kan AI taal leren zoals een kind: Het afgelopen jaar mocht ik twee neefjes verwelkomen en ook vele vrienden zien, die hun geluk niet op kunnen door de geboorte van hun kind. Met de huidige AI-gekte, was het dan ook wachten op een moment dat ook baby’s betrokken zouden worden in deze ontwikkelingen.

Sam was zes maanden oud toen hij voor het eerst een lichtgewicht camera op zijn voorhoofd bond. De volgende anderhalf jaar legde de camera flarden van zijn leven vast: hoe hij rondkroop bij de huisdieren, zijn ouders zag koken en met oma huilde op de veranda. Dit klinkt als een schattige peutervideo, maar is eigenlijk een gedurfd concept: kan AI taal leren zoals een kind?

Een nieuwe studie in Science laat zien hoe onderzoekers Sam’s opnamen gebruikten om een AI, genaamd Child’s View for Contrastive Learning (CVCL), taal te leren begrijpen. Deze AI, die op een geheel andere manier werkt dan grote taalmodellen zoals ChatGPT, leerde basisconcepten te begrijpen door beeld en geluid aan elkaar te koppelen, net zoals peuters dat doen.

De AI werd getraind met video’s uit Sam’s leven, die een fractie vormden van zijn dagelijkse wakkere uren, maar desondanks in staat was om de juiste beelden bij woorden te plaatsen. Dit vermogen werd getest met een cognitieve test, waarbij de AI een correcte afbeelding moest kiezen uit een reeks opties, zoals een bal identificeren tussen verschillende voorwerpen.

Hoewel de AI slechts getraind was met een beperkte hoeveelheid data, presteerde het bijna net zo goed als geavanceerde algoritmes die met veel meer data getraind waren. Dit suggereert dat het koppelen van videobeelden aan audio cruciaal is en dat de AI in staat is om te generaliseren en te leren van nieuwe situaties. De studie toont aan dat een AI, met input van slechts één kind, kan leren hoe woorden met elkaar en met beelden en concepten verbonden zijn, en biedt een nieuw perspectief op de mogelijkheden van AI om te leren zoals kinderen dat doen.

Het was niet alleen vuurwerk tijdens het Chinese nieuwjaar afgelopen week; Bitcoin steeg tot boven $50.000, door de groei van groot kapitaal en kleine gebruikers. Met de huidige groei kan het komende jaar het aantal gebruikers wereldwijd door het miljard schieten. In Nederland zijn de digitale munten ook onverminderd populair. Al meer dan twee miljoen Nederlanders hebben erin geïnvesteerd. Maar welke fouten worden gemaakt en hoe kan je dit voorkomen? In dit artikel vind je 6 tips.

Door de AI-hype lijken veel andere gave technologieën het onderspit te delven in media-aandacht. Het mooie van de onderliggende blockchain-technologie, is dat vrijwel alle data transparant zijn. Hierdoor kan je heel veel mooie analyses maken over het gebruik en de adoptie ervan wereldwijd. Overheden en wetshandhaving-instanties doen dit met een platform als Chainalysis, consumenten gaan daarvoor naar Glassnode, die ook doorlopend ontzettend interessante analyses op YouTube zet.

De verwachtingen in 2024

Zoals ik al eerder schreef in mijn trendartikel 2024 over crypto: we gaan van het saaiste naar een significant belangrijk jaar. Mijn eerste voorspelling is al uitgekomen: de brug naar de grote jongens is gelegd. De Amerikaanse beurswaakhond SEC heeft een zogenaamde ‘Bitcoin ETF’ goedgekeurd. Daarmee is het voor grote investeerders ineens heel makkelijk om te investeren cryptovaluta zoals Bitcoin. Die hoeven dan niet zelf meer de crypto’s te kopen en bewaren, maar kunnen makkelijk via een derde partij in grote hoeveelheden investeren. De eerste dagen vloeide er zo al meer dan $4 miljard naar deze partijen en oversteeg dit de handel in een edelmetaal als zilver. Inmiddels zijn er al meer dan 50.000 Bitcoins aangekocht voor deze ETF’s.

I can’t explain you how ridiculous this is – Nate Geraci, ETF Institute

Maar er staat nog een aantal gebeurtenissen op de agenda in de komende maanden, die een heel positief effect kunnen hebben op de markt. Het is dan ook niet alleen de interesse van de grote investeerders die toeneemt, maar ook consumenten. Ik merk het aan de vele telefoontjes en appjes die ik weer krijg van mensen voor advies, maar ook in de discussies met studenten tijdens colleges die ik mag geven en keynotes op events.

De marktwerking die ik vroeger al leerde tijdens mijn studie finance, geldt hier heel duidelijk. De interesse stijgt exponentieel mee met de prijsstijgingen. Dat kan je ook mooi zien in de ‘Fear & Greed index’.

Maar met alle enthousiasme, zie ik ook veel zaken fout gaan.

Rugs & Romance, Pig Butchering & Ponzi’s

Toen ik in 2015 begon met crypto, kocht ik mijn eerste Bitcoins voor ongeveer $100. Hetzelfde jaar verkocht ik ze voor $800, omdat ik een tijdje offline in een jungle een TEDx event ging organiseren en daardoor niet meer de prijzen in de gaten kon houden. Inderdaad, het was niet mijn beste startmoment met cryptovaluta, met de huidige koers die schommelt rond de $40.000.

De gekke prijzen zorgen ervoor dat veel mensen ook steeds op zoek gaan naar een cryptovaluta die ook de potentie heeft om (het liefst in korte tijd) exponentieel te stijgen (‘moonen’ in crypto-taal). Ze gaan niet voor de ‘veiligere’ keuzes zoals Bitcoin en Ethereum, maar munten zoals memecoins (waar ik recent over schreef) BONK die in korte tijd 15000% stijgen.

