiding van haar monteurs 75% van de benodigde tijd doen verdwijnen. Het vliegveld van Hong Kong leidt medewerkers op in een virtualreality-twin van de luchthaven. Ook autofabrikant Ford traint al haar technici inmiddels met VR-omgevingen en in Engeland worden zorgverleners op deze manier opgeleid. Chipmaker Nvidia heeft daarom groots ingezet op haar software Omniverse, waarmee het een platform biedt aan al meer dan 500 partijen als Adobe, Lockeed Martin en naar verluidt ook Apple, om metaverse-applicaties te ontwikkelen.

Eerder schreef ik al over Salesforce, dat voor haar 30.000 medewerkers wereldwijd een kantoor in de metaverse heeft gebouwd. En Microsoft wil een metaverse-variant van Teams lanceren: Mesh. We zijn de afgelopen 2 jaar in razend tempo gewend geraakt aan het virtuele werken, ontmoeten en vergaderen, maar enkel nog op het platte beeldscherm. Gartner voorspelt ook dat werkgevers in staat zullen zijn om hun werknemers beter te betrekken en samen te werken via immersive workspaces in virtuele kantoren.

Samenwerken en elkaar versterken

Sommige taken en zakelijke problemen kunnen je visueel veel beter aanpakken, maar in de echte wereld is dat gewoon niet altijd mogelijk. Architecten willen bijvoorbeeld meerdere gedetailleerde mock-ups ontwerpen en opstellen, voordat ze een richting bepalen voor het verdere ontwerp. Maar er zijn beperkingen qua tijd en kosten. Vaak worden fouten over het hoofd gezien vanwege het gebrek aan precisie.

De metaverse geeft hierin alle ruimte, waar vrijwel alles kan worden gemodelleerd. NextMeet biedt bijvoorbeeld zo’n metaverse-platform gericht op interactief werken, samenwerken en leren. Pixelmax biedt zelfs de mogelijkheid om werkplekken te creëren die zijn ontworpen om de teamcohesie, het welzijn van medewerkers en de samenwerking tussen medewerkers te verbeteren. Medewerkers kunnen zelfs virtueel mediteren, het bos in lopen of zelfs naar de maan vliegen. Maar ook om de ‘koffiecornerconversaties’ te stimuleren, die volgens onderzoek 90% van de communicatie in organisaties beslaat. Gather geeft de mogelijkheid aan medewerkers om hun eigen kantoor te designen. Ga je voor het piratenkantoor of toch een ruimtevaartschip? Dit soort technologie wordt al langer in de zorg gebruikt, door software van bedrijven als Medivis, waarmee studenten met 3D-anatomiemodellen kunnen werken.

Sta je dan te praten tegen een standaard poppetje? Nee, het Nieuw-Zeelandse SoulMachines heeft al een AI-oplossing voor de metaverse ontwikkeld. Op basis van jouw eigen emoties geeft het een aangepaste emotie terug in de virtuele persoon die tegenover je staat. Of dat nu een makelaar, dermatoloog of een zorgverlener is, je krijgt een reactie op maat, die past bij jouw eigen emotionele staat van dat moment.

Deze AI-bots kunnen prachtig als assistent of adviseur worden ingezet voor basistaken, zodat jij je met leukere, complexere taken bezig kunt houden. Een voorbeeld is bijvoorbeeld Daniel, de virtuele financiële adviseur van bank UBS. Je kunt dus in principe jouw virtuele collega’s ontwerpen en in jouw virtuele kantoor laten plaatsnemen, om bepaalde werkzaamheden van jou over te nemen. Geen gek idee, nu de zon weer doorbreekt en de terrassen weer geopend zijn!

Meer dan alleen marketing & meeten

Ik heb nog geen enkele mogelijkheid gezien waar geen gave use-case voor te vinden is. Van een onderwijsinstituut tot sportschool, van fabrikant tot dienstverlener, van museum tot modezaak. Je ziet overal ter wereld al gave voorbeelden ontstaan, van de meest uiteenlopende activiteiten, die nu ook in de metaverse worden aangeboden.

Toen de sportscholen dichtgingen, schoten de online sportklassen als paddenstoelen uit de grond. In de metaverse schijn je volgens onderzoek veel beter deel te nemen aan de virtuele sportklassen, waardoor je uiteindelijk ook meer calorieën verbrandt. Komt het toch nog goed met de summer body!

Maar ook een bruiloft, die gedeeltelijk in een echte tempel in India plaatsvond en gedeeltelijk, voor een grote groep mensen die niet in die tempel paste, in de metaverse. Ja, je kunt ook al je eigen plekje reserveren op de eerste metaverse-begraafplaats.

Overheden kijken ook naar de mogelijkheden om hun activiteiten in de metaverse te bouwen. Voor het leger zijn de mogelijkheden eindeloos: missies voorbereiden, scenario’s bekijken en soldaten trainen. Gecombineerd met de opkomst van Massive Open Online Courses (MOOC’s), gratis online cursussen en opleidingen kunnen geweldige metaverse-onderwijsinstituten worden opgezet waar kinderen van over de hele wereld virtueel naar toe kunnen gaan. De eerste metaverse-universiteit is een feit en de eerste bestaande universiteiten zijn de mogelijkheden aan het onderzoeken.

Metaverse, niet Meta!

Als ik over metaverse spreek op events, dan hoor ik veel mensen zeggen dat zij ervan uitgingen dat Meta de (enige) metaverse bouwt. Maar er zijn al verschillende metaversen actief: de grote gamebouwers van bijvoorbeeld Fortnite claimen dat hun game eigenlijk al een soort metaverse is en er bestaan allerlei open oplossingen, zoals Decentraland en The Sandbox.

Hier gaat nog een interessante ontwikkeling plaatsvinden. Ik ben geen grote fan van Meta door de eindeloze stroom aan schandalen rondom het misbruiken van gebruikersdata. Volgens onderzoek van Stanford zorgt 20 minuten actief zijn in de metaverse voor 20 miljoen datapunten. Met VR-headsets kunnen bedrijven allerlei nieuwe gegevens verzamelen: hoe de benen, handen en lichamen van mensen bewegen, wanneer de pupillen van hun ogen samentrekken en uitzetten en hoe hun geest reageert. Ik weet niet of ik al die data in de handen van een bedrijf wil leggen dat erom bekend staat de data commercieel te exploiteren.

Maar als Meta net zo’n model ontwikkelt voor winkeliers om heel makkelijk een plekje in de metaverse te creëren? Net zoals ze dat met Instagram Shopping hebben gedaan? Dan zorgt dat er wel voor dat veel meer bedrijven kunnen toetreden tot de metaverse. Zo’n model schijnt al te worden ontwikkeld in China door Alibaba. Ook Apple investeert inmiddels in de metaverse.

De innovaties kunnen eigenlijk ook niet zonder de inmenging van grote bedrijven met veel geld. De ontwikkeling zelf alleen al kost ontzettend veel geld. Meta schat dat het dit jaar al $10 miljard zal kosten. Ik zie ook gave, decentrale en open-source metaverses ontstaan, die worden beheerd en gebouwd door de gebruikers zelf. Dat doen ze met de structuur van een Decentrale Autonome Organisatie (DAO). De regels zijn ontworpen door de gebruikers. Volledig democratisch. Aangezien de regels op de blockchain staan geprogrammeerd, wordt wangedrag voorkomen. Kwaad doen wordt automatisch onmogelijk gemaakt.

Het zal nog wel een paar jaar duren volgens Meta, voordat we echt massaal de metaverse gebruiken. Ook VR-experts voorspellen dat de hypecycle momenteel niet alleen maar in een positieve spiraal naar boven blijft gaan. Er ontstaan inmiddels allerlei bloeiende discussies over benodigde juridische frameworks en uiteraard worden er ook onderzoeken uitgevoerd naar de effecten van bijvoorbeeld het langdurig gebruik van metaverse op het lichaam. Ik blijf de ontwikkelingen vol plezier op de voet volgen!

Vandaag mag ik 35 jaar oud worden. Wat een ongekend voorrecht. Nadat ik zelf op het randje van de dood heb gebalanceerd en de afgelopen jaren te veel mensen heb moeten begraven, zie ik elke dag dat ik opsta als een groot geschenk. Ik ben nog nooit zo fit geweest, heb een ontzettend ‘rijk’ leven en aan de stroom leuke uitdagingen lijkt maar geen einde te komen. De afgelopen jaren heb ik letterlijk en figuurlijk bergen beklommen. Ben ik oneindig veel hobbels op mijn levenspad tegengekomen, heb ik veel leergeld betaald en levenspunten behaald. Mijn top 35 levenslessen die mij hebben gebracht en gemaakt tot wat ik nu ben:

1.    “Focus on the journey, not the destination”

“It’s not about the light at the end of the tunnel. It’s the tunnel. Show up every day and enjoy the process”

Elk jaar werk ik pagina’s aan zakelijke en persoonlijke plannen uit, tot in detail. De grootste plannen worden nooit zoals gepland werkelijkheid, omdat er tijdens het proces altijd wel weer nieuwe denkrichtingen en (on-)mogelijkheden bijkomen. Enkel focussen op het eindpunt, levert vaak teleurstelling op. Focussen op het proces er naar toe geeft heel veel meer voldoening.

“Success is a process, and processes are based on action”

2.    Kikkers eten

Een van de eerste dingen die je leert in het Amerikaanse leger, is het opmaken van jouw eigen bed. Een kleine moeite, maar de garantie dat het eerste wat je op een dag doet is positief. Ik heb op deze manier een hele ochtend routine opgetuigd, die ik vrijwel elke morgen afloop als ik rond 5 uur op sta. Naast het opmaken van het bed en het schrijven van een ‘gratefulness journal’ (om positief de dag in te luiden), zit daar ook altijd het ‘kikker eten’ bij; dat waar ik het meest tegen op zie en/of het minst zin in heb die dag, doe ik voordat ik ga sporten.

3.    De beste beslissing ooit

Inmiddels heb ik drie bergen beklommen; Kilimanjaro, Mont Blanc en de Mount Everest (tot Meru) en staat aan het einde van dit jaar de Aconcaqua op de planning. Tijdens de beklimming van de eerste twee bergen, ben ik een paar maanden ‘droog’ gegaan; heb ik geen druppel alcohol gedronken. Na ongeveer 1,5 maand merk je wat dit met het lichaam en vooral de hersenen doen. Dit heeft mij zo verbaasd, dat ik 5 jaar geleden volledig ben gestopt met alcohol drinken. Ik ben nog nooit zo scherp, creatief, fit en gelukkig geweest.

