Steeds meer Nederlanders kennen en kunnen salderen met zonnepanelen. Maar door de samenkomst van technologien als AI, crypto, Internet of Things en blockchain, kan je als consument ineens geld verdienen met het ‘slapend’ onderhoud van talloze andere infrastructuurnetwerken. Decentrale Fysieke Infrastructuur Netwerken (DePIN) schieten als paddestoelen uit de grond. In dit artikel deel ik alles over deze nieuwe tech-trend.

Helpen om aliens te vinden. Dat leek me wel gaaf toen ik kind was, toen ik een stukje van mijn computergeheugen ter beschikking stelde aan het SETI@Home project. Dit werd in 1999 opgestart door wetenschappers van de Universiteit van Berkeley. Iedereen die computerkracht overhad, kon dit doneren aan het project.

Hiermee kon je meehelpen aan het vinden van buitenaards leven. Helaas zonder succes en het project is inmiddels opgeheven. Er zijn nog wel andere zogenaamde ‘Boinc-projecten’ vanuit de universiteit rondom biologie, wiskunde en astronomie.

Inmiddels is het door alle waanzinnige nieuwe technologieën ook mogelijk om met dit soort projecten passief geld te verdienen. Niet door het opzetten van drop shipping of het verkopen van dure ‘financieel vrij-cursussen’, maar door mee te helpen om energienetwerken, cloudopslag en wifi-netwerken in de lucht te houden en AI-rekenkracht te leveren.

PINnen zodat je weer kan pinnen

Decentrale Fysieke Infrastructuur Netwerken (DePIN) is de naam voor blockchain-netwerken die digitale tokens gebruiken om communities (niet bedrijven) te stimuleren om fysieke infrastructuurnetwerken (denk aan mobiliteit, het opladen van elektrische voertuigen en telecommunicatie) te runnen. Van maken en onderhouden tot ook het exploiteren ervan. De term verscheen voor het eerst in november 2022. Blockchain kennisplatform Messari begon de naam DePIN te gebruiken voor haar content, na een Twitter-stemming hierover.

Samen bouwen, samen onderhouden

Het opzetten en onderhouden van infrastructuren zoals stroomnetten en vervoerssystemen kost heel veel geld. Meestal zijn het de grote bedrijven die dit doen, omdat het zo duur en ingewikkeld is. Hierdoor is er weinig concurrentie. Dit betekent dat deze grote bedrijven bijna alles kunnen bepalen over prijzen en diensten. Maar dankzij nieuwe technologieën zoals blockchain en het feit dat bijna iedereen tegenwoordig internet heeft, kunnen we nu deze systemen op een open en verdeelde manier opbouwen.

Voor steeds meer infrastructuren is er daarom tegenwoordig een DePIN. Deze netwerken zijn voor iedereen toegankelijk om aan mee te werken, wat inhoudt dat zowel gewone consumenten als bedrijven kunnen helpen om ze beter te maken. Als dank voor hun hulp krijg je een beloning, zoals crypto, een stukje van het netwerk en soms zelfs producten of diensten die het netwerk biedt.

Aanvankelijk waren er vier sectoren DePINs (servers, draadloos, sensoren en energienetwerken), maar door de snelle ontwikkeling is dit inmiddels opgeknipt in twee hoofdsectoren (fysiek en digitaal), met daarin allerlei subsectoren. Deze actuele kaart van Messari geeft een prachtig overzicht

Je ziet hier het snel groeiende ecosysteem van DePIN-oplossingen; fysieke infrastructuurnetwerken (voertuigen voor mobiliteitsnetwerken, zonnepanelen voor energienetwerken, hotspots voor draadloze netwerken en servers voor cloudnetwerken).

Van dashboard cams tot data, van wifi tot Uber

Hoe werkt dat nu in de praktijk? 8 leuke voorbeelden onder de loep.

1. Hivemapper

Hivemapper gebruikt het ‘drive-to-earn-concept’. Hiermee kunnen gebruikers deelnemen aan het verzamelen van wegbeelden en een gedecentraliseerde versie van Google Maps maken via camera’s op het dashboard van auto’s. Gebruikers verdienen HONEY-tokens voor elk stukje gegevens dat ze verstrekken.

https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=7899922526800056814

2. Sorj

Storj is een mooie concurrent voor cloudopslagdiensten als Dropbox, Amazon en Google. Het maakt het mogelijk om gegevens op een decentrale manier op te slaan met behulp van blockchain-technologie. Met versleutel-technieken zorgt Storj ervoor dat je gegevens veilig en efficiënt kunt opslaan en delen, zonder dat je hoeft te leunen op traditionele methoden van cloudopslag. Iedereen die ruimte aanbied voor het opslaan van data, krijgt in ruil daarvoor de STORJ-token.

https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8505021182742392225

3. React Netwerk

Het React Netwerk is een energienetwerk dat gebruikers beloont voor hun bijdrage aan het bouwen van een gedecentraliseerd en milieuvriendelijk elektriciteitsnetsysteem. Het heeft tot doel een stabiele energie te creëren door gebruikers te stimuleren hun batterijen aan te sluiten en overtollige energie te delen.

4. Helium

Helium is een DePIN-project dat een gedecentraliseerd draadloos netwerk bouwt waarmee gebruikers tokens (HNT) kunnen verdienen in ruil voor het leveren van een draadloze verbinding. Gebruikers kunnen Helium-hotspots inzetten om draadloze verbinding in een gebied te bieden in ruil voor HNT-tokens. Daarnaast breidt het haar netwerk uit met Helium Mobile. De dienst Helium Mobile combineert het Helium-netwerk met het mobiele 5G-netwerk. Gebruikers in de VS kunnen hiermee inmiddels genieten van goedkopere mobiele abonnementen voor $20 per maand.

https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8135873264100253096

5. NATIX Network

NATIX Network bouwt een DePIN van smartphones die werken als AI-aangedreven camera’s en die belangrijke mobiliteitsdata verzamelen. Denk aan de hoeveelheid verkeer en de wegomstandigheden in bepaalde gebieden. Het bouwde een dashcam-app die mensen gratis kunnen downloaden en aan kunnen laten tijdens het rijden. Deze app verwerkt de feed van de camera van de telefoon en zet deze om in geanonimiseerde inzichten, waarbij de gebruiker wordt beloond met tokens voor het delen van deze inzichten. De telefoons vormen het fysieke infrastructuurnetwerk en het mechanisme dat dit netwerk aandrijft en de beloningen uitdeelt, draait on-chain.

6. Render Network

Render Network is het eerste platform dat de kracht van GPU-rendering decentraliseert. Hierdoor kunnen mensen die creatief werk doen, zoals ontwerpers en animatoren, hun projecten met GPU-rendering makkelijk uitbreiden door krachtige computers over de hele wereld te gebruiken. Het Render Network is ontworpen om een veelheid aan reken-intensieve taken te ondersteunen. Dit alles gebeurt snel en efficiënt via een blockchain-netwerk dat mensen direct met elkaar verbindt, zonder fouten of vertragingen. Bovendien zorgt dit systeem ervoor dat de rechten op het werk veilig blijven.