Eigen crypto maken

Je kan tegenwoordig in een aantal seconden een eigen crypto maken. Als je hier een goed marketingapparaat voor inzet, en kanalen als X en Telegram helemaal volspamt, dan kan je daarmee de prijs ook in korte tijd opdrijven. Als de prijs dan veel is gestegen, verkoop je jouw eigen munten en tel uit je winst. Pump & dump noemen ze dit. En dat is ontzettend illegaal, maar iets wat wel in verschillende vormen dagelijks voorkomt in het ecosysteem van cryptovaluta. Volgens onderzoek werden er zo 350 nieuwe ‘scam crypto’s’ gemaakt elke dag.

SCAMS

Er zijn allerlei typen SCAMS in cryptovaluta, van Pig Putchering en traditionele Ponzi Scemes, tot Rug Pulls en Romance Scams. Met de vele positieve toepassingen die écht impact hebben op mensen, is het uiteraard erg jammer dat er ook een dergelijke schaduwkant aan zit. Maar het is in de snelle digitale wereld van tegenwoordig lastig uit te bannen. Helaas zijn er nog dagelijks talloze goedgelovige consumenten die hierin trappen en zo in de afgelopen jaren vele miljarden euro’s kwijtraakten. Hoe kan je dit voorkomen? Door van te voren jezelf in te lezen in de crypto, waarin je wil investeren. In 2019 schreef ik hier al een artikel over met praktische tips.

Liever warm dan koud

De onderliggende technologie van cryptovaluta is ontwikkeld rondom een decentrale gedachte. Je bent hier jouw eigen bank. Je kan transacties zelf direct uitvoeren, zonder dat je een tussenpersoon als een bank, creditcard of dienstverlener als Paypal nodig hebt. En je hebt jouw eigen digitale portemonnee, waar je de toegang tot deze digitale munten in opslaat. Daarnaast zijn er steeds meer mensen die dit op een zogenaamde ‘ledger’ opslaan; een soort USB-stick.

De decentrale gedachte is geweldig, maar helaas voor de meeste consumenten echt nog te complex. Mensen raken het wachtwoord en backup-codes bijvoorbeeld kwijt. En omdat alles decentraal is, is er geen centrale helpdesk die je kan bellen. De naam ‘crypto’ zegt al genoeg over de cryptografische manier van werken. Het is zo veilig, dat je nooit meer toegang kan krijgen tot jouw munten als je het wachtwoord en de backup-codes kwijt bent.

Verloren Bitcoins

Ik heb zo al een aantal mensen aan de lijn gehad die op die manier hun munten zijn kwijtgeraakt. Je kan nog wel mooi op het internet zien dat ze in een digitale portemonnee zitten, maar je kan er niet meer bij om ze bijvoorbeeld te verkopen. Er zijn talloze verhalen bekend, zoals van een man die in de begindagen 7000 Bitcoins voor een paar euro kocht en ze op een ledger zette. Maar hij kan er niet meer bij, omdat hij het wachtwoord niet meer weet. Weg $280 miljoen. Volgens blockchainanalyse-bedrijf Chainalysis zijn er zo alleen al van de 21 miljoen Bitcoins, 3.7 miljoen verloren gegaan en deze zijn nu onmogelijk te achterhalen.

Hoewel ik groot fan ben van de decentrale gedachte van de technologie, zie ik zelf de meeste mensen hun crypto’s dan ook niet zelf in een digitale portemonnee opslaan. Ze laten ze staan op de beurs waar ze de munten hebben gekocht. Daar is altijd een helpdesk, die je alsnog weer toegang kan geven tot jouw munten, mocht je bijvoorbeeld het wachtwoord kwijt zijn geraakt. Het enige risico wat je hier kan lopen, is dat een beurs failliet gaat.

Op eigen bodem

Dat brengt mij op de derde tip: kijk goed naar de beurs waar je jouw crypto’s koopt. Er zijn in het verleden genoeg exchanges failliet gegaan, samen met alle klanttegoeden. Namen als Mt. Gox, FTX en Quadriga staan bij veel mensen nog vers in het geheugen. Netflix maakte hier al een heel interessante documentaire over:

Het komende jaar wordt de Europese crypto-wetgeving ‘MICAR’ van kracht. In aanloop daarnaartoe zijn er al heel wat Nederlandse beurzen door een ontzettende strenge keuring gegaan van De Nederlandse Bank (DNB). Een grote stap voorwaarts, omdat een aantal obscure partijen eieren voor hun geld hebben gekozen en Nederland hebben verlaten. Daarnaast zijn de overgebleven partijen in hun registratie maandenlang zo door de mangel gehaald door de DNB, dat een registratie in mijn optiek echt een ‘quality seal of approval’ is.

Check van tevoren dus even in het register van de DNB of de partij ook in Nederland gevestigd is.

Stabiel, niet volatiel

Alles leuk en aardig; vrijwel iedereen die in crypto zit, zit er in voor het maken van winst op de investering. Ja, ik ben ook dagelijks bezig met de technologie, maar ik ben daar echt in de minderheid. Vrijwel iedereen die crypto’s in bezit heeft, hoopt winst te maken op die investering. Maar, dan moet je wel in cryptomunten investeren die ook kunnen stijgen in waarde. Een aantal van de meest populaire crypto’s, zijn zogenaamde ‘stablecoins’. Dat zijn munten die altijd hun waarde behouden.

Als we kijken naar de marktomvang, dan is de derde munt momenteel ‘Tether’: een stablecoin die altijd $1 waard is. Heel handig voor als je jezelf even niet wil blootstellen aan stevige koersschommelingen. Maar investeerders die hierin investeren en denken daarop winst te maken, zijn al snel een illusie armer. Ik zie veel nieuwe investeerders in dit soort munten investeren, omdat ze niet veel kosten. Liever 1000 Tethers dan ‘slechts’ 0.01 Bitcoin. ‘Poor mans gold’ noemen ze dat ook wel in het crypto-ecosysteem.