4.    Het PROUDest moment

Een van de mooiste momenten in mijn leven, was toen ik een paar jaar geleden uit de kast kwam. Vrienden die ik daarmee dacht te verliezen, gaven juist aan dat ze mij nog meer waren gaan waarderen, omdat ik eindelijk mijn masker afzette. Helaas heeft het mij nog nooit een relatie opgeleverd, ik ben hier wel op de achtergrond meer mee bezig geraakt, omdat ik nog te veel mensen met dezelfde vraag zie worstelen, waar ik zelf ook mee heb gezeten. Als ik zaken signaleer, dan maak ik dit op een subtiele manier bespreekbaar.

Want ik zie helaas nog te veel mensen, door het masker altijd op te houden, de negatieve effecten ervaren die het heeft op de kwaliteit van leven en heb hier zelfs ook al vroegtijdig aan verloren.

5.    The Serendipity Mindset

Een van de meest bijzondere mensen die ik ken en met wie ik al jaren in het Sandbox Netwerk mag zitten, Christian Busch, schreef een prachtig boek ‘The Serendipity Mindset’. Hij deed hiervoor jarenlang onderzoek naar serendipiteit. Veel van de mooiste gebeurtenissen in mijn leven zijn op deze manier ontstaan. Ja, een stukje puur geluk, maar ook zeker het zien en leggen van verbanden en daarna ook doorpakken. Het boek is echt een aanrader, voor wie ook een dergelijke mindset wilt hebben! Als ik terugkijk in mijn eigen leven, dan zie ik dat de gaafste gebeurtenissen ook zo tot stand zijn gekomen.

6.    Your resume is just a record.

Hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft dat je CV echt niks meer is dan een rapport. Ik zie veel mensen bezig met maximaal posities en ervaringen te verzamelen om echt een ‘winnend’ LinkedIn te krijgen. In plaats van het vullen van een ideaal CV, leef ik heel doelgericht en spendeer ik tijd aan activiteiten die bij aan behalen van mijn eigen levensdoelen bijdragen, in plaats van kekke functies te verzamelen als een soort ‘window dressing’.

7.    Van snackbar model naar superfocus

Deep thinking is iets wat vooral als ondernemer en in creatieve processen, ontzettend waardevol is. Echt in een ‘flow’ komen van gedachten en werken. Dat krijg je nooit, als de telefoon en emailmeldingen op het computer scherm aan staan. Ik zet dan ook bijna elke dag een dagdeel beide uit, om echt volledig te kunnen focussen. Niet meer steeds gelijk als een snackbar medewerker of brandweerman (die vaak ter dienste van de beller) gelijk aan het werk gaan. Daar moeten sommige mensen aan wennen, maar het heeft mij weer de volle controle over mijn eigen agenda gegeven.

8.    “Good medicine always tastes bitter”

Soms zijn de korte termijn offers gewoon nodig, voor lange termijn winst.

9.    Don’t sweat the small stuff

Cliché term, maar het is zo waar. We besteden veel te veel mentale energie aan ons zorgen maken over de kleine dingen. We kunnen onze gedachten van ons laten afdwalen en uiteindelijk denken aan het ‘worst case scenario’.

Ik probeer zaken dan ook altijd in perspectief te zien. Kijk naar het grotere plaatje. Wat voor impact heeft dit nu echt en ga ik dat over een maand nog steeds merken? En over een jaar?

10. De grootste rijkdom…

…is om regelmatig en ook soms voor langere tijd offline te gaan. We zijn tijdens corona gemiddeld een uur per dag meer op onze telefoon gaan kijken, inmiddels gemiddeld 4 uur per dag. Telefoons kunnen zo verslavend zijn en ik merk dat het steeds gewoner wordt, om constant maar online en bereikbaar te zijn. Ik probeer om 18.00 en op zondag mijn telefoon uit en weg te leggen, heb alle notificaties uitstaan en zet ook regelmatig een week op vakantie mijn telefoon uit. Het is een van de 7 typen rust, die prachtig in deze TED blog beschreven staat.

“In an age of acceleration, nothing can be more exhilarating than going slow. And in an age of distraction, nothing is so luxurious as paying attention. And in an age of constant movement, nothing is so urgent as sitting still.” ― Pico Iyer

11. High performance

Veel mensen denken dat er iets met je aan de hand is, als je werkt met een coach. Alle succesvolle mensen die ik ken, hebben echter een klankbord. Iemand die een spiegel voorhoudt, vervelende vragen stelt en op de juiste momenten een mogelijk nieuw pad uitstippelt. Paul Rulkens is al jaren op die manier mijn ‘high performance mastermind’. Er zijn weinig mensen die zo’n waanzinnig warme aanbeveling van mij krijgen om mee te werken, als Paul.

12. Remember that if plan A fails there are 25 more letters in the alphabet

Honderden ideeën en plannen zijn inmiddels de revue gepasseerd. Sommigen heb ik na een week al opgegeven, aan anderen heb ik twee jaar -uiteindelijk zonder succes- gewerkt.

13. There is only one way to avoid criticism: do nothing, say nothing and be nothing

Er zijn altijd mensen zijn die kritiek hebben. Soms ook zelfs mijn beste vrienden, die het beste met mij voor hebben. Om dit te voorkomen, kan je natuurlijk veel zaken laten, niks zeggen of doen. Maar dat is echt het laatste wat ik wil. Ik ontvang de meeste kritiek dan ook met open armen. Veel kritiek heeft mij namelijk gesterkt, een betere persoon gemaakt en veel nieuwe inzichten gegeven.

14. Am I hunting antelope or field mice?

Een prachtige vraag van Newt Gingrich in het boek “Buck Up, Suck Up . . . and Come Back When You Foul Up: 12 Winning Secrets from the War Room”. Een leeuw kan makkelijk muizen vangen en eten, maar die geven netto veel te weinig energie, in vergelijking met de moeite die het kost om ze te vangen. Een antilope kost dan wel meer energie en kracht om te vangen en eten, maar ze voeden wel gelijk de leeuw en de familie goed. Een leeuw kan zelfs zijn hele leven eten van antilopen. Een goede vraag, om regelmatig te stellen aan het begin van een week of het einde van een dag; Am I hunting antelope or field mice?

15. “We are all bees of the same hive”

Ik zie de wereld echt als een ecosysteem. Daar kan je veel uithalen, maar moet je ook echt net zoveel instoppen om het ecosysteem draaiende te houden. Daarom doe ik al sinds mijn middelbare school vrijwilligerswerk en probeer ik ook op veel andere vlakken te kijken of ik iets kan doen voor de ‘common good’. Het geeft me niet alleen een goed gevoel, maar vaak ook heel veel nieuwe inzichten, die ik niet tijdens mijn werk krijg.

“Giving is all we have”

16.  Memories, not things

Het was tijdens corona niet makkelijk om te doen, maar normaal gezien spendeer ik mijn geld voornamelijk aan belevenissen, zoals reizen, uit eten gaan en feesten, in plaats van groot wonen, dure horloges en andere materialistische zaken. Zoals mijn moeder eens zei; ‘ze kunnen alles van je afpakken, behalve je herinneringen’. Vaak ben ik al snel op materialistische dingen uitgekeken, terwijl ik nog jaren nadien, trots kan vertellen over herinneringen.

17. Be nice to people on your way up…

…you’ll meet them on your way down. Een wijze les, die ik de afgelopen jaren heb geleerd in vele functies die ik heb mogen bekleden. De meeste mensen zullen niet echt ‘naar beneden’ gaan, maar mijn les hier is echt om constant nederig te zijn. Ik ben vaak helemaal onderaan de ladder begonnen en besef steeds meer, wat voor impact het zou hebben gehad, als de mensen boven mij op de ladder, vriendelijker waren geweest.

18. Receive without pride, let go without attachment

Een prachtige quote van Romeinse staatsman Cato, die ik vaak toepas. Niet de kleine dingen van de dag persoonlijk opvatten, net als beloningen en erkenningen. Stijgen en dalen, zeges en mislukkingen, winnen en verliezen zeggen niets over jou als persoon. Alleen jouw gedrag doet dat.

19. Ik ben niet iedereens ‘cup of tea’

Sinds ik mijn laatste masker heb afgedaan, door uit de kast te komen, ben ik altijd lekker mezelf. Uiteraard pas ik me aan situaties aan, maar dit heeft verder geen impact op wat ik doe, denk of zeg. Niet iedereen vindt mij daardoor aardig, maar dat doet niks af aan mijn waarde. Uiteindelijk is het ook niet altijd gemakkelijk om de waarheid te accepteren, hoef ik niet met iedereen vrienden te zijn en kan ik ook genoeg mensen niet zien. “If you want to make progress on the things that matter most, you need to decide who you’re going to disappoint. It’s inevitable”

20. No is also an answer

Er zijn genoeg mensen die altijd handig gebruik of zelfs misbruik maken, van de goedwillendheid van anderen. Helaas heb ik dit ook al te vaak aan den lijve ondervonden. Ik ben wat dat betreft ook echt gedraaid van “iedereen pleasen” naar “if it’s not a hell yes, it’s a no”. Regelmatig zeg ik nee tegen zakenkansen, spreekbeurten en andere uitnodigingen. Het geeft me echt een geweldige rust, om te focussen op een aantal belangrijke dingen. Zoals Warren Buffet het zo mooi zegt “The difference between successful people and really successful people is that really successful people say no to almost everything”

21. De meeste noodgevallen zijn dat niet.

We verwarren vaak de prioriteiten van anderen met die van onszelf. Technologie heeft de zogenaamde noodgevallen van alle anderen in onze inboxen gebracht. Maar alleen omdat iets belangrijk is voor iemand anders, wil dat nog niet zeggen dat het dringend voor jou moet zijn. Slechts een handvol noodgevallen die ik op jaarbasis binnenkrijg, zijn dat het ook echt.  

22. Clear is kind. Unclear is unkind.

Deze prachtige quote van een van de best bekeken TED talks, die van Brené Brown, heeft mij veel aan het denken gezet. Ik ben het er ook volledig mee eens.  Hij daagt me uit om de harde, moeilijke gesprekken met mezelf te voeren en houdt me echt eerlijk. Duidelijk zijn, heeft me op de lange termijn al veel tijd en pijn bespaard. Ook naar anderen.

23. Behind every child who believes in himself, is a parent who believed first

Mijn ouders zijn er altijd voor mij geweest, ook in de donkerste dagen van mijn leven. Daarnaast hebben ze mij nu al drie keer van de dood gered, waarvan de laatste een paar jaar geleden, toen ik zelf dacht een griepje te hebben… maar mijn ouders mij semi-verplicht uit bed hebben getild en naar een ziekenhuis hebben gebracht. Volgens de cardioloog zou ik een dag later dood zijn gegaan, aan een ernstig hartvirus. Veel levenslessen die ik de afgelopen 35 jaar heb geleerd van mijn ouders, pas ik nog dagelijks toe in mijn leven. Ook al hoef ik geen kinderen, toen ik recent peetoom werd, gaf dat wel een bijzonder gevoel en werd ik er weer goed aan herinnerd, wat voor geweldig impact ouders hebben op kinderen. Het hele leven lang.