7. Bittensor

Bittensor wordt ook wel de baby van AI en crypto genoemd. Bitcoin heeft ons een gedecentraliseerde munt gegeven. Het haalde macht weg bij banken en regeringen en legde die terug in onze handen. Bittensor doet hetzelfde, maar dan voor kunstmatige intelligentie (AI). Dus niet gerund door de bekende namen als OpenAI, Google of Amazon, maar een DePIN Netwerk, waar alles wat nodig is om een AI te runnen samenkomt. Het TAO token beloont mensen voor hun inzet en is op moment van schijven alweer meer dan 620 euro waard.

https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=6956545654133864099

8. Teleport

Teleport is een open source en gedecentraliseerde versie van Uber. Ze bouwen wereldwijd een netwerk van chauffeurs en passagiers. In plaats van de Uber-algoritmen, stellen ze zelf de prijzen vast en maximaliseren ze de waarde die ze eruit kunnen halen. Het wil met dit nieuwe protocol ervoor zorgen dat er meer geld naar chauffeurs gaat, dat passagiers minder per rit betalen en dat er meer geld in de lokale economieën blijft.

De voordelen van DePINs

Zelf ben ik mega enthousiast over deze nieuwe technologische mogelijkheden, ten opzichte van de traditionele fysieke infrastructuur:

• Het is gedecentraliseerd Een van de belangrijkste voordelen van DePIN is de verschuiving van een gecentraliseerd naar een gedecentraliseerd model. DePIN neemt de afhankelijkheid weg van één enkele entiteit of grote onderneming om de fysieke infrastructuur op te zetten en te onderhouden.
• Supersnel schalen Door de fysieke infrastructuur te crowdsourcen kunnen DePIN’s sneller schalen dan traditionele projecten tegen een fractie van de kosten, doordat ze worden gedistribueerd onder de netwerkdeelnemers en worden gecompenseerd door toekomstige groei en inkomsten. NATIX telt inmiddels duizenden gebruikers en brengt de wereld sneller in kaart dan Google.
• Community in plaats van onderneming In plaats van te vertrouwen op een gecentraliseerde onderneming, kunnen communities eigenaar worden van de hardware waaruit het netwerk bestaat dat de goederen en diensten levert die zij nodig hebben en gebruiken. Hierdoor worden de belangen van de belanghebbenden op één lijn gebracht om adoptie en groei te bevorderen. ELOOP zorgt er bijvoorbeeld voor dat iedereen geld kan verdienen als iemand een ritje maakt in een Tesla, zelfs de persoon die het voertuig gebruikt.
• ‘Sharing Economy’-model DePIN past het principe van de deeleconomie toe. De kosten en verantwoordelijkheden van het opzetten en onderhouden van infrastructuur worden verdeeld over de deelnemers aan de aanbodzijde (dienstverleners), waardoor een kosteneffectiever en rechtvaardiger model ontstaat.
• Goedkopere opstart Door de hardware en het onderhoud ervan te crowdsourcen, opereren DePIN’s tegen een fractie van de kapitaal- en bedrijfskosten van traditionele bedrijven. Terwijl telecombedrijven miljarden moeten investeren in de infrastructuur en onroerend goed om deze te hosten en legers van werknemers moeten aanhouden om deze te ondersteunen, stimuleren DePIN’s netwerkleden om hiervoor te zorgen terwijl iedereen ervan profiteert.

Nog veel werk aan de winkel!

In de eerste golf van DePIN-projecten werd er met talloze modellen geëxperimenteerd, werden er veel fouten gemaakt en werd er veel geleerd. Toch zie ik nog steeds een aantal uitdagingen voor deze gave nieuwe tech trend:

• Als de prijs van tokens veel schommelt, kunnen sommige mensen terughoudend zijn om mee te doen met DePIN-projecten. Mensen die helpen met het aanbod, krijgen betaald met de tokens van het project. Maar als de prijs steeds verandert, weten ze niet zeker of ze er wel winst mee maken. Er zijn manieren om dit risico te verkleinen, maar die zijn niet altijd makkelijk voor iedereen. Daarnaast: als tokens ineens veel duurder worden, kunnen mensen die voor diensten willen betalen, afgeschrikt worden. Een goed plan voor hoe de tokens gebruikt en geprijsd worden is daarom belangrijk om de prijzen stabiel te houden.
• Mensen doen vooral mee met DePIN-projecten om geld te verdienen. Als de prijs van de tokens stijgt, komen er makkelijker nieuwe gebruikers bij. Maar als de prijs daalt, kunnen mensen stoppen. Vooral bij projecten met een kleine marktwaarde en weinig handel. Het is moeilijk om dit probleem op te lossen, maar projecten die echt nuttige diensten bieden, zullen meer mensen aantrekken. Niet alleen degenen die snel geld willen verdienen.
• Het staat echt nog in de babyschoenen. Veel mensen buiten de crypto-wereld kennen dit soort projecten nog niet. Laat staan dit soort manieren van het onderhouden van infrastructuren. Dit komt omdat veel mensen nog niet bekend zijn met hoe blockchain werkt en crypto’s ingewikkeld vinden. Daarom zien maar weinig mensen nu de voordelen van deze nieuwe, decentrale diensten. Er is dus nog een lange weg te gaan op het gebied van awareness, adoptie en educatie.

De toekomst van DePIN

Het is uiteraard onwaarschijnlijk dat DePIN op korte termijn de oude infrastructuren zal vervangen, maar het kan wel helpen, door ongebruikte bronnen te gebruiken en diensten te bieden waar dat voor traditionele bedrijven te duur zou zijn. Zo kunnen DePIN-netwerken bestaan naast de oude systemen, en helpen waar die tekortschieten. Vooral op plaatsen die moeilijk te bereiken zijn. Dit maakt het voor kleinere groepen of mensen ook makkelijker om mee te helpen aan de opbouw van infrastructuur.

Als ik de eerste projecten zie, wat er voor nodig is technisch gezien en wat voor stappen je moet doorlopen om er ook echt zelf mee aan de slag te gaan, dan is dat voor de meeste consumenten echt nog een brug te ver. Te ingewikkeld, te omslachtig. Ik zie dus ook eerder DePIN-projecten samenwerken met bekende Web2-bedrijven zoals Google en Amazon om het makkelijker te maken voor iedereen. Dit betekent dat gebruikers via een gewone Web2-interface kunnen werken, zonder te weten dat er op de achtergrond DePIN- en blockchain-technologie gebruikt wordt. Dit maakt het gebruik van DePIN net zo eenvoudig als bestaande webdiensten, maar met extra voordelen zoals lagere kosten en meer openheid.

We staan aan de vooravond van een revolutie in hoe we denken over het bouwen en onderhouden van onze fysieke en digitale wereld. Ik denk dat DePIN daar een geweldige rol in kan spelen. Hopelijk heeft deze blog je geïnspireerd om er zelf ook eens mee te experimenteren!

https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=7064341965824365868

kan AI taal leren zoals een kind: Het afgelopen jaar mocht ik twee neefjes verwelkomen en ook vele vrienden zien, die hun geluk niet op kunnen door de geboorte van hun kind. Met de huidige AI-gekte, was het dan ook wachten op een moment dat ook baby’s betrokken zouden worden in deze ontwikkelingen.