Wil je dus investeren met als doel winst te maken? Kijk dan van tevoren even of je niet per ongeluk in een stablecoin investeert. Hier kan je een mooi overzicht vinden.

Aaaaaaaaand… it’s gone!

Slim in crypto, met elke klik: een geweldige campagne vanuit de Nederlandse overheid om vooral jongeren te informeren over de risico’s van crypto’s.

“Er wordt op sociale media heel veel informatie gedeeld over crypto’s, maar financiële influencers zijn lang niet altijd neutraal en transparant. Als je eraan denkt om crypto’s te kopen, zorg dan dat je weet wat de risico’s zijn en staar je niet blind op beloofde hoge rendementen. Geef alleen geld uit dat je kunt missen en bedenk dat als iets te mooi klinkt om waar te zijn, dan is het dat vaak ook.” – Minister Kaag

Ik moedig niemand aan om te investeren in crypto. Iedereen moet echt voor zichzelf bepalen op wat voor manier spaargeld ‘aan het werk’ kan worden gezet. Aandelen, crowdfunding of crypto; iedereen moet hier echt een eigen afweging in maken. Maar ik zeg hier wel heel duidelijk ‘spaargeld’. Want helaas merk ik in de vele interacties die ik heb bij het geven van college’s en keynotes over dit onderwerp, dat er veel mensen zijn die ook investeren met bijvoorbeeld geleend geld.

Even een paar honderd euro (of zelfs meer) lenen om te investeren in crypto. En door de snelle stijging van bepaalde munten, heb je die investering morgen al terugverdiend en ben je ‘financieel vrij’. Kan je lekker een Lamborghini kopen of in een private jet vliegen, zoals veel van die influencers doen. Tenminste, dat is wat heel wat influencers je voorhouden in een dure cursus die ze aanbieden en waar uiteindelijk alleen zij geld aan verdienen. Vaak worden deze auto’s en privejets zelfs gehuurd om een nog mooier beeld voor te houden.

De belangrijkste tip die ik mensen altijd meegeef als ze overwegen om te investeren in crypto: doe dat alleen met geld dat je kan missen. De waarde van een munt kan in korte tijd flink dalen. Tijdens de laatste crash in 2022 verloren bijvoorbeeld 70% van de crypto’s meer dan 90% van hun waarde. Als je dan net geld hebt geleend om er in te investeren en je moet dit terug betalen, dan zit je in de problemen. Iets waar helaas steeds meer mensen achterkomen, volgens het Nibud.

Fabels en fake news

Zelf probeer ik altijd heel objectief en positief-kritisch te kijken naar alle ontwikkelingen in het ecosysteem. Ik zie wereldwijd al jaren heel veel gave toepassingen van crypto’s en de onderliggende blockchain-technologie, die écht impact hebben op mens en maatschappij. Maar ik zie ook de eerder beschreven scams en fouten die mensen maken, met alle gevolgen van dien. Ik probeer hier echt wel een duidelijk onderscheid te maken tussen de feiten en fabels. Het transparante karakter van de onderliggende blockchain-technologie geeft onafhankelijke onderzoekers hier een schat aan data en informatie.

“Crypto wordt vooral gebruikt door criminelen”

Volgens Interpol en de EU is het aandeel van regulier geld (cash en digitale transacties via banken) veel groter dan dat van crypto’s. Het aantal crypto-transacties dat als ‘illegaal’ wordt aangemerkt neemt daarnaast steeds meer af.

“Crypto kookt de oceanen”

Een van de meeste levendige discussies rondom crypto blijft het energieverbruik van het zogenaamde ‘minen’. Het energieverbruik van Bitcoin staat gelijk aan dat van de energieconsumptie van heel Nederland. Het zou oceanen doen koken door alle warmte.

Voor mij zijn de grootste uitdagingen op de wereld de grootste business opportunities. Dat zie je ook terug in de snelle ontwikkeling van de onderliggende blockchain-technologie van bijvoorbeeld de op een na grootste crypto Ethereum. Daar is door een waanzinnige upgrade in de code het energieverbruik met 99,98% gedaald.

En die Bitcoin-mining dan? Een van de grootste accountants- en adviesorganisaties van de wereld, KPMG, kwam hier eind vorig jaar met een uitgebreid en zeer interessant rapport.

• Bitcoin-miners zijn begonnen met het hergebruiken van warmte voor verschillende doeleinden, zoals het verwarmen van kassen, huizen, kantoren of zwembaden.
• Sommige miners gebruiken afgefakkeld gas voor het minen, waardoor de methaanemissies worden verminderd. Geld werd verdiend aan wat anders verspilde energie zou zijn.
• Inactieve en verspilde energie is een groot probleem voor installaties voor hernieuwbare energie, als gevolg van een mismatch tussen vraag en aanbod. Hoewel dit kan leiden tot lage of zelfs negatieve prijzen voor de nutsbedrijven, kunnen miners die energie verbruiken, wat een stimulans vormt voor nieuwe, hernieuwbare energiebronnen.

Met alle gave ontwikkelingen momenteel op het gebied van technologische verbeteringen en wereldwijde adoptie, ben én blijf ik mega enthousiast over cryptovaluta. Ik blijf dit dan ook in het komende jaar vol enthousiasme volgen voor Frankwatching.

Dit artikel is absoluut geen financieel advies en moet ook niet zo worden gezien. Het moet enkel worden gezien vanuit een informatieve insteek. Doe je eigen onderzoek voordat je in crypto investeert. Crypto kan lucratief zijn, maar ook riskant.