24. Van uitstellen naar inplannen

De meest recente bijna-dood-ervaring 5 jaar geleden, heeft mij op verschillende vlakken positief veranderd en heel anders doen leven. Vooral, nu ik de afgelopen jaren te veel bekenden van mijn eigen leeftijd en jonger heb zien overlijden aan de meest onverwachte oorzaken, ben ik minder gaan uitstellen en heb ik veel meer de Spaanse mentaliteit aangenomen van het ‘nu leven’. Niet wachten tot het pensioen of een andere reden om iets later te doen, echt bij alles kijken of het niet gelijk of op korte termijn kan. Van reizen tot andere belevenissen. Opleidingen tot het opzetten van nieuwe concepten. Want misschien komt er wel nooit een ‘later’. Mensen hebben vaak een excuus waarom iets niet kan, ik zoek gewoon naar mogelijkheden om iets wel mogelijk te maken, wat vaak veel gemakkelijker gaat dan gedacht.

25. Never stop learning

Ook al ben ik ontzettend blij dat ik mijn academische studie heb afgerond en had ik mijzelf beloofd nooit meer naar de schoolbanken terug te keren, ik blijf nieuwsgierig en sta altijd open om te leren. Ik neem mezelf voor, om echt elk jaar iets nieuws te leren, wat niet met mijn werk te maken heeft. Duiken, technisch klimmen, boksen…het is echt ontzettend leuk om de hersenen voor iets totaal nieuws te gebruiken. Het houdt me fris en fruitig. Als het grotere uitdagingen zijn, dan probeer ik het in zoveel mogelijk kleine brokjes per dag of week in te plannen. Dat maakt het een stuk behapbaarder. Een elke dag 1% beter in iets worden, betekent is uiteindelijk na een jaar meer dan 3x zo goed in iets zijn.

26. Toxic bij de trash

Ik ben doorlopend bezig, om ‘toxic people’ uit mijn leven te verbannen. Dat zijn niet mensen die iets vervelends meemaken en daarover hun hart uitstorten, die ontvang ik altijd met open armen. Het zijn wel de mensen die doorlopend mij afleiden van positieve en productieve gewoonten. Na dit na een paar jaar consequent gedaan te hebben, merk ik wat voor waanzinnige positiviteit en rust dit geeft qua mindset.

27.  Mapping the minefield

Dit is een oefening die ik altijd tijdens mijn TalkLikeTED trainingen meegeef, en zelf bij veel zaken gebruik omdat het me veel rust geeft. Bij een uitdagend project, het geven van een keynote of iets anders wat stress veroorzaakt, helpt het geweldig om van te voren drie kolommen naast elkaar te tekenen. In de eerste kolom bedenk je alles wat fout kan gaan, de tweede hoe je dit kan voorkomen en in de derde wat je kan doen om het effect te mitigeren als het gebeurt. Van tevoren dit rustig uitwerken en voorbereiden, geeft op het moment suprême altijd ontzettend veel rust.

28. “Discard your misperceptions. Stop being jerked like a puppet”

Een prachtige quote uit het dagboek van de Romeinse keizer Marcus Aurelius. Vooral in zware tijden is hij goed om er bij te pakken tijdens het kritische denken; echt jezelf qua denken te beperken tot het heden. Tot op de bodem kritisch kijken wat er gebeurt – met mezelf, met anderen en dit zo ver als mogelijk op te splitsen in effecten en oorzaken. Op basis hiervan een actieplan te maken en aanpassen als de situatie verandert. Het geeft ontzettend veel helderheid om werkbare, bruikbare en tastbare stappen te maken. Focus op de eigen fouten, niet die van andere mensen, zoals Aurelius het zo mooi verwoordde met “Other people’s mistakes? Leave them to their makers.”

29. “Je bent een sukkel als je het druk hebt”

Een kop van de Volkskrant, 8 jaar geleden. We staan om allerlei redenen, steeds langer ‘aan’ en als ik mensen hoor vertellen dat ze ‘druk’ zijn, dan komt dat veelal met trots, in plaats van schaamte. Het gaat in mijn optiek niet om druk te zijn, maar om prioriteiten goed kunnen stellen. Voor mij is dat een gezond lichaam en regelmatig quality time met vrienden en familie. Ook al heb ik constant wel veel leuke dingen te doen, ik sport elke morgen en spendeer 10% van mijn wekelijkse agenda aan quality time. Daar komt zelden iets tussen. Twee zaken die daar heel erg bij helpen; het boek ‘Atomic Habits’ van James Clear, over hoe je goede gewoontes aanleert en het tegenovergesteld kan doen met slechte. Met concepten van ‘habit stacking’ tot ‘Temptation bundling’. Ook timeboxing werkt voor mij geweldig; vaste tijdsloten inplannen voor bepaalde activiteiten. Zo heb ik het onnodig gescroll op mijn telefoon met twee-derde laten afnemen en heb ik in de bespaarde tijd alweer bijna een nieuw boek geschreven.

30.  Why we sleep

Vorig jaar ben ik na een ellendig lange (meer dan 1 jaar) omzwerving in de medische wereld, gediagnosticeerd met slaapapneu, met 18 ademstops per uur. Het heeft een lange tijd er voor gezorgd, dat ik nooit in diepe slaap kon komen, wat lichamelijk en geestelijk echt een hel is geweest, omdat ik altijd moe was en op het laatst allerlei organen niet meer goed werkten. Inmiddels heb ik en MRA-bitje en slaap ik als een roosje, maar heb mij de afgelopen tijd ook excessief beziggehouden met de ‘why’ van slapen en hoe dit zo geoptimaliseerd mogelijk te doen. Het boek ‘Why we sleep’ en alle onderzoeken daaromheen, waren echt een eyeopener. Bill Gates zei dan ook ‘if you only read one book in your life, read this one’. Niet alleen de verregaande effecten van slecht slapen op het werk, autorijden (er gaan meer mensen dood aan slapen achter het stuur dan aan alcohol) en lichaam, maar ook wat de grootste oorzaken zijn van slecht slapen. Met stip op plek 1 & 2 staan een paar uur voor het slapen gaan nog op de telefoon kijken (ook al staat deze op blauw licht filter) en stress. Door de telefoon en laptop om 1800 uit te zetten en kort een nabeschouwing van de dag te schrijven en te mediteren voor het slapen, heb ik vrijwel geen enkele ochtend meer, waarop ik niet topfit uit bed kom. Iets wat duidelijk een dag kan maken of breken.

31.  Your life will change when you realize how temporary every moment is.

Een quote die mij door donkere dagen heen helpt, maar ook echt maximaal laat genieten van de dagen waar alles door het dak gaat.

32.  “Whenever you find yourself on the side of the majority, it is time to pause and reflect”

Ook een geweldige quote van Mark Twain, die ik vaak als herinnering gebruik. Niet de menigte standaard te volgen, zonder zelf goed na te denken. Niet alleen iets kiezen omdat de meerderheid van de mensen dat doet. Ieder mens is anders, iedereen heeft andere perspectieven. Ik schaam me ook echt niet meer om als enige een mening te geven, die soms volledig indruist tegen de algemene consensus. Daardoor maak ik niet altijd vrienden, maar zorgt het er wel voor, dat het niet nog lang aan mij knaagt dat ik niet mijn mond heb opengetrokken.

“It never ceases to amaze me: we all love ourselves more than other people, but care more about their opinion than our own.” – Marcus Aurelius

33. Focus and simplicity. Once you get there you can move mountains.

Een les van Steve Jobs, die ook een van mijn mantra’s is geworden; focus en eenvoud. Eenvoudig kan moeilijker zijn dan complex: je moet hard werken om je denken helder te krijgen om het eenvoudig te maken. Maar het is het uiteindelijk waard, want als je er eenmaal bent, kun je bergen werk verzetten.

34. Van gepest naar geprezen

Aan het einde van mijn basisschool, ben ik na mijn verhuizing van de grote stad naar een klein dorp, de laatste jaren ontzettend gepest en had ik ook geen vrienden. Iets wat mij gelukkig op een positieve manier heeft gevormd voor de rest van mijn leven. Maar ik zie in mijn dagelijkse werkzaamheden helaas nog te vaak op de werkvloer voorkomt. Vaak ook zonder dat mensen echt doorhebben wat voor effect een uitspraak of manier van omgang kan hebben op een persoon. Vooral, als je zelf nooit bent gepest. Terwijl inmiddels 26% van de werkzame bevolking aangeeft, wel eens te maken heeft met treiteren, roddelen, uitlachen of ander vervelend gedrag op het werk. Iets, om eens goed bij stil te staan.  

35. Make it great. Make it big. Make it work. Make it simple. Make it happen. Make it important. Make it powerful. Make it soar. Make it awesome. Make it unforgettable. Make it proud. Make it creative. Make it better. Make it last. Make it inspiring. Make it brilliant.

Overal waar we kijken, zien we fysieke en online werelden samensmelten, die op allerlei manieren zorgen voor positieve verbeteringen van de meest uiteenlopende dagdagelijkse activiteitn. Van werken tot sporten, van reizen tot winkelen en van feesten tot daten. Soms zijn de virtuele oplossingen zó goed, dat voor de fysieke variant is bedankt, maar ik zie juist heel vaak, dat ze elkaar prachtig complementeren en samen juist voor een nóg betere klantbeleving zorgen. Zo ook bij events. In deze blog ga ik delen 5 Hybride kansen voor Fysieke Events als event organisator.

Ook al is er een kleine polarisatie tussen organisatoren die virtuele events weer volledig in de ban doen en organisaties waarmee ik werk, die nooit meer grote fysieke meetings gaan organiseren, zie ik veel events waar prachtig ‘the best of both worlds’ in een hybride feestje wordt neergezet. Zoals ik al eerder schreef, is dat enerzijds noodzaak omdat bezoekers door de vele virtuele mogelijkheden die zij hebben gezien en ervaren de afgelopen tijd, verwender en daardoor kritischer zijn geworden. Aan de andere kant, zou het natuurlijk zonde zijn als je als organisator niet kijkt hoe je die kruisbestuivingen zelf kan faciliteren. 

 1) Spotify Sessies

Een van mijn favoriete onderdelen van hybride events, is on-demand content. Rondom bepaalde sprekers is zoveel interessante content te fabriceren en publiceren, dat je er meerdere events mee kan vullen. De combinatie van een korte live keynote en aanvullende on-demand content, is goud. Je kan dit op verschillende manieren strategisch inzetten voor een event.