Sam was zes maanden oud toen hij voor het eerst een lichtgewicht camera op zijn voorhoofd bond. De volgende anderhalf jaar legde de camera flarden van zijn leven vast: hoe hij rondkroop bij de huisdieren, zijn ouders zag koken en met oma huilde op de veranda. Dit klinkt als een schattige peutervideo, maar is eigenlijk een gedurfd concept: kan AI taal leren zoals een kind?

Een nieuwe studie in Science laat zien hoe onderzoekers Sam’s opnamen gebruikten om een AI, genaamd Child’s View for Contrastive Learning (CVCL), taal te leren begrijpen. Deze AI, die op een geheel andere manier werkt dan grote taalmodellen zoals ChatGPT, leerde basisconcepten te begrijpen door beeld en geluid aan elkaar te koppelen, net zoals peuters dat doen.

De AI werd getraind met video’s uit Sam’s leven, die een fractie vormden van zijn dagelijkse wakkere uren, maar desondanks in staat was om de juiste beelden bij woorden te plaatsen. Dit vermogen werd getest met een cognitieve test, waarbij de AI een correcte afbeelding moest kiezen uit een reeks opties, zoals een bal identificeren tussen verschillende voorwerpen.

Hoewel de AI slechts getraind was met een beperkte hoeveelheid data, presteerde het bijna net zo goed als geavanceerde algoritmes die met veel meer data getraind waren. Dit suggereert dat het koppelen van videobeelden aan audio cruciaal is en dat de AI in staat is om te generaliseren en te leren van nieuwe situaties. De studie toont aan dat een AI, met input van slechts één kind, kan leren hoe woorden met elkaar en met beelden en concepten verbonden zijn, en biedt een nieuw perspectief op de mogelijkheden van AI om te leren zoals kinderen dat doen.

Het was niet alleen vuurwerk tijdens het Chinese nieuwjaar afgelopen week; Bitcoin steeg tot boven $50.000, door de groei van groot kapitaal en kleine gebruikers. Met de huidige groei kan het komende jaar het aantal gebruikers wereldwijd door het miljard schieten. In Nederland zijn de digitale munten ook onverminderd populair. Al meer dan twee miljoen Nederlanders hebben erin geïnvesteerd. Maar welke fouten worden gemaakt en hoe kan je dit voorkomen? In dit artikel vind je 6 tips.

Door de AI-hype lijken veel andere gave technologieën het onderspit te delven in media-aandacht. Het mooie van de onderliggende blockchain-technologie, is dat vrijwel alle data transparant zijn. Hierdoor kan je heel veel mooie analyses maken over het gebruik en de adoptie ervan wereldwijd. Overheden en wetshandhaving-instanties doen dit met een platform als Chainalysis, consumenten gaan daarvoor naar Glassnode, die ook doorlopend ontzettend interessante analyses op YouTube zet.

De verwachtingen in 2024

Zoals ik al eerder schreef in mijn trendartikel 2024 over crypto: we gaan van het saaiste naar een significant belangrijk jaar. Mijn eerste voorspelling is al uitgekomen: de brug naar de grote jongens is gelegd. De Amerikaanse beurswaakhond SEC heeft een zogenaamde ‘Bitcoin ETF’ goedgekeurd. Daarmee is het voor grote investeerders ineens heel makkelijk om te investeren cryptovaluta zoals Bitcoin. Die hoeven dan niet zelf meer de crypto’s te kopen en bewaren, maar kunnen makkelijk via een derde partij in grote hoeveelheden investeren. De eerste dagen vloeide er zo al meer dan $4 miljard naar deze partijen en oversteeg dit de handel in een edelmetaal als zilver. Inmiddels zijn er al meer dan 50.000 Bitcoins aangekocht voor deze ETF’s.

I can’t explain you how ridiculous this is – Nate Geraci, ETF Institute

Maar er staat nog een aantal gebeurtenissen op de agenda in de komende maanden, die een heel positief effect kunnen hebben op de markt. Het is dan ook niet alleen de interesse van de grote investeerders die toeneemt, maar ook consumenten. Ik merk het aan de vele telefoontjes en appjes die ik weer krijg van mensen voor advies, maar ook in de discussies met studenten tijdens colleges die ik mag geven en keynotes op events.

De marktwerking die ik vroeger al leerde tijdens mijn studie finance, geldt hier heel duidelijk. De interesse stijgt exponentieel mee met de prijsstijgingen. Dat kan je ook mooi zien in de ‘Fear & Greed index’.

Maar met alle enthousiasme, zie ik ook veel zaken fout gaan.

Rugs & Romance, Pig Butchering & Ponzi’s

Toen ik in 2015 begon met crypto, kocht ik mijn eerste Bitcoins voor ongeveer $100. Hetzelfde jaar verkocht ik ze voor $800, omdat ik een tijdje offline in een jungle een TEDx event ging organiseren en daardoor niet meer de prijzen in de gaten kon houden. Inderdaad, het was niet mijn beste startmoment met cryptovaluta, met de huidige koers die schommelt rond de $40.000.

De gekke prijzen zorgen ervoor dat veel mensen ook steeds op zoek gaan naar een cryptovaluta die ook de potentie heeft om (het liefst in korte tijd) exponentieel te stijgen (‘moonen’ in crypto-taal). Ze gaan niet voor de ‘veiligere’ keuzes zoals Bitcoin en Ethereum, maar munten zoals memecoins (waar ik recent over schreef) BONK die in korte tijd 15000% stijgen.

Eigen crypto maken

Je kan tegenwoordig in een aantal seconden een eigen crypto maken. Als je hier een goed marketingapparaat voor inzet, en kanalen als X en Telegram helemaal volspamt, dan kan je daarmee de prijs ook in korte tijd opdrijven. Als de prijs dan veel is gestegen, verkoop je jouw eigen munten en tel uit je winst. Pump & dump noemen ze dit. En dat is ontzettend illegaal, maar iets wat wel in verschillende vormen dagelijks voorkomt in het ecosysteem van cryptovaluta. Volgens onderzoek werden er zo 350 nieuwe ‘scam crypto’s’ gemaakt elke dag.

SCAMS

Er zijn allerlei typen SCAMS in cryptovaluta, van Pig Putchering en traditionele Ponzi Scemes, tot Rug Pulls en Romance Scams. Met de vele positieve toepassingen die écht impact hebben op mensen, is het uiteraard erg jammer dat er ook een dergelijke schaduwkant aan zit. Maar het is in de snelle digitale wereld van tegenwoordig lastig uit te bannen. Helaas zijn er nog dagelijks talloze goedgelovige consumenten die hierin trappen en zo in de afgelopen jaren vele miljarden euro’s kwijtraakten. Hoe kan je dit voorkomen? Door van te voren jezelf in te lezen in de crypto, waarin je wil investeren. In 2019 schreef ik hier al een artikel over met praktische tips.