Alweer zestig jaar geleden werd Eliza gelanceerd. Het werd uiteindelijk een nachtmerrie voor de maker. MIT-computerwetenschapper Joseph Weizenbaum had deze chatbot opgezet, om te laten zien hoe oppervlakkig de status van het gesprek tussen mens en machine was. Maar dit had het het tegenovergestelde effect. Het werd de eerste chatbot in de geschiedenis die jaren kostte om op te zetten.

Het waren geen simpele antwoorden en gesprekken die Eliza gaf aan en voerde met haar gebruikers. Mensen begonnen lange, diepe en zeer privé-gesprekken te voeren met een programma dat alleen in staat was de woorden van gebruikers naar hen terug te reflecteren. Verontrust en totaal verontwaardigd hierover, heeft Weizenbaum de rest van zijn leven gewaarschuwd voor de gevaren van AI en computers in het algemeen.

Het grappige is dat Eliza de antwoorden echt gaf op basis van een paar antwoorden. Om een gesprek op gang te brengen, probeerde het op basis van een trefwoord een vraag terug te stellen. Dus als jouw prompt ‘kind’ bevatte, dan stelde hij de vraag ‘hoe is het met jouw kind’. Was er geen duidelijk trefwoord, dan kreeg je een standaardvraag zoals ‘vertel me meer’.

User: Men are all alike.
Chatbot: IN WHAT WAY
User: They’re always bugging us about something or other.
Chatbot: CAN YOU THINK OF A SPECIFIC EXAMPLE
User: Well, my boyfriend made me come here.
Chatbot: YOUR BOYFRIEND MADE YOU COME HERE
User: He says I’m depressed much of the time.
Chatbot: I AM SORRY TO HEAR YOU ARE DEPRESSED

De nieuwste chatbots

Inmiddels baseren de nieuwste chatbots zich op massieve hoeveelheden data. Alleen al ChatGPT werkt op basis van een database van 45 terabyte. Dat is evenveel als 12.500 films of 12.500.000 foto’s van 12mb-resolutie. In november vorig jaar kwam OpenAI met weer een grote update; gebruikers konden vanaf toen hun eigen GPT maken, zonder enige technische kennis. In een paar minuten kan je al één online hebben en gaan gebruiken, schreef Kim Pot eerder.

Zelf ontplofte ik weer van de ideeën, vooral nadat ik in het afgelopen jaar al meerdere malen ‘down the rabbithole’ was gegaan. Ik keek hoe ChatGPT mijn dagelijkse werkzaamheden zou kunnen verbeteren, versterken of zelfs vervangen. Als eventorganisator keek ik naar alle tools die er zijn om events nóg strakker op te zetten en te verrijken. Als presentatiecoach deed ik hetzelfde, maar keek dan naar alle tools rondom het voorbereiden van een presentatie, van verhaal en slides tot vragen. Maar een van de meestgestelde vragen die ik krijg, als ik een keynote geef over het praktische gebruik van AI, blijft echt het opzetten van een eigen chatbot.

Je eigen chatbot: wat wil je er precies mee gaan doen?

Het is goed om van tevoren even na te denken wat je met de chatbot wil gaan doen. En vooral ook; wie hem gaat gebruiken. Ik heb zelf de afgelopen tijd 8 chatbots opgezet, maar die zijn echt alleen voor eigen gebruik. Dit is niet alleen handig voor de selectie van de chatbot zelf, maar ook voor het selecteren van de (type) data.

Ik hoor wel van mensen terug dat ze heel simpel een chatbot hebben opgezet en hierin een stapel industrierapporten en eigen adviesrapporten hebben geüpload en er daarna mee zijn ‘gaan spelen’. In mijn optiek is dat echt verloren tijd, als je niet een duidelijke doelstelling hebt bij het gebruik.

Voor mij is dat bij de ene chatbot puur de analyse van geluidsopnames, bij de andere echt het analyseren van mijn bedrijven en onverwachte trends en mogelijkheden signaleren. Op basis daarvan ga ik vervolgens gericht op zoek naar data om te voeden en series prompts om de juiste conversatie te voeren.

Welke gaat het worden?

Ook al kwam OpenAI breed in het nieuws met de lancering van de mogelijkheid om zelf een GPT op te zetten, er zijn talloze andere tools die je kan gebruiken. Ik ben dus ook eerst wat breder gaan kijken naar de mogelijkheden, hoe makkelijk ze op te zetten zijn en uiteraard, of ze de resultaten geven die ik wens.

Je kan bijvoorbeeld ook zeker een chatbot maken op basis van Google Bard, maar dat is voor de gemiddelde lezer van Frankwatching wellicht niet weggelegd. Je moet hier zelf gaan coderen met Python en andere scriptalen en je kan dus niet zoals met GPT, met een paar muissklikken een ‘ready to use’-bot lanceren.

Er zijn ook applicaties die gebruik maken van de kracht van GPT, maar met een eigen oplossing komen. Bijvoorbeeld voor op je eigen site, zoals Chatbase, CustomGPT en YourGPT. Daarnaast zijn er bots gericht op het opzetten van een klantenservice en leadflow. Allemaal bots die je zonder enige technische kennis kan inrichten en gebruiken. Beschik je wel over de technische kennis? Dan zou ik zeker eens gaan kijken naar open-source bots als PyTorch, Keras of Tenserflow.

Zelf gebruik ik echt enkel ChatGPT, omdat ik alleen ‘interne’ chatbots voor eigen gebruik heb. Daarnaast kan je tegenwoordig makkelijk met WordPress plugins en simpele tools, jouw eigen GPT-chatbot ook toevoegen aan je eigen website, om hem beschikbaar te maken voor klanten.