Door de on-demand content drupsgewijs door het jaar online te publiceren, kan je prachtig een community opbouwen, onderhouden en enthousiasmeren voor het volgende event. Je kan deze content ook toegankelijk maken enkel voor bijvoorbeeld premium tickets, om zo meer inkomsten te generen. In een tijd waar de aandachtspanne van mensen steeds kleiner wordt, is het daarnaast een uitkomst om het publiek beter betrokken te maken. Geen ellenlange keynotes meer die mensen al tig keer hebben gezien, maar korte verhalen die het publiek prikkelt om aanvullende content online op te zoeken. Dit zorgt er ook voor, dat het behapbaarder is voor mensen en dat ze niet hele dagen semi-verplicht moeten afschrijven om ergens live in een zaal te zitten, maar echt alles op eigen tempo kunnen gaan consumeren.

2) Virtuele pepermuntjes & bragging rights

Goodybags hebben snelle evolutie doorgemaakt. De pennen en pepermuntjes zijn inmiddels vervangen door doe-het-zelf swag en virtuele cadeau’s.  Duurzaamheid is een van de hoofdthema’s in de event branche geworden en dat zorgt er voor, dat je niet zomaar meer onnodige rommel op het publiek kan dumpen. Big data van virtuele cadeau’s zorgt er daarnaast voor dat je het effect en enthousiasme van de ontvanger prachtig in kaart kan brengen, wat ook zeer interessant is voor sponsoren. Daarnaast zijn er zoveel technologische innovaties, die weer heel veel nieuwe mogelijkheden bieden voor event organisatoren.

Naast virtuele goodybags met vouchers van partners, zet ik ook steeds vaker NFT’s in. Geïnspireerd door andere de Oscars, waar alle bezoekers een NFT kregen van een prachtig digitaal kunstwerk en Consensus, waar de 30.000 bezoekers een NFT-swag-bag kregen, vol NFT’s van sponsoren. Je kan bijvoorbeeld voor alle bezoekers een uniek virtueel kunstwerk laten maken, maar ze bijvoorbeeld ook inzetten als digitale event-badge met extra functionaliteiten. Eerder schreef ik al over POABs en partijen als Playboy en club Amnesia, die NFT’s inzetten om bepaalde bezoekers, bepaalde toegangsrechten te geven.

Mijn laatste grote fysieke event waar ik bij was voordat corona uitbrak, het World Economic Forum in China, werd al geëxperimenteerd met digitale badges die toegang gaven tot bepaalde sessies, zelfs in combinatie met een gezichtsscan. Niet alleen een stuk veiliger; doordat dit op de blockchain staat is er niet mee te frauderen en kan scalping (doorverkopen van gewilde tickets tegen woekerprijzen) bijvoorbeeld worden voorkomen, maar door de digitale check-ins kan je bijvoorbeeld ook live jouw locatie delen voor het netwerken. Iets wat ik al zie gebeuren op de grote TED events en SXSW.

LEES OOK: Web3: hoe ziet het internet van de toekomst er uit?

Ook hier kan je bepaalde NFT-elementen gebruiken voor de upsell van typen event tickets. NFT’s worden soms ook wel eens gezien als ‘digital bragging rights’; het digitale bewijs dat je iets unieks bezit of op een unieke bijeenkomst bent geweest. Een lunch met een bijzondere spreker, een speciale sessie voor genodigden; je kan het zo gek niet verzinnen of je kan dit soort zaken programmeren in een NFT en daarmee persoonlijke hybride belevingen makkelijk mogelijk maken om te delen met het netwerk van de individuele bezoekers.

3) Blended belevenissen

Onderzoek laat zien, dat meer dan de helft van de event organisatoren, het heel erg lastig vind om virtueel unieke en memorable belevenissen te creëren, vergeleken met fysieke events.

Toegeven, het kan soms ook erg lastig zijn, om echt een ‘unified’ ervaring neer te zetten, die voor zowel het fysieke als virtuele publiek leuk en werkbaar is.

Hier zet ik zelf eerder in op hybride belevenissen, die voor beide publieken echt apart zijn of ‘blended’; waar bezoekers moeiteloos kunnen wisselen tussen fysieke en online belevenissen. Een mooi voorbeeld is dat van Tomorrowland, wat voor haar Winter Festival in maart, een online NFT speurtocht heeft opgezet, waarbij de winnaars toegang krijgen tot exclusieve gedeelten op het festival terrein.https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8350862521791580624

 4) Hybride handjes schudden

Voor corona waren er al talloze event apps die werden gebruikt om informatie rondom het event, zoals het programma, bekend te maken bij het publiek en soms ook het netwerken te faciliteren. De afgelopen twee jaar zijn die mogelijkheden waanzinnig uitgebreid en zie je niet alleen zeer krachtige AI-gebaseerde matchmaking, maar juist ook allerlei hybride mogelijkheden. Netwerken blijft naast inspiratie, de belangrijkste reden voor mensen om een event te bezoeken, dus is het ook zaak als event organisator, om dit goed te faciliteren. Als er een hybride publiek is, dan is het ook belangrijk om hier extra aandacht aan te geven.

Ik zie hier nog te vaak, dat beide publieken maar van elkaar worden afgesloten in aparte netwerkomgevingen. Een gemiste kans. De afgelopen tijd zag ik zelf bij events die ik organiseerde, dat de bezoekers echt met ‘het andere publiek’ wilde connecten, omdat in beide interessante mensen zaten. Het is hier belangrijk om dit heel goed van te voren uit te werken en goed te faciliteren tijdens het event zelf.

Bedenk hoe je zelf als fysieke bezoeker het liefst met een virtuele bezoeker gaat netwerken; zittend op een comfortabele stoel en met stabiele wifi. Omdat videobellen stroom vreet, het liefste ook gelijk met een stekkerdoos of stopcontact in de buurt.

Faciliteer de ontmoetingen ook online, door bijvoorbeeld in het programma virtuele breakout sessies en speeddating te organiseren waar het fysieke publiek ook naar toe wordt gelokt. Dat kan je bijvoorbeeld doen, door sprekers hier ook virtueel uit te nodigen, om na te praten.

Vaak wordt na het programma snel de livestream afgekapt en het virtuele platform gesloten. Houd dit tot de dag na het event open en toegankelijk voor iedereen en zorg daarnaast, dat je goed rekening houdt met de tijdzones van de bezoekers.

5) Meeten in de metaverse

Een van de grootste buzz-words momenteel is natuurlijk de metaverse, waar ik eerder over schreef en wat volgens Forbes ‘the next big things for events and conferences’ is. De afgelopen tijd heb ik hier zelf al uitgebreid mee lopen experimenteren; van het organiseren van een event tot er een hosten in de metaverse. De mogelijkheden zijn eindeloos; je hebt geen harde conferentiezaalmuren en kan dus helemaal zelf een virtuele event space gaan ontwerpen; The Sims voor events. Maak je de omgeving een groot Frankwatching-groene omgeving met rondlopende virtuele panters of laat je de redactie virtueel een welkomstliedje zingen bij het inchecken; je kan wat als creatieveling echt helemaal los met out of the box een event designen.

Maar daar ligt ook gelijk de uitdaging; de technologie is nog erg nieuw en daardoor zal het veel tijd kosten om iets dergelijks helemaal uit te werken en te ontwikkelen. Daarnaast zie ik ook nog heel veel gebruikers stoeien met het simpelweg deelnemen via een VR bril. De mogelijkheden zijn eindeloos en gaan echt heel veel waarde toevoegen aan events. Dat laten de events die al hebben plaatsgevonden in de metaverse heel duidelijk zien. Voor nu kan ik enthousiastelingen vooral aanbevelen om eerst eens te verkennen hoe alles er uit ziet en werkt, bijvoorbeeld tijdens de wekelijkse Nederlandse metaverse meetup. Een tussenweg is het werken met een Cardboard-app, zoals wij een paar keer ook bij TEDx hebben gedaan:https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8258582966508106529

 Nadat we een tijd lang geen fysieke events mochten beleven, zie ik nu veel organisatoren weer vol hierop inzetten. Toch zie ik het hybride normaal snel ontwikkelen en ook echt veel waarde toevoegen. Bij elk event wat ik organiseer, testen sprekers en bezoekers positief op corona en ben ik blij, dat alles hybride toegankelijk is. Zoals dat met veel technologische ontwikkelingen gaat; ‘gradually, then suddenly’. Ik kijk dan ook ontzettend uit naar alle gave nieuwe ontwikkelingen die we in de komende tijd zien ontvouwen.

Makkelijke ‘money grab’ of juist een eindeloze nieuwe stroom aan mogelijkheden voor organisaties? Ook al werd de eerste NFT al in 2014 gemaakt, het afgelopen jaar zijn de ontwikkelingen door het dak gegaan. Steeds meer organisaties maken volop gebruik van de vele nieuwe mogelijkheden die de technologie biedt, naast het simpelweg geld verdienen met verkopen van items. In deze blog 4 mogelijkheden hoe jij NFT’s kan inzetten voor jouw organisatie.

NFT’s hebben het afgelopen jaar een heel nieuw type economie geopend, waarmee digitale makers, artiesten, merken en anderen unieke digitale activa kunnen aanbieden die slechts één eigenaar tegelijk hebben. Ook hebben ze in mijn optiek een heel nieuw marketingveld geopend voor organisaties, wat nieuwe manieren geeft om klanten en fans te betrekken, nieuwe typen ervaringen aan te bieden, de naamsbekendheid en loyaliteit te vergroten en nieuwe inkomstenbronnen op te zetten.

Weg met de flippo’s en frequent flyer miles

Niet alleen sportclubs, maar alle typen organisaties zetten NFT’s in om fans meer betrokken te maken. Door bepaalde voordelen en extra’s te geven aan elke persoon die een NFT verkoopt, of juist door NFT’s gratis weg te geven aan een groep fans (een zogenaamde ‘airdrop’). Een Amerikaanse krant gaf zo bijzondere rondleidingen bij NASA weg voor haar trouwe lezers, Tequillamerk Patrón gaf virtuele flessen tequila weg en Paris Hilton gaf het publiek van ‘The Tonight Show’ allemaal een NFT als dank voor hun komst.

Eerder gooide de Amerikaanse basketbalorganisatie NBA al hoge ogen, door $350 miljoen aan NFT’s te verkopen van alle ‘top shots’ die in de competitie zijn gemaakt. Inmiddels zijn ook veel voetbalclubs zoals FC Barcelona en PSV bezig met de uitgifte van NFT’s en wordt de koop van een club in Engeland zelfs gefinancierd door de verkoop van NFT’s.

Er worden hier heel uiteenlopende modellen gebruikt, van belonen tot beslissen, om fans meer betrokken te maken. Belonen door iets extra’s te geven als trouwe fans een NFT kopen of een groep fans juist een gratis NFT te geven. Betrokken te maken, door iedereen die een bepaalde (groep) van NFT’s heeft gekocht, bijvoorbeeld mee te laten beslissen; de voetbalclubs Fortuna Sittard en Juventus laten eigenaren van hun NFT’s bijvoorbeeld meebeslissen over het design en inrichting van de nieuwe spelersbus.