Liever warm dan koud

De onderliggende technologie van cryptovaluta is ontwikkeld rondom een decentrale gedachte. Je bent hier jouw eigen bank. Je kan transacties zelf direct uitvoeren, zonder dat je een tussenpersoon als een bank, creditcard of dienstverlener als Paypal nodig hebt. En je hebt jouw eigen digitale portemonnee, waar je de toegang tot deze digitale munten in opslaat. Daarnaast zijn er steeds meer mensen die dit op een zogenaamde ‘ledger’ opslaan; een soort USB-stick.

De decentrale gedachte is geweldig, maar helaas voor de meeste consumenten echt nog te complex. Mensen raken het wachtwoord en backup-codes bijvoorbeeld kwijt. En omdat alles decentraal is, is er geen centrale helpdesk die je kan bellen. De naam ‘crypto’ zegt al genoeg over de cryptografische manier van werken. Het is zo veilig, dat je nooit meer toegang kan krijgen tot jouw munten als je het wachtwoord en de backup-codes kwijt bent.

Verloren Bitcoins

Ik heb zo al een aantal mensen aan de lijn gehad die op die manier hun munten zijn kwijtgeraakt. Je kan nog wel mooi op het internet zien dat ze in een digitale portemonnee zitten, maar je kan er niet meer bij om ze bijvoorbeeld te verkopen. Er zijn talloze verhalen bekend, zoals van een man die in de begindagen 7000 Bitcoins voor een paar euro kocht en ze op een ledger zette. Maar hij kan er niet meer bij, omdat hij het wachtwoord niet meer weet. Weg $280 miljoen. Volgens blockchainanalyse-bedrijf Chainalysis zijn er zo alleen al van de 21 miljoen Bitcoins, 3.7 miljoen verloren gegaan en deze zijn nu onmogelijk te achterhalen.

Hoewel ik groot fan ben van de decentrale gedachte van de technologie, zie ik zelf de meeste mensen hun crypto’s dan ook niet zelf in een digitale portemonnee opslaan. Ze laten ze staan op de beurs waar ze de munten hebben gekocht. Daar is altijd een helpdesk, die je alsnog weer toegang kan geven tot jouw munten, mocht je bijvoorbeeld het wachtwoord kwijt zijn geraakt. Het enige risico wat je hier kan lopen, is dat een beurs failliet gaat.

Op eigen bodem

Dat brengt mij op de derde tip: kijk goed naar de beurs waar je jouw crypto’s koopt. Er zijn in het verleden genoeg exchanges failliet gegaan, samen met alle klanttegoeden. Namen als Mt. Gox, FTX en Quadriga staan bij veel mensen nog vers in het geheugen. Netflix maakte hier al een heel interessante documentaire over:

Het komende jaar wordt de Europese crypto-wetgeving ‘MICAR’ van kracht. In aanloop daarnaartoe zijn er al heel wat Nederlandse beurzen door een ontzettende strenge keuring gegaan van De Nederlandse Bank (DNB). Een grote stap voorwaarts, omdat een aantal obscure partijen eieren voor hun geld hebben gekozen en Nederland hebben verlaten. Daarnaast zijn de overgebleven partijen in hun registratie maandenlang zo door de mangel gehaald door de DNB, dat een registratie in mijn optiek echt een ‘quality seal of approval’ is.

Check van tevoren dus even in het register van de DNB of de partij ook in Nederland gevestigd is.

Stabiel, niet volatiel

Alles leuk en aardig; vrijwel iedereen die in crypto zit, zit er in voor het maken van winst op de investering. Ja, ik ben ook dagelijks bezig met de technologie, maar ik ben daar echt in de minderheid. Vrijwel iedereen die crypto’s in bezit heeft, hoopt winst te maken op die investering. Maar, dan moet je wel in cryptomunten investeren die ook kunnen stijgen in waarde. Een aantal van de meest populaire crypto’s, zijn zogenaamde ‘stablecoins’. Dat zijn munten die altijd hun waarde behouden.

Als we kijken naar de marktomvang, dan is de derde munt momenteel ‘Tether’: een stablecoin die altijd $1 waard is. Heel handig voor als je jezelf even niet wil blootstellen aan stevige koersschommelingen. Maar investeerders die hierin investeren en denken daarop winst te maken, zijn al snel een illusie armer. Ik zie veel nieuwe investeerders in dit soort munten investeren, omdat ze niet veel kosten. Liever 1000 Tethers dan ‘slechts’ 0.01 Bitcoin. ‘Poor mans gold’ noemen ze dat ook wel in het crypto-ecosysteem.

Wil je dus investeren met als doel winst te maken? Kijk dan van tevoren even of je niet per ongeluk in een stablecoin investeert. Hier kan je een mooi overzicht vinden.

Aaaaaaaaand… it’s gone!

Slim in crypto, met elke klik: een geweldige campagne vanuit de Nederlandse overheid om vooral jongeren te informeren over de risico’s van crypto’s.

“Er wordt op sociale media heel veel informatie gedeeld over crypto’s, maar financiële influencers zijn lang niet altijd neutraal en transparant. Als je eraan denkt om crypto’s te kopen, zorg dan dat je weet wat de risico’s zijn en staar je niet blind op beloofde hoge rendementen. Geef alleen geld uit dat je kunt missen en bedenk dat als iets te mooi klinkt om waar te zijn, dan is het dat vaak ook.” – Minister Kaag

Ik moedig niemand aan om te investeren in crypto. Iedereen moet echt voor zichzelf bepalen op wat voor manier spaargeld ‘aan het werk’ kan worden gezet. Aandelen, crowdfunding of crypto; iedereen moet hier echt een eigen afweging in maken. Maar ik zeg hier wel heel duidelijk ‘spaargeld’. Want helaas merk ik in de vele interacties die ik heb bij het geven van college’s en keynotes over dit onderwerp, dat er veel mensen zijn die ook investeren met bijvoorbeeld geleend geld.

Even een paar honderd euro (of zelfs meer) lenen om te investeren in crypto. En door de snelle stijging van bepaalde munten, heb je die investering morgen al terugverdiend en ben je ‘financieel vrij’. Kan je lekker een Lamborghini kopen of in een private jet vliegen, zoals veel van die influencers doen. Tenminste, dat is wat heel wat influencers je voorhouden in een dure cursus die ze aanbieden en waar uiteindelijk alleen zij geld aan verdienen. Vaak worden deze auto’s en privejets zelfs gehuurd om een nog mooier beeld voor te houden.

De belangrijkste tip die ik mensen altijd meegeef als ze overwegen om te investeren in crypto: doe dat alleen met geld dat je kan missen. De waarde van een munt kan in korte tijd flink dalen. Tijdens de laatste crash in 2022 verloren bijvoorbeeld 70% van de crypto’s meer dan 90% van hun waarde. Als je dan net geld hebt geleend om er in te investeren en je moet dit terug betalen, dan zit je in de problemen. Iets waar helaas steeds meer mensen achterkomen, volgens het Nibud.