Verscholen pareltjes

Veel professionals zitten op potten goud, zonder dit te weten of dit überhaupt te kunnen gebruiken. Dan heb ik het niet over ouderwetse goudbaren of munten, maar echt data. Elke dag komt er ruim 300 miljoen terabyte bij, maar het is voor een gemiddelde ondernemer of organisatie lastig om de data ook echt strategisch in te zetten.

Waarom ik zo ontzettend enthousiast ben over de mogelijkheid om een eigen GPT te maken, maar ook waar ik veel mensen nog het potentieel verre van optimaal zie benutten? Dat gaat om de breedte van de data. Ik zie de meeste mensen niet verder komen dan het uploaden van een aantal generieke PDF-bestanden, terwijl een gemiddelde organisatie zo ontzettend veel bruikbare data heeft. Ga ook eens experimenteren met bijvoorbeeld:

Communicatie met klanten

Denk aan communicatie via e-mail, exports vanuit klantenservicetools als Zendesk, reviews en socialmediareacties.

Google Analytics

Er zijn veel goede blogs met stappenplannen en inspiratie over welke data je kan exporteren uit GA en vervolgens met de juiste prompts kan laten ‘werken’ in GPT. Ik heb hiermee allerlei heel interessante trends kunnen zien en zelfs prognoses laten maken.

Administratieprogramma’s

Die programma’s hebben ook altijd wel exporteerfuncties van vrijwel alle data. Dit gaf mij zeer interessante inzichten in type uitgaven, vergelijkingen met andere jaren etc. Analyses die ik in geen enkel boekhoudprogramma zelf kan inzien of genereren.

Video en audio

Eerder schreef ik al over de ‘multimodale AI’; je kan niet alleen op basis van tekstuele input met een chatbot aan het werk. Ook allerlei andere type content zijn nodig. Ik hoor echt geweldige toepassingen terug vanuit de publieken; van medici die MRI-scans uploaden voor een second opinion, tot het laten maken van een website op basis van een schets in een notebook. Ik ben zelf gaan experimenten met opnames van gesprekken en webinars. Op basis hiervan kreeg ik ook ongekend interessante uitkomsten.

Wetenschappelijke artikelen

Mijn werk rondom spreekcoaching baseer ik voornamelijk op wetenschap, maar op sommige onderwerpen (zoals bijvoorbeeld hoe je het brein van het publiek kan prikkelen of het effect van slides), is heel veel onderzoek beschikbaar. Ik heb op basis van een aantal hoofdonderwerpen via Google Scholar een kleine 200 wetenschappelijke artikelen gedownload en gevoed aan een eigen chatbot, waarmee ik eigen observaties toets en ook meta-analyses laat uitvoeren.

Internet of Things-apparaten

We dragen ze veel en hebben ze ook op steeds meer plekken in ons huis en op kantoor geïnstalleerd. Ook al zijn de bijgeleverde apps al goed voor basisanalyses en aanbevelingen, je kan vaak zoveel meer doen als je alle data downloadt en uploadt in een eigen chatbot. Van de Fitbit en Philips Hue, tot allerlei ‘slimme meters’, ze hebben allemaal exporteerfuncties waarmee je met een muisklik al jouw data kan downloaden, om vervolgens te uploaden en aan het werk te zetten in GPT.

Afname gebruik ChatGPT

Na de ongekend snelle groei van het gebruik van ChatGPT, nam het gebruik na een half jaar ineens af. De site viel van plek 3 naar plek 22 in de wereldwijde ranking van meestbezochte websites en er is nog steeds in bepaalde landen een sterke daling (meer dan 10%) van het gebruik.

Hier zie en hoor ik drie hoofdoorzaken:

• Verbod – Er zijn genoeg organisaties waar ik mee werk, waar het gebruik van tools als GPT simpelweg verboden is, zoals de Nederlandse ministeries.
• Missen kennis – De meerderheid van de handjes gaat altijd wel omhoog in het publiek, als ik vraag naar wie wel eens met GPT heeft gespeeld. Maar de meeste handjes gaan ook weer naar beneden als ik vraag wie het regelmatig gebruikt. De meeste mensen hebben echt duidelijk nog moeite met het formuleren van een goede ‘prompt’ en uberhaupt inzien waar chatbots hen van praktisch nut kunnen zijn.
• Niet blij met de output – Ik hoor ook steeds meer mensen die door de (soms slechte) kwaliteit van de output van tools als GPT, er de brui er aan geven. Volgens experts is GPT bijvoorbeeld sinds de vorige upgrade op sommige vlakken ‘dommer’ geworden. Iets wat maker OpenAI trouwens sterk afwijst; “we make each new version smarter.”

‘Laat ook maar’

Dat mensen zo snel teleurgesteld zijn en afdruipen, vind ik wel heel jammer. Net als in het normale leven worden de antwoorden op vragen vaak beter tijdens een gesprek. Ik ben soms echt een uur in gesprek met mijn GPT-data en neem ook vaak niet genoegen met het eerste antwoord.

Lees Ook: De belangrijkste blockchain ontwikkelingen voor 2024

Denk dus niet ‘laat maar’ als het antwoord tegenvalt, maar ga juist het gesprek aan. Dit is iets dat ik ook van de meeste mensen terughoor, ze doen dit niet. Zonde, want vaak is een tweede antwoord juist wel top. Maar nog veel belangrijker, je zorgt ervoor dat je eigen chatbot hier ook in korte tijd een stuk beter mee wordt in het algemeen. Denk dan aan de ‘tone of voice’, manier van antwoorden en formulering hiervan

Even omdenken voor de lancering

Er komen steeds meer humoristische voorbeelden van chatbots die helemaal ‘rogue’ gaan. Dan heb ik het niet over simpel hallicuneren, maar echt antwoorden geven die de eigenaar schaden. Voor de GPT-hype zagen we dit al met de Hitler-groetende bot van Microsoft, de liegende bot van Snapchat, de klantenservicebot van pakketbezorger DBD en talloze chatbots van gezondheidsorganisaties, die annorexiapatienten bijvoorbeeld ineens dieet advies gingen geven.