De zwamvlok

Ook het opzetten van een community door middel van NFT’s, kan ontzettend krachtig zijn. Een mooi recent voorbeeld hiervan is VeeFriends, wat is opgezet door marketing guru Gary Vaynerchuk. Hij gaf iets meer dan 10.000 NFT’s uit, die allemaal toegang geven tot zijn online community en events. Daarnaast hebben ze ook verschillende eigenschappen en geven de meest zeldzame, de mogelijkheid voor een 1-1 conversatie met Gary. 

De NFT communities schieten als paddestoelen uit de grond en NFT’s worden dan ook wel ‘social currencies’ genoemd binnen communities. Veel organisaties spelen hier ook slim op in. Je komt bijvoorbeeld enkel de virtuele Playboy community (“the mansion”) binnen als je een van de 12.000 ‘Rabbitar’ NFT’s hebt. Een van de meest bekende en beste clubs wereldwijd, de Amnesia op Ibiza (waar ik adviseur ben), heeft inmiddels haar club in de Metaverse nagebouwd, waar je bepaalde VIP-decks alleen binnenkomt als je een bepaald type NFT hebt.

LEES OOK: Wat is ‘next’ voor NFTs? Drie gave ontwikkelingen

Een succesvol NFT-project begint in mijn optiek eerst met het kijken naar jouw community. Kijken naar wat er speelt en waar mensen echt om geven; ze beginnen vanaf de grond af, en niet van bovenaf. Als we kijken naar de manier hoe organisaties in contact raken en blijven met hun klanten, dan zie je dat dit ook eigenlijk niet meer gaat over de organisatie zelf, maar echt over de ideeën, verhalen en gezamenlijke passie(s) die mensen samenbrengen. Een mooi voorbeeld hierin is de ‘DinnerDAO’, 

Het gemeenschapsaspect en verhaal is in veel opzichten in mijn optiek, dan ook net zo belangrijk als NFT zelf. Laatst hoorde ik de prachtige vergelijking van een NFT community met een zwamvlok; het onderling verbonden schimmelnetwerk dat een gemeenschap vormt, net zoals boomwortels met elkaar in verbinding staan.

Eerder schreef ik al over Decentraal Automone Organisaties (DAO’s_, in de basis geprogrammeerde organisaties op de blockchain, waarbij de ‘regels’ worden vastgelegd in zogenaamde ‘smart contracts’. DAO’s zijn meestal ook de technische basis voor NFT communities. Een mooi voorbeeld is hier de DinnerDAO. Je kan hier lid worden door een bepaalde NFT te kopen en krijgt daarna toegang tot de community, waar de restaurants worden besproken voor het volgende eetfeest. Stemmen gaat decentraal via Snapshot en betalingen van het eten worden automatisch via cryptovaluta geregeld.  

De digital twins

Sapjes, nootmuskaat en talapiafilet waren de eerste consumenten producten waarbij consumenten, door middel van blockchain technologie, de hele toeleveringsketen konden bekijken middels een app, konden kijken wie wat betaald kreeg in elke stap van het proces en of claims zoals ‘duurzaam’ wel klopten. Inmiddels worden oneindig veel consumentengoederen op de blockchain gezet, van medicijnen tot groente. Als ik hierover spreek, dan hoor ik vaak vooral hoongelach en vragen waarom dit nodig is. Maar er overlijden gemiddeld per jaar volgens de World Health Organization nog steeds 500.000 mensen aan fout voedsel en honderdduizenden mensen aan fake medicijnen.

Als jij een dure merktas of schoenen koopt, dan wil je dat deze echt zijn en dat je geen kopie mee naar huis neemt. Daarom zie je steeds meer merken, zoals Prada, Cartier en Louis Vuitton, die van hun fysieke items ook een NFT maken, zodat je als eigenaar met het scannen van een QR code, kan zien of het item echt is.

Nike gaat met haar ‘cryptokicks’ nog een stap verder en laat gebruikers in de app zelfs de digitale schoenen aanpassen en doorverkopen. Daarnaast heeft het bedrijf recent het platform Cryptokickers opgezet, waarmee je jouw eigen virtuele Nike’s kan designen, er een NFT van kan maken en gelijk kan verkopen. 

Het zijn niet alleen de bekende kledingmerken die van fysieke producten, een NFT maken. Van wijnboeren tot producenten van banken, talloze bedrijven maken een ‘digital twin’ van bestaande fysieke producten. Dit is redelijk makkelijk om te doen en het kan niet alleen interessant zijn als nieuwe manier om loyale klanten te belonen, steeds meer bedrijven verdienen ook goed geld aan het verkopen van NFT’s. Adidas verkocht zo het afgelopen jaar al voor meer dan $20 miljoen aan NFT sportkleding.

Zijn deze ‘digital twins’ dan alleen handig om te hebben? Nee, ze gaan een grote rol spelen in het metaverse, waar ik eerder over schreef. Ook al is het voor veel mensen nog een ‘ver van mijn bed show’, het komt sneller dichterbij dan we denken. Microsoft is al bezig met Mesh, de Metaverse versie van Microsoft Teams. Als jij 3D in een vergadering zit of in de eerder beschreven metaverse versie van de Amnesia club staat; wil je dan een standaard 3D pion zijn… of toch gave Nike en GAP NFT’s dragen?https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=7485693392443448920

NFT’s; goed voor de goede doelen

Niet alleen commerciële bedrijven, maar ook goede doelen kunnen op een nieuwe, unieke manier gebruik maken van NFT’s. Ik vond het erg jammer, dat het ‘Non-Fungible Animals’ project van het Wereld Natuur Fonds uiteindelijk werd gecanceld, waarmee het prachtige NFT’s wilde gaan verkopen voor het behoud van tien bedreigde diersoorten 

Verschillende goede doelen hebben al NFTs strategisch ingezet voor bewustmaking en fondsenwerving, zoals oceaanbehoud en landbehoud, onderwijs voor vrouwen in Afghanistan, Taco bells verkocht NFT-wraps om scholarships voor kinderen in achterstandswijken te financieren en Charmin verkocht NFT wc-rollen voor mensen in extreme armoede

Goede doelen hebben steeds meer moeite om geld op te halen, vooral bij de jongere generaties. NFT’s kunnen hier een prachtige manier zijn om deze doelgroep op een vernieuwende manier bij te laten dragen aan het doel en ook bewuster te worden van de noodzaak.

De ontwikkelingen gaan steeds sneller op NFT gebied; Samsung maakte al bekend dat het NFT’s gaat ondersteunen in zowel haar nieuwe TV’s als mobiele telefoons, er wordt inmiddels in Azie al meer gezocht op Google naar ‘NFTs’ dan op ‘crypto’  en zoals ik in mijn vorige blog schreef, ontwikkeld de technologie zich zo waanzinnig snel, dat er in rap tempo allerlei nieuwe mogelijkheden bijkomen, zoals POABs en PFP’s.

De reden dat het NFT project van het WNF werd afgeblazen, was vanwege de energieconsumptie die het maken van NFT’s kost. Volgens de meest actuele en betrouwbare schattingen, kosten NFT’s evenveel energie als dat de stad Singapore consumeert. Nu zijn er inmiddels NFT platformen die zo energiezuinig zijn, dat ze zelfs vijf keer zo weinig energie gebruiken, dan een transactie met de VISA kaart, maar de transitie naar deze platformen verloopt moeizaam. Ik word wel echt met de dag enthousiaster over de mogelijkheden van NFT’s als basis voor een nieuwe digitale economie. Een dag in NFT-land lijkt inmiddels wel een jaar in een mensenleven, zó snel gaan de ontwikkelingen. Ik blijf ze nauwgezet volgen!

NFTs zijn ‘talk of town’ en worden inmiddels door talloze grote merken omarmd. Helaas gaat het nieuws over NFT’s voornamelijk over de grote bedragen die er soms voor worden betaald of de mensen die veel geld verdienen met de handel (het zogenaamde flippen). Voor de een zijn het veel te duur verkochte JPGjes, voor de ander een verschuiving van de macht, wat een gouden eeuw voor creatievelingen inluidt. Dit, terwijl er zoveel meer mogelijk is en gaat zijn in de komende maanden met NFT’s. In deze blog vier trends.

Het zijn niet alleen merken als McDonalds en Warner Bros die groots het ecosysteem binnenstappen; recent kondigde Facebook aan dat zij het gebruikers mogelijk wil maken om NFT’s te maken en te verkopen op het platform, naast dat de CEO van Youtube aankondigde ze te willen integreren in het platform, waar Twitter dit recent al deed. Het wordt daardoor ineens in rap tempo voor iedereen mogelijk om makkelijk NFT’s te maken, (ver-)kopen, bewaren en gebruiken. Analisten verwachten dat de markt qua omvang meer dan zal verdubbelen in de komende twee jaar en voor de lancering van de NFT Marktplaats van een van de grootste cryptovaluta handelsplatformen, Coinbase, staan 2.5 miljoen mensen op de wachtlijst.

Buying is the new liking

Het is ontzettend gaaf om te zien, hoe snel niet alleen de interesse in NFT’s groeit, maar ook hoe snel de technologie wordt doorontwikkeld. Waar voor veel mensen NFT’s vooral platte digitale plaatjes betekenen waarin wordt verhandeld, zijn er de afgelopen maanden talloze nieuwe innovaties in het ecosysteem gelanceerd, die allemaal nieuwe mogelijkheden bieden voor merken, makers en consumenten. Het internet heeft geweldige mogelijkheden gegeven om heel makkelijk en gratis zaken als informatie, nieuws, muziek, Tweets, porno en meme’s uit te wisselen, maar miste daarin de mogelijkheid om zaken als identiteit, authenticiteit en eigenaarschap te bepalen, die nodig zijn voor bijvoorbeeld makers om (eerlijk) betaald te krijgen voor hun werk. Daarom zie ik NFT’s dan ook echt zorgen ‘buying is the new liking’.

POABs

Thuis heb ik een groot gewei met honderden event badges, van alle events die ik heb mogen bijwonen. Veel mooie herinneringen, vooral in een tijd dat veel niet mocht. De meeste mensen gooien de badge vaak weg, net als dat je na het scannen van een ticket (voor zover die al niet op de telefoon staat), deze ook in de container verdwijnt als je een festival binnenloopt.

Binnenkort ga ik voor de eerste keer, op een groot event wat ik organiseer over NFT’s, POABs inzetten. Deze Proof of Attendance Protocol, zijn NFT’s die worden uitgegeven aan deelnemers van een event, fysiek of virtueel. Het zijn een soort virtuele badges, die op de blockchain worden vereeuwigd. Je kan hiermee dus bewijzen, dat je een event, fysiek of virtueel, hebt bijgewoond.