Fabels en fake news

Zelf probeer ik altijd heel objectief en positief-kritisch te kijken naar alle ontwikkelingen in het ecosysteem. Ik zie wereldwijd al jaren heel veel gave toepassingen van crypto’s en de onderliggende blockchain-technologie, die écht impact hebben op mens en maatschappij. Maar ik zie ook de eerder beschreven scams en fouten die mensen maken, met alle gevolgen van dien. Ik probeer hier echt wel een duidelijk onderscheid te maken tussen de feiten en fabels. Het transparante karakter van de onderliggende blockchain-technologie geeft onafhankelijke onderzoekers hier een schat aan data en informatie.

“Crypto wordt vooral gebruikt door criminelen”

Volgens Interpol en de EU is het aandeel van regulier geld (cash en digitale transacties via banken) veel groter dan dat van crypto’s. Het aantal crypto-transacties dat als ‘illegaal’ wordt aangemerkt neemt daarnaast steeds meer af.

“Crypto kookt de oceanen”

Een van de meeste levendige discussies rondom crypto blijft het energieverbruik van het zogenaamde ‘minen’. Het energieverbruik van Bitcoin staat gelijk aan dat van de energieconsumptie van heel Nederland. Het zou oceanen doen koken door alle warmte.

Voor mij zijn de grootste uitdagingen op de wereld de grootste business opportunities. Dat zie je ook terug in de snelle ontwikkeling van de onderliggende blockchain-technologie van bijvoorbeeld de op een na grootste crypto Ethereum. Daar is door een waanzinnige upgrade in de code het energieverbruik met 99,98% gedaald.

En die Bitcoin-mining dan? Een van de grootste accountants- en adviesorganisaties van de wereld, KPMG, kwam hier eind vorig jaar met een uitgebreid en zeer interessant rapport.

• Bitcoin-miners zijn begonnen met het hergebruiken van warmte voor verschillende doeleinden, zoals het verwarmen van kassen, huizen, kantoren of zwembaden.
• Sommige miners gebruiken afgefakkeld gas voor het minen, waardoor de methaanemissies worden verminderd. Geld werd verdiend aan wat anders verspilde energie zou zijn.
• Inactieve en verspilde energie is een groot probleem voor installaties voor hernieuwbare energie, als gevolg van een mismatch tussen vraag en aanbod. Hoewel dit kan leiden tot lage of zelfs negatieve prijzen voor de nutsbedrijven, kunnen miners die energie verbruiken, wat een stimulans vormt voor nieuwe, hernieuwbare energiebronnen.

Met alle gave ontwikkelingen momenteel op het gebied van technologische verbeteringen en wereldwijde adoptie, ben én blijf ik mega enthousiast over cryptovaluta. Ik blijf dit dan ook in het komende jaar vol enthousiasme volgen voor Frankwatching.

Dit artikel is absoluut geen financieel advies en moet ook niet zo worden gezien. Het moet enkel worden gezien vanuit een informatieve insteek. Doe je eigen onderzoek voordat je in crypto investeert. Crypto kan lucratief zijn, maar ook riskant.

Alweer zestig jaar geleden werd Eliza gelanceerd. Het werd uiteindelijk een nachtmerrie voor de maker. MIT-computerwetenschapper Joseph Weizenbaum had deze chatbot opgezet, om te laten zien hoe oppervlakkig de status van het gesprek tussen mens en machine was. Maar dit had het het tegenovergestelde effect. Het werd de eerste chatbot in de geschiedenis die jaren kostte om op te zetten.

Het waren geen simpele antwoorden en gesprekken die Eliza gaf aan en voerde met haar gebruikers. Mensen begonnen lange, diepe en zeer privé-gesprekken te voeren met een programma dat alleen in staat was de woorden van gebruikers naar hen terug te reflecteren. Verontrust en totaal verontwaardigd hierover, heeft Weizenbaum de rest van zijn leven gewaarschuwd voor de gevaren van AI en computers in het algemeen.

Het grappige is dat Eliza de antwoorden echt gaf op basis van een paar antwoorden. Om een gesprek op gang te brengen, probeerde het op basis van een trefwoord een vraag terug te stellen. Dus als jouw prompt ‘kind’ bevatte, dan stelde hij de vraag ‘hoe is het met jouw kind’. Was er geen duidelijk trefwoord, dan kreeg je een standaardvraag zoals ‘vertel me meer’.

User: Men are all alike.
Chatbot: IN WHAT WAY
User: They’re always bugging us about something or other.
Chatbot: CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE
User: Well, my boyfriend made me come here.
Chatbot: YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE
User: He says I’m depressed much of the time.
Chatbot: I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSED

De nieuwste chatbots

Inmiddels baseren de nieuwste chatbots zich op massieve hoeveelheden data. Alleen al ChatGPT werkt op basis van een database van 45 terabyte. Dat is evenveel als 12.500 films of 12.500.000 foto’s van 12mb-resolutie. In november vorig jaar kwam OpenAI met weer een grote update; gebruikers konden vanaf toen hun eigen GPT maken, zonder enige technische kennis. In een paar minuten kan je al één online hebben en gaan gebruiken, schreef Kim Pot eerder.

Zelf ontplofte ik weer van de ideeën, vooral nadat ik in het afgelopen jaar al meerdere malen ‘down the rabbithole’ was gegaan. Ik keek hoe ChatGPT mijn dagelijkse werkzaamheden zou kunnen verbeteren, versterken of zelfs vervangen. Als eventorganisator keek ik naar alle tools die er zijn om events nóg strakker op te zetten en te verrijken. Als presentatiecoach deed ik hetzelfde, maar keek dan naar alle tools rondom het voorbereiden van een presentatie, van verhaal en slides tot vragen. Maar een van de meestgestelde vragen die ik krijg, als ik een keynote geef over het praktische gebruik van AI, blijft echt het opzetten van een eigen chatbot.

Je eigen chatbot: wat wil je er precies mee gaan doen?

Het is goed om van tevoren even na te denken wat je met de chatbot wil gaan doen. En vooral ook; wie hem gaat gebruiken. Ik heb zelf de afgelopen tijd 8 chatbots opgezet, maar die zijn echt alleen voor eigen gebruik. Dit is niet alleen handig voor de selectie van de chatbot zelf, maar ook voor het selecteren van de (type) data.

Ik hoor wel van mensen terug dat ze heel simpel een chatbot hebben opgezet en hierin een stapel industrierapporten en eigen adviesrapporten hebben geüpload en er daarna mee zijn ‘gaan spelen’. In mijn optiek is dat echt verloren tijd, als je niet een duidelijke doelstelling hebt bij het gebruik.

Voor mij is dat bij de ene chatbot puur de analyse van geluidsopnames, bij de andere echt het analyseren van mijn bedrijven en onverwachte trends en mogelijkheden signaleren. Op basis daarvan ga ik vervolgens gericht op zoek naar data om te voeden en series prompts om de juiste conversatie te voeren.