Een eigen chatbot, twijfel je nog?

Met het ongekende potentieel wat eigen chatbots mij al hebben gegeven en dagelijks geven, blijf ik me soms verbazen dat de meeste professionals nog niet hebben nagedacht over een eigen chatbot. Hopelijk heeft dit artikel weer een extra impuls gegeven aan alle twijfelaars.

Zal AI jouw baan nu overnemen? Als je luistert naar executives in Silicon Valley die praten over de mogelijkheden van de geavanceerde AI-systemen van vandaag, dan denk je misschien dat het antwoord ‘ja, en binnenkort’ is.

Maar een nieuw artikel dat vorige week door MIT-onderzoekers is gepubliceerd, suggereert dat automatisering op de arbeidsmarkt langzamer kan gebeuren dan je denkt.

De onderzoekers van het computerwetenschaps- en kunstmatige intelligentielaboratorium van MIT bestudeerden niet alleen of AI een taak kon uitvoeren, maar ook of het economisch zinvol was voor bedrijven om mensen te vervangen die deze taken uitvoerden in de bredere context van de arbeidsmarkt.

“Over het geheel genomen suggereren onze bevindingen dat AI-banen substantieel zullen verdwijnen, maar ook geleidelijk – en dat er daarom ruimte is voor [overheids]beleid en omscholing om de gevolgen voor de werkloosheid te verzachten”, schrijven de auteurs.

Taken zoals het analyseren van beelden van diagnostische apparatuur in een ziekenhuis, of het onderzoeken van trays om er zeker van te zijn dat ze de juiste items bevatten, worden in het artikel gegeven als voorbeelden van het soort ‘visietaken’ dat de huidige AI haalbaar zou kunnen uitvoeren. Maar dit soort taken zijn vaak zo gefragmenteerd, zo stellen de auteurs, dat het oneconomisch is om ze te automatiseren. Het kost veel meer geld om een AI op te leiden, dan het werk door mensen te laten doen.

“Hoewel er enige verandering op komst is, is er ook enige tijd om je eraan aan te passen. Het zal niet zo snel gebeuren dat alles meteen in chaos terechtkomt.” vertelt Neil Thompson, de hoofdauteur van het onderzoek

Een recente studie van ChatGPT maker OpenAI schatte dat 19% van de Amerikaanse werknemers 50% van hun taken op de werkplek ‘beïnvloed’ zou kunnen zien door systemen op het huidige GPT-4-niveau – een veel hogere schatting dan de studie van de MIT-onderzoekers die zich uitsluitend op computervisie richt. Hoewel een dergelijke investering economisch zinvol kan zijn voor de grootste bedrijven, is deze vaak niet goedkoper voor een kleine onderneming die eenvoudigweg een opgeleide werknemer kan behouden die de taak al goed uitvoert.

Deze dynamiek is volgens het MIT-artikel een belangrijke reden dat niet alle taken waar AI vandaag de dag toe in staat is ook economisch haalbaar zijn om mensen in te vervangen. Maar elke dag verbaas ik mij weer over de snelheid waarmee technologie momenteel zich ontwikkeld. Dus het wachten is op een volgende versie van een AI, die het MIT onderzoek alweer laat dateren.

Merken als Mercedes-Benz, Ferrari, Nike, Adidas en eBay zijn er actief mee bezig: fysieke producten linken aan virtuele. Het is dé nieuwe trend in marketingland. Maar wat zijn phygitals en wat kan je ermee als organisatie? In dit artikel alles hierover.Het begrip phygitals bestaat al sinds 2007 en werd aan de andere kant van de wereld, in Australië, bedacht. In de oorspronkelijke context van marketingcommunicatie verwijst het naar het opbouwen van relaties met klanten in zowel de fysieke als de digitale wereld. Door de opkomst en mogelijkheden van NFTs (en achterliggende blockchaintechnologie), wordt het ineens heel makkelijk om dit te faciliteren en zijn er steeds meer organisaties die hier gebruik van maken.

Verschillende grote merken zijn in het afgelopen jaar bijvoorbeeld begonnen met het verbinden van fysieke goederen met virtuele tegenhangers. Hierdoor zijn interessante usecases aan het licht gekomen:

1) Marketing na aankoop van een product of dienst

Bij aankoop van een fysiek item, krijg je een NFT die hieraan verbonden is. Met die NFT kan je vervolgens online allerlei unieke ervaringen ontgrendelen. Een leuke gimmick voor de klant en voor het bedrijf is het weer heel interessant, omdat zij hiermee veel interessante data kunnen genereren na de aankoop.

2) Secundaire verkoop in kaart

Door fysieke producten aan NFTs te koppelen met behulp van NFC-chips, kunnen merken secundaire verkopen, nieuwe eigenaren en het gedrag van algemene houders volgen.

3) Authenticiteit en traceerbaarheid

Eerder schreef ik al over de omvang van de namaakproducten in Europa, die volgens de OESO meer dan $500 miljard per jaar bedraagt. Van vis en kip, sneakers tot tassen. Met phygitals kan je de echtheid nagaan. Dit gebeurt door het scannen van een RIFD- of NFC-chip, die verbonden is aan een virtuele variant en waarmee de echtheid kan worden gecheckt

4) Limited editions

Denk hierbij aan het uitgeven (verkopen of verloten) van unieke fysieke en virtuele collecties voor bijvoorbeeld een trouwe schare fans. Hier zijn de meest uiteenlopende combinaties mogelijk. Alleen fans die een fysiek item hebben gekocht kunnen een virtuele variant kopen (of krijgen) en andersom.