Bij de al uitgegeven POABs zie je dat sommige mensen het leuk vinden om als een digitale collectible te houden. Maar de meeste bezoekers van het event, vinden het vooral interessant om aan te tonen dat ze op het event zijn geweest. Dit enerzijds om hun activiteit binnen een community aan te kunnen tonen, anderzijds om voorrang te krijgen op de ticketverkoop van een volgend event of bepaalde voordelen.

Bij eerder uitgegeven POABs, kregen bezoekers bijvoorbeeld, door een zogenaamde ‘airdrop’ (distributie tokens, zoals cryptovaluta of NFTs) na afloop van een event nog een mooie NFT van Adidas. Bij de uitgifte van NFT’s van Kings of Leon kregen de kopers “lifetime front row golden seat tickets”. Het Nederlandse GUTS bied al concrete mogelijkheden om dit soort tickets uit te geven, maar je kan ook zelf aan de slag met het open source project wat online staat.

PFP’s

Katten, kikkers en king kong. Je hebt ze waarschijnlijk al voorbij zien komen op de verschillende social media kanalen; de PFP’s. Het zijn een soort NFT’s die snel in populariteit zijn gestegen. Dat begon in 2017 met Larva Labs, wat 10.000 automatisch gegenereerde avatars gratis weggaf; de zogenaamde CryptoPunks. Inmiddels zijn het cult objecten geworden en ging de duurste CryptoPunk, Alien #7804, recent onder de hamer voor $7.5 miljoen. Veilinghuis Christies heeft zelfs al een aparte afdeling opgezet voor PFP’s.

Voor de een een grappig plaatje, voor de ander een van de eerste herkenbare elementen voor het metaverse. Een PFP is jouw gezicht naar de digitale wereld en kan ook de sleutel zijn of worden, voor bepaalde online communities. Microsoft gaat komend jaar al metaverse-onderdelen, zoals 3D avatars toevoegen in Teams en wil je hier dan een standaard pion-poppetje of toch een kekke cartoon?

PFP’s worden dan ook echt gezien als middel om een eigen digitale identiteit uit te dragen. Algemeen en binnen bepaalde communities. Het voorbeeld hierin is de Bored Ape Yaght Club; een online community waar je alleen toegang toe hebt als je een NFT hebt uit de Bored Ape collectie. Het handelsvolume van deze luie apen was niet alleen al $1 miljard in het afgelopen half jaar, merken als Adidas verbinden zich inmiddels ook met deze community en delen gratis NFT’s uit aan de deelnemers.

Wearables

Het zijn niet alleen de avatars; met de toetreding van allerlei grote kledingmerken, worden echt alle mogelijke kledingitems en -assecores als NFT uitgegeven. Eerder schreef ik al over de NFT tassen van Gucci die voor meer geld werden verkocht dan de fysieke exemplaren. Adidas en Nike verkopen al NFT schoenen en het Amsterdamse The Fabrikant maakt hele NFT kledinglijnen voor merken als Tommy Hilfiger, Adidas en Puma.

Voor veel mensen is dit nog iets nieuws, maar verschillende vrienden van mij die gamen, maken al jaren gebruik van digitale wearables. Als je in een schietspel zit met een team, dan is een bijzonder vest of uniek wapen natuurlijk veel gaver, dan de standaard variant. Deze ‘in-game’ markt kan de komende jaren uitgroeien naar $65 miljard.

Kijken we naar de wereldwijde mode-industrie met $2.7 triljoen omvang, dan kunnen digitale wearables wel eens heel erg groot gaan worden. Ik zag de eerste voorbeelden in de Amnesia; een van de meest bekende clubs van de wereld, op Ibiza. Niet de fysieke variant, maar de virtuele die in de metaverse gebouwd is. Daar kwamen tienduizenden mensen virtueel op af. Gekleed in de mooiste digitale outfits.

Elke week verbaas ik me weer over de nieuwe mogelijkheden die enthousiaste ontwikkelaars hebben gebouwd rondom NFT’s. Van de ‘play to earn’ games, waar ik eerder over schreef en waar bij het bekendse spel Axie Infinity inmiddels $10 miljard in omgaat. Maar ook complete muzieklabels, die volledig op blockchain worden gebouwd en met NFTs en Decentrale Autonome Organisaties (DAO’s, waar ik eerder over schreef), direct artiesten met fans in contact laten komen en op allerlei manieren in de totstandkoming van muziek, kunnen betrekken. Er worden zelfs al films gefinancierd met NFTs.

Inmiddels zie ik ook al verschillende NFT 2.0 bewegingen ontstaan. Dat zijn bijvoorbeeld NFT’s die in de toekomst kunnen worden geüpdatet, maar bijvoorbeeld ook vanuit zichtzelf acties kunnen uitvoeren, zoals dag en nacht varianten, gebaseerd op het moment van de dag. Er zijn ook al NFT’s met meerdere onderliggende bestanden, zoals een boek NFT, wat de voorkant, de PDF en het audioboek bevat.

Ook worden NFTs steeds vaker voor bepaalde doeleinden gebruikt. Zo kan je in de Verenigde Staten al leningen en hypotheken afsluiten met een NFTs als onderpand en wil Twitter met het gebruiken van NFTs als profielfoto’s, fake accounts tegen gaan.

De ontwikkelingen op NFT vlak blijven zo snel gaan, dat bij publicatie van deze blog waarschijnlijk alweer allerlei nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan. Ik blijf ze vol enthousiasme volgen!

Voor de een zijn het veel te duur verkochte JPG-afbeeldingen. Voor de ander een verschuiving van de macht, wat een gouden eeuw voor creatievelingen inluidt. NFT’s zijn de talk of town en worden inmiddels door talloze grote merken omarmd. Helaas gaat het nieuws over NFT’s voornamelijk over de grote bedragen die er soms voor worden betaald. Of over de mensen die veel geld verdienen met de handel (het zogenaamde flippen). Terwijl er zoveel meer mogelijk is en gaat zijn in de komende maanden. In dit artikel deel ik 4 trends.

Het zijn niet alleen merken als McDonald’s en Warner Bros die groots het ecosysteem binnenstappen.

• Recent kondigde Facebook aan dat zij het gebruikers mogelijk wil maken om NFT’s te maken en te verkopen op het platform,
• naast dat de CEO van YouTube aankondigde ze te willen integreren in het platform,
• waar Twitter dit recent al deed.

Het wordt daardoor ineens in rap tempo voor iedereen mogelijk om makkelijk NFT’s te maken, (ver-)kopen, bewaren en gebruiken. Analisten verwachten dat de markt qua omvang meer dan zal verdubbelen in de komende 2 jaar. En voor de lancering van de NFT Marktplaats van een van de grootste cryptovaluta-handelsplatformen, Coinbase, staan 2.5 miljoen mensen op de wachtlijst.

1. Buying is the new liking

Het is ontzettend gaaf om te zien hoe snel niet alleen de interesse in NFT’s groeit, maar ook hoe snel de technologie wordt doorontwikkeld. Waar voor veel mensen NFT’s gewoon platte digitale plaatjes zijn, zijn er de afgelopen maanden talloze nieuwe innovaties in het ecosysteem gelanceerd, die allemaal nieuwe mogelijkheden bieden voor merken, makers en consumenten.

Het internet heeft geweldige mogelijkheden om makkelijk en gratis zaken als informatie, nieuws, muziek, tweets, porno en meme’s uit te wisselen. Maar het internet miste daarin de mogelijkheid om zaken als identiteit, authenticiteit en eigenaarschap te bepalen, die nodig zijn voor bijvoorbeeld makers om (eerlijk) betaald te krijgen voor hun werk. Daarom zie ik NFT’s dan ook echt zorgen ‘buying is the new liking’.

2. POAB’s

Thuis heb ik een groot gewei met honderden event badges, van alle events die ik heb mogen bijwonen. Mooie herinneringen, vooral in een tijd dat veel niet mocht. De meeste mensen gooien badges weg. Net als dat je na het scannen van een ticket (voor zover die al niet op de telefoon staat), deze ook in de container verdwijnt als je een festival binnenloopt.

Binnenkort ga ik voor de eerste keer, op een groot event wat ik organiseer over NFT’s, POAB’s inzetten. Deze Proof of Attendance Protocol zijn NFT’s die worden uitgegeven aan deelnemers van een event, fysiek of virtueel. Het zijn een soort virtuele badges, die op de blockchain worden vereeuwigd. Je kunt hiermee dus bewijzen dat je een event, fysiek of virtueel, hebt bijgewoond.

Bij de al uitgegeven POAB’s zie je dat sommige mensen het leuk vinden om als een digitale collectible te houden. Maar de meeste bezoekers van het event vinden het vooral interessant om aan te tonen dat ze op het event zijn geweest. Dit enerzijds om hun activiteit binnen een community aan te kunnen tonen. Anderzijds om voorrang te krijgen op de ticketverkoop van een volgend event of bepaalde voordelen.

Bij eerder uitgegeven POABs, kregen bezoekers bijvoorbeeld, door een zogenaamde ‘airdrop’ (distributie tokens, zoals cryptovaluta of NFTs) na afloop van een event nog een mooie NFT van Adidas. Bij de uitgifte van NFT’s van Kings of Leon kregen de kopers ‘lifetime front row golden seat tickets‘. Het Nederlandse GUTS biedt al concrete mogelijkheden om dit soort tickets uit te geven, maar je kan ook zelf aan de slag met het open source project wat online staat.

3. PFP’s

Katten, kikkers en King Kong. Je hebt ze waarschijnlijk al voorbij zien komen op de verschillende social media kanalen: de PFP’s. Het zijn een soort NFT’s die snel in populariteit zijn gestegen. Dat begon in 2017 met Larva Labs, wat 10.000 automatisch gegenereerde avatars gratis weggaf. De zogenaamde CryptoPunks. Inmiddels zijn het cult-objecten geworden en ging de duurste CryptoPunk, Alien #7804, recent onder de hamer voor $7.5 miljoen. Veilinghuis Christies heeft zelfs al een aparte afdeling opgezet voor PFP’s.

Voor de een een grappig plaatje, voor de ander een van de eerste herkenbare elementen voor het metaverse. Een PFP is jouw gezicht naar de digitale wereld en kan ook de sleutel zijn of worden, voor bepaalde online communities. Microsoft gaat komend jaar al metaverse-onderdelen zoals 3D-avatars toevoegen in Teams. Wil je hier dan een standaard pion-poppetje of toch een kekke cartoon?

PFP’s worden dan ook echt gezien als middel om een eigen digitale identiteit uit te dragen. Algemeen en binnen bepaalde communities. Het voorbeeld hierin is de Bored Ape Yaght Club: een online community waar je alleen toegang toe hebt als je een NFT hebt uit de Bored Ape-collectie. Het handelsvolume van deze luie apen was niet alleen al $1 miljard in het afgelopen half jaar, merken als Adidas verbinden zich inmiddels ook met deze community en delen gratis NFT’s uit aan de deelnemers.