Welke gaat het worden?

Ook al kwam OpenAI breed in het nieuws met de lancering van de mogelijkheid om zelf een GPT op te zetten, er zijn talloze andere tools die je kan gebruiken. Ik ben dus ook eerst wat breder gaan kijken naar de mogelijkheden, hoe makkelijk ze op te zetten zijn en uiteraard, of ze de resultaten geven die ik wens.

Je kan bijvoorbeeld ook zeker een chatbot maken op basis van Google Bard, maar dat is voor de gemiddelde lezer van Frankwatching wellicht niet weggelegd. Je moet hier zelf gaan coderen met Python en andere scriptalen en je kan dus niet zoals met GPT, met een paar muissklikken een ‘ready to use’-bot lanceren.

Er zijn ook applicaties die gebruik maken van de kracht van GPT, maar met een eigen oplossing komen. Bijvoorbeeld voor op je eigen site, zoals Chatbase, CustomGPT en YourGPT. Daarnaast zijn er bots gericht op het opzetten van een klantenservice en leadflow. Allemaal bots die je zonder enige technische kennis kan inrichten en gebruiken. Beschik je wel over de technische kennis? Dan zou ik zeker eens gaan kijken naar open-source bots als PyTorch, Keras of Tenserflow.

Zelf gebruik ik echt enkel ChatGPT, omdat ik alleen ‘interne’ chatbots voor eigen gebruik heb. Daarnaast kan je tegenwoordig makkelijk met WordPress plugins en simpele tools, jouw eigen GPT-chatbot ook toevoegen aan je eigen website, om hem beschikbaar te maken voor klanten.

Verscholen pareltjes

Veel professionals zitten op potten goud, zonder dit te weten of dit überhaupt te kunnen gebruiken. Dan heb ik het niet over ouderwetse goudbaren of munten, maar echt data. Elke dag komt er ruim 300 miljoen terabyte bij, maar het is voor een gemiddelde ondernemer of organisatie lastig om de data ook echt strategisch in te zetten.

Waarom ik zo ontzettend enthousiast ben over de mogelijkheid om een eigen GPT te maken, maar ook waar ik veel mensen nog het potentieel verre van optimaal zie benutten? Dat gaat om de breedte van de data. Ik zie de meeste mensen niet verder komen dan het uploaden van een aantal generieke PDF-bestanden, terwijl een gemiddelde organisatie zo ontzettend veel bruikbare data heeft. Ga ook eens experimenteren met bijvoorbeeld:

Communicatie met klanten

Denk aan communicatie via e-mail, exports vanuit klantenservicetools als Zendesk, reviews en socialmediareacties.

Google Analytics

Er zijn veel goede blogs met stappenplannen en inspiratie over welke data je kan exporteren uit GA en vervolgens met de juiste prompts kan laten ‘werken’ in GPT. Ik heb hiermee allerlei heel interessante trends kunnen zien en zelfs prognoses laten maken.

Administratieprogramma’s

Die programma’s hebben ook altijd wel exporteerfuncties van vrijwel alle data. Dit gaf mij zeer interessante inzichten in type uitgaven, vergelijkingen met andere jaren etc. Analyses die ik in geen enkel boekhoudprogramma zelf kan inzien of genereren.

Video en audio

Eerder schreef ik al over de ‘multimodale AI’; je kan niet alleen op basis van tekstuele input met een chatbot aan het werk. Ook allerlei andere type content zijn nodig. Ik hoor echt geweldige toepassingen terug vanuit de publieken; van medici die MRI-scans uploaden voor een second opinion, tot het laten maken van een website op basis van een schets in een notebook. Ik ben zelf gaan experimenten met opnames van gesprekken en webinars. Op basis hiervan kreeg ik ook ongekend interessante uitkomsten.

Wetenschappelijke artikelen

Mijn werk rondom spreekcoaching baseer ik voornamelijk op wetenschap, maar op sommige onderwerpen (zoals bijvoorbeeld hoe je het brein van het publiek kan prikkelen of het effect van slides), is heel veel onderzoek beschikbaar. Ik heb op basis van een aantal hoofdonderwerpen via Google Scholar een kleine 200 wetenschappelijke artikelen gedownload en gevoed aan een eigen chatbot, waarmee ik eigen observaties toets en ook meta-analyses laat uitvoeren.

Internet of Things-apparaten

We dragen ze veel en hebben ze ook op steeds meer plekken in ons huis en op kantoor geïnstalleerd. Ook al zijn de bijgeleverde apps al goed voor basisanalyses en aanbevelingen, je kan vaak zoveel meer doen als je alle data downloadt en uploadt in een eigen chatbot. Van de Fitbit en Philips Hue, tot allerlei ‘slimme meters’, ze hebben allemaal exporteerfuncties waarmee je met een muisklik al jouw data kan downloaden, om vervolgens te uploaden en aan het werk te zetten in GPT.

Afname gebruik ChatGPT

Na de ongekend snelle groei van het gebruik van ChatGPT, nam het gebruik na een half jaar ineens af. De site viel van plek 3 naar plek 22 in de wereldwijde ranking van meestbezochte websites en er is nog steeds in bepaalde landen een sterke daling (meer dan 10%) van het gebruik.

Hier zie en hoor ik drie hoofdoorzaken:

• Verbod – Er zijn genoeg organisaties waar ik mee werk, waar het gebruik van tools als GPT simpelweg verboden is, zoals de Nederlandse ministeries.
• Missen kennis – De meerderheid van de handjes gaat altijd wel omhoog in het publiek, als ik vraag naar wie wel eens met GPT heeft gespeeld. Maar de meeste handjes gaan ook weer naar beneden als ik vraag wie het regelmatig gebruikt. De meeste mensen hebben echt duidelijk nog moeite met het formuleren van een goede ‘prompt’ en uberhaupt inzien waar chatbots hen van praktisch nut kunnen zijn.
• Niet blij met de output – Ik hoor ook steeds meer mensen die door de (soms slechte) kwaliteit van de output van tools als GPT, er de brui er aan geven. Volgens experts is GPT bijvoorbeeld sinds de vorige upgrade op sommige vlakken ‘dommer’ geworden. Iets wat maker OpenAI trouwens sterk afwijst; “we make each new version smarter.”

‘Laat ook maar’

Dat mensen zo snel teleurgesteld zijn en afdruipen, vind ik wel heel jammer. Net als in het normale leven worden de antwoorden op vragen vaak beter tijdens een gesprek. Ik ben soms echt een uur in gesprek met mijn GPT-data en neem ook vaak niet genoegen met het eerste antwoord.