Nike: co-creatie, gamification en phygitals

Er zijn al heel wat merken die vol in de phygitals zijn gedoken. Nike lanceerde de virtuele “OurForce 1”-collectie op zijn blockchain-platform SWOOSH. De reden om dit platform op te zetten volgens het merk:

That champions athletes and serves the future of sport by creating a new, inclusive digital community and experience and a home for Nike virtual creations.

Deze collectie maakt deel uit van een wedstrijd, waarbij Nike-fans werden uitgenodigd om een futuristische virtuele schoen te ontwerpen. Alleen deelnemers aan deze wedstrijd mochten eind vorig jaar een bijzondere fysieke sneaker kopen, die het merk apart hiervoor op de markt heeft gebracht. Een prachtig voorbeeld van convergentie van co-creatie, gamification en phygitals.

Nike never viewed technology as simply another channel for transactions, but rather a means of creating an ongoing connection with their customers, while also connecting their customers to the community. – Doug Stephens, retailfuturist

This is not a jpeg

Het merk lanceert aan de lopende band phygital-projecten, zoals ook recent de ‘Air Force 1 Low TINAJ’, waar TINAJ staat voor “This is not a jpeg’. Een knipoog naar hoe veel mensen nog steeds naar NFTs kijken.

De plannen met het SWOOSH-platform zijn groots. Je krijgt niet alleen unieke toegang tot bijzondere events met atleten, maar kan de virtuele kleding ook bijvoorbeeld dragen in games. Ook kan je de 3D-tekeningen downloaden, zodat je ze verder kan personaliseren. Er werd inmiddels al voor meer dan een miljard Dollar aan virtuele kleding van het kledingmerk verhandeld.

Dior & Ralph Lauren: phygitale schoenen

Ook Dior werkte aan phygitale schoenen en lanceerde een lijn sneakers met een digitale tweeling op de blockchain. In de rechterzool van de fysieke schoen zit een NFC-chip ingebouwd, waarmee de echtheid van de schoen is te verifiëren. Daarnaast kan je de verschillende stappen in het productieproces bekijken en een melding ontvangen als er een nieuwe collectie aan komt.

Kledingmerk Ralph Lauren ging weer een stap verder en lanceerde een eigen (virtueel) eiland binnen een van de populairste gamingplatformen; Fortnite. Hier kunnen gebruikers de game Race to Greatness spelen en leuke virtuele goodies winnen. Om geheel in stijl deel te nemen aan de race, kunnen gebruikers een digitaal paar schoenen kopen van het kledingmerk, die $15 kosten. Ook is er een gelimiteerde oplage van een fysieke variant.

Kluizen en koffers

Hoewel de meeste kledingmerken hun virtuele reis zijn begonnen met sneakers, worden er steeds meer bijzondere items gephygitized. Louis Vuitton lanceerde bijvoorbeeld een Treasure Trunk. Een virtuele reiskoffer die voor $39.000 per stuk te koop is.

Mensen die denken snel geld te verdienen door een koffer te kopen en voor een hoger bedrag te verkopen, komen bedrogen uit. Er zijn namelijk allerlei nieuwe mogelijkheden om dit ‘flippen’ te voorkomen. Eerder schreef ik al over ‘solbound tokens’; tokens die je niet kan doorverkopen.

Dat is handig als je bijvoorbeeld een diploma of ander certificaat wil opslaan, waarmee DUO nu experimenteert. Maar dus ook met unieke virtuele items, waarvan je als merk wil dat ze ook echt van een fan blijven en niet voor de speculatieve handel worden gebruikt.

Gucci Material NFT omzetten in fysiek product

Ook Gucci heeft een heel mooie usecase van phygitals laten zien. Het merk bood de houders van een Gucci Material NFT de mogelijkheid om deze kostenloos in te wisselen voor een fysiek Gucci-product, zoals een tas of portemonnee. Deze NFTs waren te winnen in de game Battle Town, waar Gucci een virtuele modewinkel had opgezet.

FIAT & Mercedes

Het zijn trouwens niet alleen kledingmerken die al deze gave mogelijkheden hebben ontdekt. De meest uiteenlopende usecases worden nu door bedrijven ontwikkeld en gelanceerd. Autofabrikant FIAT heeft bijvoorbeeld haar loyaliteitsprogramma op de blockchain gezet en lanceerde de FIAT Pass, een digitale loyaliteitskaart, die allerlei voordelen biedt. Concollega Mercedes wil zaken als eigendomsbewijzen en gebruiksrechten van hun auto’s als NFT opslaan en heeft hier al patenten voor aangevraagd.

Ook maken phygicals unieke samenwerkingen mogelijk; kledingfabrikant Adidas werkt bijvoorbeeld samen met autofabrikant Bugatti. Ze lanceerden een bijzondere collectie schoenen, geïnspireerd door het design van Bugatti. Je krijgt hier gelijk een virtuele variant van, waarmee je toegang krijgt tot het Adidas Collect Web3-platform.

Pinguins & Paspoorten

Weer een bijzondere technologische stap verder? Pudgy Penguins laat het zien. Het verkocht binnen een dag via Amazon 20.000 phygital pinguins. Fysieke knuffels, die gekoppeld zijn aan een virtuele variant. Je krijgt er een geboortecertificaat bij, die toegang geeft tot de virtuele omgeving. Hier kan je de pinguin verder aanpassen naar wens, pinguin spelletjes spelen en met andere eigenaren communiceren.

https://youtube.com/watch?v=4Exe6SLU6lE%3Ffeature%3Doembed

Nu begrijp ik dat veel organisaties denken; dit is nog wel een brug te ver. Dit past niet bij mijn doelgroep of een virtuele ervaring heeft momenteel niet veel nut. Toch heeft het wel zeker zin om er over na te denken, bijvoorbeeld als je kleding, schoenen of een ander soort textiel maakt. Vanaf 2027 moet je namelijk in de EU een ‘Digital Product Passport toevoegen aan elk product.