4. Wearables

Het zijn niet alleen de avatars. Met de toetreding van allerlei grote kledingmerken, worden echt alle mogelijke kledingitems en -assecores als NFT uitgegeven. Eerder schreef ik al over de NFT-tassen van Gucci die voor meer geld werden verkocht dan de fysieke exemplaren. Adidas en Nike verkopen al NFT-schoenen en het Amsterdamse The Fabrikant maakt hele NFT-kledinglijnen voor merken als Tommy Hilfiger, Adidas en Puma.

Voor veel mensen is dit nog iets nieuws, maar verschillende vrienden van mij die gamen maken al jaren gebruik van digitale wearables. Als je in een schietspel zit met een team, dan is een bijzonder vest of uniek wapen natuurlijk veel gaver dan de standaard variant. Deze ‘in-game’-markt kan de komende jaren uitgroeien naar $65 miljard.

Kijken we naar de wereldwijde mode-industrie met $2.7 triljoen omvang, dan kunnen digitale wearables wel eens heel groot worden. Ik zag de eerste voorbeelden in de Amnesia: een van de meest bekende clubs van de wereld, op Ibiza. Niet de fysieke variant, maar de virtuele die in de metaverse gebouwd is. Daar kwamen tienduizenden mensen virtueel op af. Gekleed in de mooiste digitale outfits.

Ontwikkelingen rondom NFT’s gaan als een speer

Elke week verbaas ik me weer over de nieuwe mogelijkheden die enthousiaste ontwikkelaars hebben gebouwd rondom NFT’s. Van de ‘play to earn’ games, waar ik eerder over schreef en waar bij het bekendste spel Axie Infinity inmiddels $10 miljard in omgaat. Maar ook complete muzieklabels, die volledig op blockchain worden gebouwd en met NFT’s en Decentrale Autonome Organisaties (DAO’s, waar ik eerder over schreef), direct artiesten met fans in contact laten komen en op allerlei manieren in de totstandkoming van muziek, kunnen betrekken. Er worden zelfs al films gefinancierd met NFT’s.

Inmiddels zie ik ook al verschillende NFT 2.0 bewegingen ontstaan. Dat zijn bijvoorbeeld NFT’s die in de toekomst kunnen worden geüpdatet, maar bijvoorbeeld ook vanuit zichzelf acties kunnen uitvoeren. Zoals dag en nacht varianten, gebaseerd op het moment van de dag. Er zijn ook al NFT’s met meerdere onderliggende bestanden, zoals een boek NFT, wat de voorkant, de PDF en het audioboek bevat.

Ook worden NFT’s steeds vaker voor bepaalde doeleinden gebruikt. Zo kun je in de Verenigde Staten al leningen en hypotheken afsluiten met een NFT als onderpand. En Twitter wil met gebruik van NFT’s als profielfoto’s, fake accounts tegen gaan.

De ontwikkelingen op NFT vlak blijven zo snel gaan, dat bij publicatie van deze blog waarschijnlijk alweer allerlei nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan. Ik blijf ze vol enthousiasme volgen!

Het internet is stuk. Filterbubbels, fabeltjesfuiken en de Facebookschandalen voeren de boventoon. Wat zo mooi begon als een decentraal en democratisch systeem, wordt nu gecontroleerd door een handvol grote technologie bedrijven. We zijn zelf het product geworden wat wordt verkocht, door onze data massaal te delen met deze bedrijven, met alle negatieve gevolgen van dien. Het internet is in mijn optiek de belangrijkste technologische revolutie die we als mensheid hebben gezien en gaat de komende jaren steeds meer impact hebben op ons dagelijkse leven. Maar hoe kan het weer van ons allemaal worden? Web3 is de volgende evolutie van het internet, die afrekent met de vele problemen die het nu teistert. In deze nieuwe blog meer informatie hierover.

De uitvinders van het web hadden volgens Tim Berners Lee een iets ander idee toen ze het uitvonden, dan dat het web nu geworden was. Het doel om mensen informatie te laten vinden en met elkaar te verbinden was zeker bereikt, maar diezelfde mogelijkheid heeft ook gezorgd voor grote problemen. Gecombineerd met het digitale autoritarisme, wordt data en informatie juist nu tegen ons als burger gebruikt. Door onze mening te sturen, door algoritmes die onschuldige mensen als dader aanwijzen en zelfs tot zelfmoord aanzetten.  Zoals Marleen Stikker schrijft; “we zijn onze digitale soevereiniteit kwijtgeraakt. We worden afgeluisterd, gestuurd, gevolgd, geleefd, en dat hebben we zelf laten gebeuren.”

De grote technologiebedrijven als Google, Facebook en Amazon bieden waanzinnige diensten aan, die voor miljarden mensen op onze aarde, grote waarde vertegenwoordigen. De zoekmachine van Google werkt nu eenmaal het beste, als het alle informatie heeft. Maar aan de andere kant, hebben ze een angstaanjagende macht gekregen op ons dagelijks leven.

De World Health Organization waarschuwt voor een infodemie en het gezaghebbende Edelmann, wat jaarlijks vertrouwen op verschillende vlakken onderzoekt, geeft aan dat het vertrouwen van de burger in technologie nog nooit zo dramatisch laag is geweest.

Weg met de wallet gardens, welkom web3!

Het is tijd voor een frisse nieuwe start van het web. Met de juiste drijfveren, rechtvaardiger, een veiligere en sterkere infrastructuur, democratischer en geregeerd door het collectief. Oprichter van het web Tim Berners Lee kwam in 2006 al met de term ‘web3’, maar deze is in 2014 weer gepopulariseerd door medeoprichter van de bekende blockchain Ethereum, Gaven Wood. Web3 is volgens hem heel simpel; “less trust, more truth”.

Met de oneindige stroom aan schandalen rondom technologiebedrijven, maar ook de steeds verregaandere digitale transitie van onze maatschappij, wordt de roep om web3 groter. Het gaat in mijn optiek veel meer zijn dan een platte versie van het internet. Als we kijken naar de waanzinnige rol die het internet speelt in alle facetten van ons leven, van leren tot liefde, van vermaak tot vertrouwen, van winkelen tot in de Metaverse zelfs wonen, dan zie ik oneindig veel meer kansen en mogelijkheden.

 “the internet owned by the builders and users, orchestrated with tokens.” – Chris Dixon

Met ook de snelle ontwikkelingen op het gebied van blockchain en cryptovaluta, zijn we aan het bouwen aan een nieuw economisch systeem. Waar de drijfveren van eigenaren, deelnemers en ontwikkelaars volledig op elkaar zijn afgestemd. Waar de verdiensten van diensten en systemen ten goede komen aan de gebruikers, in plaats van de ‘poortwachters’, zoals dat nu gebeurt.

 “The future is already here. It’s just not evenly distributed yet.” – William Gibson

Van 1991-2004 zagen we het web1.0 ontstaan; statische pagina’s die ‘read only’ waren, zonder bijvoorbeeld mogelijkheden tot interactie en inloggen. Vanaf 2004 tot nu zorgde de ontwikkeling van web2.0 voor waanzinnige nieuwe mogelijkheden; maken, delen, samenwerken en communiceren. Van social media tot webwinkelen, bloggen en vloggen tot videobellen en gamen.

De overgang van web2.0 naar 3.0 is al gaande, maar gaat langzaam en onopgemerkt door het grote publiek. Als je kijkt naar de bestaande web3-applicaties, dan hebben ze vaak dezelfde look en feel als web2.0 applicaties, maar is de backend is fundamenteel anders. Decentralisatie staat hierin centraal; applicaties en databases die niet zijn gehost en beheerd op een enkele server, maar zijn op blockchain technologie gebouwd. De Bitcoin blockchain wordt bijvoorbeeld momenteel gehost door meer dan een miljoen computers, niet één centrale.  

Web 3.0 will redefine “the Digital Age. – Gavin Wood

Als ik kijk naar de oneindige grens van nieuwe mogelijkheden die web3 biedt, dan word ik er met de dag enthousiaster over. We zien al heel wat web3 applicaties, waar steeds meer mensen gebruik van maken. Cryptovaluta zijn hier de bekendste use-case, naast uiteraard NFT’s (onderdeel van tokanisatie). Recent schreef ik ook over Decentrale Autonome Organisaties en Self Sovereign Identity, wat ook zeer belangrijke onderdelen zijn van web3. Het zijn in de basis allemaal decentraal georganiseerde applicaties; cryptovaluta om decentraal geld te versturen en ontvangen, NFTs om decentraal eigenaarschap te regelen, DAO’s om decentraal een organisatie te regelen en SSI om decentraal een identiteit te hebben.

Decentrale data pods

We worden weer baas over eigen data en persoonsgegevens. Niet voor elke website of social medium een aparte account, maar één digitale identiteit, waarmee je op de verschillende sites en platformen inlogt en waar je elke keer zelf de controle hebt over welke data en persoonsgegevens je wilt delen.

“The future is still so much bigger than the past.” Tim Berners-Lee

Om gelijk te laten zien hoe dit kan werken, zette web-uitvinder Berners-Lee hiervoor Inrupt op. Dit werkt met persoonlijke data ‘pods’, wat persoonlijke kluizen zijn met data. Een website kan dan steeds toegang vragen tot jouw datakluis, in ruil voor bepaalde diensten. Ze kunnen deze data echter niet er uit halen of doorverkopen.

Verschillende grote websites als Reddit, zijn ook al bezig met web3 toe te passen. Gebruikers kunnen op een web3 gedeelte van Reddit cryptotokens verdienen door te posten, wat daarnaast ook nog eens kan stijgen of dalen, door het aantal up- en downvotes. Twitter werkt aan project ‘Bluesky’, wat de web3 versie van het social media platform moet worden. Oprichter Jack Dorsey tweette recent hier nog over, dat hij echter niet geloofd dat het internet hiermee gedemocratiseerd wordt.

Web3 zou ook wel eens de sleutel kunnen worden tot de echte metaverse, door alle eerder genoemde functionaliteiten bijeen te brengen in één virtuele omgeving, waar zaken variërend van sociale interacties en vermaak tot werk en winkelen, samenkomen. Zoals ik eerder hierover schreef, kan dit voor velen nog redelijk futuristisch klinken, maar de snelheid waarmee momenteel web3 en metaverse applicaties worden ontwikkeld en de hoeveelheid geld die hierin wordt geïnvesteerd, kunnen dit op korte termijn al werkelijkheid maken.