Lees Ook: De belangrijkste blockchain ontwikkelingen voor 2024

Denk dus niet ‘laat maar’ als het antwoord tegenvalt, maar ga juist het gesprek aan. Dit is iets dat ik ook van de meeste mensen terughoor, ze doen dit niet. Zonde, want vaak is een tweede antwoord juist wel top. Maar nog veel belangrijker, je zorgt ervoor dat je eigen chatbot hier ook in korte tijd een stuk beter mee wordt in het algemeen. Denk dan aan de ‘tone of voice’, manier van antwoorden en formulering hiervan

Even omdenken voor de lancering

Er komen steeds meer humoristische voorbeelden van chatbots die helemaal ‘rogue’ gaan. Dan heb ik het niet over simpel hallicuneren, maar echt antwoorden geven die de eigenaar schaden. Voor de GPT-hype zagen we dit al met de Hitler-groetende bot van Microsoft, de liegende bot van Snapchat, de klantenservicebot van pakketbezorger DBD en talloze chatbots van gezondheidsorganisaties, die annorexiapatienten bijvoorbeeld ineens dieet advies gingen geven.

Een eigen chatbot, twijfel je nog?

Met het ongekende potentieel wat eigen chatbots mij al hebben gegeven en dagelijks geven, blijf ik me soms verbazen dat de meeste professionals nog niet hebben nagedacht over een eigen chatbot. Hopelijk heeft dit artikel weer een extra impuls gegeven aan alle twijfelaars.

Zal AI jouw baan nu overnemen? Als je luistert naar executives in Silicon Valley die praten over de mogelijkheden van de geavanceerde AI-systemen van vandaag, dan denk je misschien dat het antwoord ‘ja, en binnenkort’ is.

Maar een nieuw artikel dat vorige week door MIT-onderzoekers is gepubliceerd, suggereert dat automatisering op de arbeidsmarkt langzamer kan gebeuren dan je denkt.

De onderzoekers van het computerwetenschaps- en kunstmatige intelligentielaboratorium van MIT bestudeerden niet alleen of AI een taak kon uitvoeren, maar ook of het economisch zinvol was voor bedrijven om mensen te vervangen die deze taken uitvoerden in de bredere context van de arbeidsmarkt.

“Over het geheel genomen suggereren onze bevindingen dat AI-banen substantieel zullen verdwijnen, maar ook geleidelijk – en dat er daarom ruimte is voor [overheids]beleid en omscholing om de gevolgen voor de werkloosheid te verzachten”, schrijven de auteurs.

Taken zoals het analyseren van beelden van diagnostische apparatuur in een ziekenhuis, of het onderzoeken van trays om er zeker van te zijn dat ze de juiste items bevatten, worden in het artikel gegeven als voorbeelden van het soort ‘visietaken’ dat de huidige AI haalbaar zou kunnen uitvoeren. Maar dit soort taken zijn vaak zo gefragmenteerd, zo stellen de auteurs, dat het oneconomisch is om ze te automatiseren. Het kost veel meer geld om een AI op te leiden, dan het werk door mensen te laten doen.

“Hoewel er enige verandering op komst is, is er ook enige tijd om je eraan aan te passen. Het zal niet zo snel gebeuren dat alles meteen in chaos terechtkomt.” vertelt Neil Thompson, de hoofdauteur van het onderzoek

Een recente studie van ChatGPT maker OpenAI schatte dat 19% van de Amerikaanse werknemers 50% van hun taken op de werkplek ‘beïnvloed’ zou kunnen zien door systemen op het huidige GPT-4-niveau – een veel hogere schatting dan de studie van de MIT-onderzoekers die zich uitsluitend op computervisie richt. Hoewel een dergelijke investering economisch zinvol kan zijn voor de grootste bedrijven, is deze vaak niet goedkoper voor een kleine onderneming die eenvoudigweg een opgeleide werknemer kan behouden die de taak al goed uitvoert.

Deze dynamiek is volgens het MIT-artikel een belangrijke reden dat niet alle taken waar AI vandaag de dag toe in staat is ook economisch haalbaar zijn om mensen in te vervangen. Maar elke dag verbaas ik mij weer over de snelheid waarmee technologie momenteel zich ontwikkeld. Dus het wachten is op een volgende versie van een AI, die het MIT onderzoek alweer laat dateren.

Merken als Mercedes-Benz, Ferrari, Nike, Adidas en eBay zijn er actief mee bezig: fysieke producten linken aan virtuele. Het is dé nieuwe trend in marketingland. Maar wat zijn phygitals en wat kan je ermee als organisatie? In dit artikel alles hierover.Het begrip phygitals bestaat al sinds 2007 en werd aan de andere kant van de wereld, in Australië, bedacht. In de oorspronkelijke context van marketingcommunicatie verwijst het naar het opbouwen van relaties met klanten in zowel de fysieke als de digitale wereld. Door de opkomst en mogelijkheden van NFTs (en achterliggende blockchaintechnologie), wordt het ineens heel makkelijk om dit te faciliteren en zijn er steeds meer organisaties die hier gebruik van maken.

Verschillende grote merken zijn in het afgelopen jaar bijvoorbeeld begonnen met het verbinden van fysieke goederen met virtuele tegenhangers. Hierdoor zijn interessante usecases aan het licht gekomen:

1) Marketing na aankoop van een product of dienst

Bij aankoop van een fysiek item, krijg je een NFT die hieraan verbonden is. Met die NFT kan je vervolgens online allerlei unieke ervaringen ontgrendelen. Een leuke gimmick voor de klant en voor het bedrijf is het weer heel interessant, omdat zij hiermee veel interessante data kunnen genereren na de aankoop.

2) Secundaire verkoop in kaart

Door fysieke producten aan NFTs te koppelen met behulp van NFC-chips, kunnen merken secundaire verkopen, nieuwe eigenaren en het gedrag van algemene houders volgen.

3) Authenticiteit en traceerbaarheid

Eerder schreef ik al over de omvang van de namaakproducten in Europa, die volgens de OESO meer dan $500 miljard per jaar bedraagt. Van vis en kip, sneakers tot tassen. Met phygitals kan je de echtheid nagaan. Dit gebeurt door het scannen van een RIFD- of NFC-chip, die verbonden is aan een virtuele variant en waarmee de echtheid kan worden gecheckt

4) Limited editions

Denk hierbij aan het uitgeven (verkopen of verloten) van unieke fysieke en virtuele collecties voor bijvoorbeeld een trouwe schare fans. Hier zijn de meest uiteenlopende combinaties mogelijk. Alleen fans die een fysiek item hebben gekocht kunnen een virtuele variant kopen (of krijgen) en andersom.

Nike: co-creatie, gamification en phygitals

Er zijn al heel wat merken die vol in de phygitals zijn gedoken. Nike lanceerde de virtuele “OurForce 1”-collectie op zijn blockchain-platform SWOOSH. De reden om dit platform op te zetten volgens het merk:

That champions athletes and serves the future of sport by creating a new, inclusive digital community and experience and a home for Nike virtual creations.

Deze collectie maakt deel uit van een wedstrijd, waarbij Nike-fans werden uitgenodigd om een futuristische virtuele schoen te ontwerpen. Alleen deelnemers aan deze wedstrijd mochten eind vorig jaar een bijzondere fysieke sneaker kopen, die het merk apart hiervoor op de markt heeft gebracht. Een prachtig voorbeeld van convergentie van co-creatie, gamification en phygitals.

Nike never viewed technology as simply another channel for transactions, but rather a means of creating an ongoing connection with their customers, while also connecting their customers to the community. – Doug Stephens, retailfuturist

This is not a jpeg

Het merk lanceert aan de lopende band phygital-projecten, zoals ook recent de ‘Air Force 1 Low TINAJ’, waar TINAJ staat voor “This is not a jpeg’. Een knipoog naar hoe veel mensen nog steeds naar NFTs kijken.

De plannen met het SWOOSH-platform zijn groots. Je krijgt niet alleen unieke toegang tot bijzondere events met atleten, maar kan de virtuele kleding ook bijvoorbeeld dragen in games. Ook kan je de 3D-tekeningen downloaden, zodat je ze verder kan personaliseren. Er werd inmiddels al voor meer dan een miljard Dollar aan virtuele kleding van het kledingmerk verhandeld.

Dior & Ralph Lauren: phygitale schoenen

Ook Dior werkte aan phygitale schoenen en lanceerde een lijn sneakers met een digitale tweeling op de blockchain. In de rechterzool van de fysieke schoen zit een NFC-chip ingebouwd, waarmee de echtheid van de schoen is te verifiëren. Daarnaast kan je de verschillende stappen in het productieproces bekijken en een melding ontvangen als er een nieuwe collectie aan komt.

Kledingmerk Ralph Lauren ging weer een stap verder en lanceerde een eigen (virtueel) eiland binnen een van de populairste gamingplatformen; Fortnite. Hier kunnen gebruikers de game Race to Greatness spelen en leuke virtuele goodies winnen. Om geheel in stijl deel te nemen aan de race, kunnen gebruikers een digitaal paar schoenen kopen van het kledingmerk, die $15 kosten. Ook is er een gelimiteerde oplage van een fysieke variant.

Kluizen en koffers

Hoewel de meeste kledingmerken hun virtuele reis zijn begonnen met sneakers, worden er steeds meer bijzondere items gephygitized. Louis Vuitton lanceerde bijvoorbeeld een Treasure Trunk. Een virtuele reiskoffer die voor $39.000 per stuk te koop is.

Mensen die denken snel geld te verdienen door een koffer te kopen en voor een hoger bedrag te verkopen, komen bedrogen uit. Er zijn namelijk allerlei nieuwe mogelijkheden om dit ‘flippen’ te voorkomen. Eerder schreef ik al over ‘solbound tokens’; tokens die je niet kan doorverkopen.

Dat is handig als je bijvoorbeeld een diploma of ander certificaat wil opslaan, waarmee DUO nu experimenteert. Maar dus ook met unieke virtuele items, waarvan je als merk wil dat ze ook echt van een fan blijven en niet voor de speculatieve handel worden gebruikt.

Gucci Material NFT omzetten in fysiek product

Ook Gucci heeft een heel mooie usecase van phygitals laten zien. Het merk bood de houders van een Gucci Material NFT de mogelijkheid om deze kostenloos in te wisselen voor een fysiek Gucci-product, zoals een tas of portemonnee. Deze NFTs waren te winnen in de game Battle Town, waar Gucci een virtuele modewinkel had opgezet.

FIAT & Mercedes

Het zijn trouwens niet alleen kledingmerken die al deze gave mogelijkheden hebben ontdekt. De meest uiteenlopende usecases worden nu door bedrijven ontwikkeld en gelanceerd. Autofabrikant FIAT heeft bijvoorbeeld haar loyaliteitsprogramma op de blockchain gezet en lanceerde de FIAT Pass, een digitale loyaliteitskaart, die allerlei voordelen biedt. Concollega Mercedes wil zaken als eigendomsbewijzen en gebruiksrechten van hun auto’s als NFT opslaan en heeft hier al patenten voor aangevraagd.

Ook maken phygicals unieke samenwerkingen mogelijk; kledingfabrikant Adidas werkt bijvoorbeeld samen met autofabrikant Bugatti. Ze lanceerden een bijzondere collectie schoenen, geïnspireerd door het design van Bugatti. Je krijgt hier gelijk een virtuele variant van, waarmee je toegang krijgt tot het Adidas Collect Web3-platform.

Pinguins & Paspoorten

Weer een bijzondere technologische stap verder? Pudgy Penguins laat het zien. Het verkocht binnen een dag via Amazon 20.000 phygital pinguins. Fysieke knuffels, die gekoppeld zijn aan een virtuele variant. Je krijgt er een geboortecertificaat bij, die toegang geeft tot de virtuele omgeving. Hier kan je de pinguin verder aanpassen naar wens, pinguin spelletjes spelen en met andere eigenaren communiceren.

https://youtube.com/watch?v=4Exe6SLU6lE%3Ffeature%3Doembed

Nu begrijp ik dat veel organisaties denken; dit is nog wel een brug te ver. Dit past niet bij mijn doelgroep of een virtuele ervaring heeft momenteel niet veel nut. Toch heeft het wel zeker zin om er over na te denken, bijvoorbeeld als je kleding, schoenen of een ander soort textiel maakt. Vanaf 2027 moet je namelijk in de EU een ‘Digital Product Passport toevoegen aan elk product.

Dit is een onderdeel van de Europese ‘Green Deal’. Elk productpaspoort bevat informatie over wat voor materialen het product uit bestaat en waar het vandaan komt. Om de circulaire economie te versnellen, moet het daarnaast ook informatie bevatten over hoe het product gebruikt, afgedankt, hergebruikt of gerecycled kan worden.

Sommige fabrikanten hebben hier al een grote stap in gezet, door samen te werken binnen het AURA blockchain consortium. Hier zijn niet alleen alle merken van de LVHM Groep verzameld (Louis Vuitton, Bulgari, Cartier, Dior, Prada), maar ook bedrijven als Mercedes Benz.

Zelf aan de slag & what is next

Als je hier zelf mee aan de slag wil, dan verdient het niet alleen de moeite om de cases te kijken van de eerder genoemde merken. Maar kijk ook naar de partijen die dit allemaal technisch faciliteren, zoals Boson, Web3Sense en Addressable. Ciety is een megagaaf platform, waar je makkelijk een eigen collectie merchandise kan maken, gekoppeld aan een virtuele variant en online omgeving.

Door de snelle ontwikkelingen op gebied van phygitals, maar ook blockchain en metaverse, verwacht ik in het komende jaar veel meer gave ontwikkelingen. De UX van veel oplossingen wordt steeds beter, waardoor de gebruiker niet eens meer door heeft dat het van bepaalde technologieen (zoals blockchain, NFTs etc) gebruikmaakt.

Lees Ook: Marketing in de metaverse: mijn ervaringen & tips

Zoals ik het afgelopen jaar hier op Frankwatching al een paar keer schreef over metaverse; Generatie Z en Alpha zijn niet alleen vaak al gewend aan virtuele ervaringen, maar prefereren dit ook steeds meer ten opzichte van fysieke ervaringen.

Ik zie dit dan ook in rap tempo veranderen van een leuke gimmick, naar een belangrijk onderdeel van zowel de marketing van als het ecosysteem rondom een merk.