“Gradually, then suddenly.” – Ernest Hemingway

De weg naar web3 is nog wel vol hobbels. Bij het bouwen van web3 applicaties, komt veel complexiteit kijken, om het ook echt decentraal te maken. De interactie van een applicatie met het decentrale netwerk, alle vereisten rondom het beheren, behouden van privacy etc. zijn technisch gezien een grote uitdaging. Ook overheden wereldwijd, struikelen over wat zij nu eigenlijk moeten op gebied van wet- en regelgeving rondom decentrale applicaties. Er wordt hard gewerkt aan NFT’s en DeFi op dat gebied, maar een dag in blockchainland staat gelijk aan een mensenleven; de ontwikkelingen gaan zo snel, dat ze niet te volgen zijn voor veel mensen en overheden. Er wordt dan ook met argusogen gekeken naar hoe zaken als DAO’s en Metaverse er uit kunnen komen te zien, al hebben de meeste makers en uitvoerders van wet- en regelgeving die ik hierover spreek, nog totaal geen idee van wat ze er mee moeten.

Ondertussen droom ik verder over decentrale landen en de transitie van traditionele nationaliteiten in online identiteiten en communities. Met ook alweer gedachten over web4 en de dagelijkse ontwikkelingen op web3 gebied, gaan we een hele gave, decentrale tijd tegemoet.

Decentrale Autonome Organisaties (DAOs) gaan nog veel verder. De afgelopen tijd zijn we al in rap tempo decentraler gaan werken. Niet meer constant op het werk, maar veel meer of zelfs volledig de thuiswerkplek. Grote technologiebedrijven als Facebook en Twitter hebben al aangegeven vol in te zetten op een ‘decentralized workforce’ en ook de Nederlandse overheid is verschillende werkzaamheden de afgelopen jaren steeds decentraler gaan regelen. In deze blog alle informatie over dit nieuwe fenomeen.

Als mens organiseren we ons als sinds dat we op de aarde rondlopen. In steeds andere, nieuwere vormen. De afgelopen jaren heeft de versnelde digitale transitie ervoor gezorgd, dat steeds meer organisaties in de ‘cloud’ worden getrokken. Onderzoek laat zien dat meer dan driekwart van de internet gebruikers inmiddels in een online community zit en een ander onderzoek laat zien dat bijna 80% van de respondenten aangeeft dat de belangrijkste community waar zij lid van zijn, online opereert. Gecombineerd met de snel stijgende eenzaamheid en ‘the great resignation’, zijn DAO’s in rap tempo populair geworden.

“Corporations organized the Industrial age, DAOs will organize the Internet Age” – Aaron Wright

DAO’s werken met blockchain technologie. Waar Bitcoin (financiële) tussenpersonen overbodig maakt bij het versturen en ontvangen van geld, maken DAO’s management overbodig. Het pakt veel tekortkomingen van huidige bedrijven aan, zoals de maximale focus op winst maken, de toetredingsdempels en het grote verschil in de beloning tussen aandeelhouders, management en werknemers. Bedrijven hebben de afgelopen honderden jaren een belangrijke rol gespeeld in de opbouw van onze menselijke beschaving, die nog nooit zo rijk is geweest. Maar tegelijkertijd creëren ze nu ook grote problemen, die een sterk negatieve impact hebben op onze maatschappij, zoals grote verschillen in welvaart en de zeer negatieve maatschappelijke gevolgen die voortvloeien uit winstmaximalisatie. 

We zien allerlei nieuwe organisatie vormen ontstaan, zoals de deeleconomie en content netwerken, waar mensen beloond worden door hun bijdrage aan een netwerk. Deze organisaties zijn echter nog centraal gecoördineerd, waardoor de verschillen tussen de deelnemers binnen een dergelijke organisatie nog veel groter worden. We zien de grote verschillen in beloning tussen werknemers en chauffeurs van Uber, maar bijvoorbeeld ook dat de top 1.4% van de muzikanten op Spotify, 90% van de royalty’s incasseert.

Wat zijn Autonome Organisaties DAO’s?

DAO’s zijn in de basis geprogrammeerde organisaties op de blockchain. De regels worden vastgelegd in zogenaamde ‘smart contracts’ en omdat dit allemaal transparant en automatisch wordt uitgevoerd, is er geen management nodig. Dat doen de gebruikers zelf, gezamenlijk. Er is daardoor geen hiërarchie, maar dus ook geen bureaucratie. Vaak worden DAO’s opgezet door een wereldwijde community rondom een bepaalde missie, die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de geprogrammeerde doelstellingen. Hierdoor werkt het geheel volledig decentraal en democratisch.

Door op deze manier te werken, wordt er een oplossing gecreëerd voor de ‘principaal-agenttheorie’, waar frictie kan ontstaan tussen de principaal (zeg: management) en de agent (zeg: medewerker), omdat de agent geen belang heeft om de taak zo uit te voeren zoals de principaal hem heeft bedoeld. Denk bijvoorbeeld aan een commercieel ziekenhuis, waar het management liever zoveel mogelijk behandelingen ziet plaatsvinden, maar de doctoren liever de tijd nemen om een patiënt goed te helpen.  

Maar hoe stimuleer je leden van de organisatie om de DAO te beheren en onderhouden? DAO’s maken vaak gebruik van een eigen digitale token (of coin), die de bezitters stemrecht geeft en kan worden gebruikt als beloning voor werkzaamheden voor de DAO. De ‘smart contracts’ kunnen veel van deze betalingen automatisch laten verlopen. Stel dat we van Frankwatching een DAO maken en de FrankCoin in het leven roepen. We leggen de regels van deelname en het beloningssysteem van tevoren vast in een ‘smart contract’. Als schrijver kan ik dan bijvoorbeeld automatisch worden beloond met FrankCoins voor mijn blogs, op basis van het aantal lezers (ik ben voor!). Maar we kunnen ook andere onderdelen, zoals het schrijven van nieuwsbrieven en onderhouden van de site, belonen. Daarnaast kunnen we als community stemmen over onderwerpen die we graag terug zien op de site en welke niet.

DAO’s zijn begonnen in 2014 met een idee van Vitalik Buterin, die met zijn Ethereum blockchain, ook al de mogelijkheid gaf om ‘smart contracts’ en Decentrale Applicaties (DAPPs) te bouwen. Inmiddels zijn er 190 DAOs wereldwijd met in totaal meer dan 1.5 miljoen leden, waar miljarden Dollars in omgaan. Ze bouwen mooi voort op de ideologie van Ricardo Semler, die hierover een boek schreef en waar VPRO een goede documentaire over maakte en Nobelprijswinnaar Elinor Ostrom, die na decennia onderzoek en werkervaring met acht krachtige ontwerpprincipes kwam, voor hoe gemeenschappelijke middelen duurzaam en rechtvaardig in een groep kunnen worden bestuurd:

Hoe worden Autonome Organisaties DAOs anno 2022 ingezet?

DAOs kunnen worden ingezet voor alle typen organisaties, van goede doelen en freelancers die samenwerken, tot een politieke partij. We zien ze nu vooral ontstaan, rondom investeringen, fondsenwerving, maar ook bijvoorbeeld het kopen van NFTs. Zo kocht de JennyDao, die fractioneel eigenaarschap van NFTs regelt, een originele track van DJ Steve Aoki. De broer van Elon Musk startte de Big Green DAO, een goed doel gericht op ‘food justice’ en er zijn ook DAOs die bijvoorbeeld publieke diensten ondersteunen. Inmiddels zijn ook de eerste Nederlandse DAO’s ook een feit; IgniteDAO, wat applicaties bouwt op de Zilliqa blockchain en The Merit Circle, wat inspeelt op de ‘play-to-earn’ economie.

Over dat laatste schreef ik al eerder en dit is in rap tempo groot aan het worden. Play-to-earn (P2E) beloont spelers voor het spelen van het spel en hun prestaties hierin. Waar je bij de traditionele spellen, vooral de waarde naar de maker van een spel ziet gaan, worden binnen P2E juist de spelers beloond. Dit werkt als een economie; in ruil voor de tijd en energie die zij er in steken, soms ook gepaard met kapitaal (zoals een NFT), worden zij beloond door de token van het gespeelde spel. De meest bekende P2E game, wordt inmiddels dagelijks door een kleine twee miljoen spelers gespeeld, waarvan meer dan de helft uit de Filipijnen. Die daarmee, volgens onderzoek, meer verdienen dan een nominaal salaris.

Maar niet alleen spelen om te verdienen, ook ‘learn-to-earn’ (L2E) begint op te komen. Een nieuw onderwijsmodel waar een individu wordt beloond voor als hij kan laten zien dat hij iets heeft geleerd. Dit uiteraard, als kan worden aangetoond dat het waarde toevoegt aan de DAO en de leden van de DAO hier ook de waarde van inzien. Een mooi voorbeeld hiervan is RabbitHole, wat gamificatie binnen een DAO verzorgt. Gebruikers leren een nieuwe skill en krijgen hiervoor tokens, cryptobedrijven krijgen hiervoor opgeleide gebruikers.

Maar we zijn er nog lang niet

Het is ontzettend gaaf om de snelle ontwikkelingen binnen het DAO-landschap te zien ontvouwen. We gaan echt van de community-geleide organisaties, zoals Etsy en Github, naar organisaties die eigendom zijn van de community. Zelf een DAO starten kan tegenwoordig heel makkelijk via een platform als Aragon of Colony.

Maar de snelheid waarmee alles plaatsvindt, gaan ook verschillende dingen fout. Een van de eerste DAOs, ‘TheDao’, wat $150 miljoen ophaalde aan investeringen, werd gehackt door een fout in de code, waardoor $70 miljoen werd buitgemaakt en ook recent werd bij de hack van Badger Autonome Organisaties DAO, $130 miljoen buit gemaakt. Er wordt hard gewerkt aan oplossingen om hacks tegen te gaan en de schade van een mogelijke hack te minimaliseren, maar een waterdichte oplossing is er nog niet.

Ook op vlak van regelgeving hoor ik Den Haag alweer flink zuchten. Dertien jaar na het ontstaan, zal komend jaar eindelijk wet- en regelgeving komen (MiCA) rondom cryptovaluta zoals Bitcoin, maar inmiddels hebben we alweer zoveel nieuwe ontwikkelingen binnen blockchain technologie gezien, zoals DeFi (waar ik eerder over schreef), NFTs (waar ik ook eerder over schreef) en dus nu DAO’s. Hartstikke mooi dat iedereen wereldwijd kan deelnemen aan een DAO, maar hoe zit dat bijvoorbeeld contractueel en fiscaal gezien? Wat als het fout gaat, zoals bij een hack? Is het systeem dan aansprakelijk of een natuurlijk persoon?

Het zijn grote uitdagingen, waar momenteel hard aan wordt gewerkt. Door schade en schande worden steeds meer Autonome Organisaties DAOs wijs, ook bijvoorbeeld op het vlak van gezamenlijk beslissen. Dat kan namelijk wel even duren, als je een paar honderdduizend leden hebt. De eerste grote stappen zijn gezet, de eerste succesvolle Autonome Organisaties DAO’s zijn een feit. Nu het steeds makkelijker en veiliger wordt om een DAO op te zetten, ben ik erg benieuwd naar de ontwikkelingen op dit gebied in het komende jaar.