Dit is een onderdeel van de Europese ‘Green Deal’. Elk productpaspoort bevat informatie over wat voor materialen het product uit bestaat en waar het vandaan komt. Om de circulaire economie te versnellen, moet het daarnaast ook informatie bevatten over hoe het product gebruikt, afgedankt, hergebruikt of gerecycled kan worden.

Sommige fabrikanten hebben hier al een grote stap in gezet, door samen te werken binnen het AURA blockchain consortium. Hier zijn niet alleen alle merken van de LVHM Groep verzameld (Louis Vuitton, Bulgari, Cartier, Dior, Prada), maar ook bedrijven als Mercedes Benz.

Zelf aan de slag & what is next

Als je hier zelf mee aan de slag wil, dan verdient het niet alleen de moeite om de cases te kijken van de eerder genoemde merken. Maar kijk ook naar de partijen die dit allemaal technisch faciliteren, zoals Boson, Web3Sense en Addressable. Ciety is een megagaaf platform, waar je makkelijk een eigen collectie merchandise kan maken, gekoppeld aan een virtuele variant en online omgeving.

Door de snelle ontwikkelingen op gebied van phygitals, maar ook blockchain en metaverse, verwacht ik in het komende jaar veel meer gave ontwikkelingen. De UX van veel oplossingen wordt steeds beter, waardoor de gebruiker niet eens meer door heeft dat het van bepaalde technologieen (zoals blockchain, NFTs etc) gebruikmaakt.

Lees Ook: Marketing in de metaverse: mijn ervaringen & tips

Zoals ik het afgelopen jaar hier op Frankwatching al een paar keer schreef over metaverse; Generatie Z en Alpha zijn niet alleen vaak al gewend aan virtuele ervaringen, maar prefereren dit ook steeds meer ten opzichte van fysieke ervaringen.

Ik zie dit dan ook in rap tempo veranderen van een leuke gimmick, naar een belangrijk onderdeel van zowel de marketing van als het ecosysteem rondom een merk.

Honden, kikkers en katten. Dieren die inspiratie zijn geweest voor zogenaamde ‘memecoins’. Cryptovaluta die vaak zijn opgezet als grap, maar door hun populariteit soms meer waard zijn geworden dan een Nederlandse multinational. Daarnaast reikt hun impact en invloed veel verder dan simpelweg humor. In deze blog ga ik uitgebreid in op wat ‘memecoins’ nu precies zijn en wat je er mee kan.

Volgens de Van Dale is ‘meme’ een humoristische afbeelding, video of stuk tekst dat wordt gekopieerd, meestal met kleine variaties, en snel wordt verspreid door internetgebruikers.

Memecoins verschillen wat dat betreft niet veel van deze definitie: het zijn niets meer dan cryptocurrencies die door memes en internetgrappen zijn geïnspireerd.

The coin is completely useless and for entertainment purposes only. – Oprichters Pepecoin

Humor ontmoet crypto

De munten zijn ontworpen zoals elke andere cryptocurrency, zoals Bitcoin of Ethereum, maar hebben vrijwel nooit fundamentele waarde of een bijzondere usecase. Hun waarde hangt grotendeels af van hoeveel momentum de grap kan genereren. De meeste investeerders kopen vaak meme-munten om deel uit te maken van een gemeenschap of puur voor de lol. Het enige gebruiksscenario voor de meeste memecoins is echt pure speculatie.

Toch neemt dit serieuze vormen aan. Op hun hoogste punt ooit bereikte Dogecoin een marktkapitalisatie van $84 miljard, destijds evenveel als de waarde van een bedrijf als Uber of Unilever. De tweede memecoin Shiba Inu behaalde een waardering van $40 miljard. Destijds evenveel als de waarde van PostNL.

What do you meme?

De originele en meest prominente memecoin is Dogecoin (DOGE). DOGE werd in 2013 opgericht door software-ingenieurs Billy Markus en Jackson Palmer en werd helemaal gebrand rondom een populaire meme: de Shiba Inu-hond. De naam is een foutieve spelling van het woord hond, ook hier puur bedoeld als grap.

Volgens de oprichters was dit niet alleen een grap. Ze wilden hiermee een duidelijke boodschap afkondigen tegen de vele crypto projecten, die uiteindelijk gewoon een ‘scam’ blijken te zijn.

My whole point of dogecoin was taking a jab at all these alt-coins that were coming on the scene and basically making a cash grab. – Jackson Palmer, oprichter Dogecoin

Maar in wat een kenmerk zou worden van andere memecoins die zouden volgen, begon Dogecoin naam te maken dankzij een fanatieke gemeenschap van gebruikers. Die een soort cultstatus vergaarde. Toen het Jamaicaanse bobsleeteam zich bijvoorbeeld kwalificeerde voor de Olympische Winterspelen van 2014 in Sotsji, Rusland, maar de reis niet kon financieren, kwam de Dogecoin-gemeenschap samen om ongeveer $30.000 in te zamelen voor het goede doel.

Maar pas toen beroemdheden Dogecoin begonnen te steunen, schoot de prijs omhoog. De meest opvallende booster van de munt is Elon Musk. De miljardair heeft Dogecoin voortdurend gepromoot en verscheen zelfs in een sketch op het populaire TV programma ‘Saturday Night Live’ waarin hij zichzelf de ‘Dogefather’ noemde. Met effect; op het hoogtepunt zorgde de steun van Musk ervoor dat Dogecoin in mei 2021 naar een marktomvang van $88 miljard steeg.

Van meme naar coin in 22 seconden

Eerder schreef ik over hoe makkelijk het tegenwoordig is om een eigen digitale munt te maken. Je hebt er al een gemaakt in 22 seconden.

Het open-source karakter van de blockchain technologie die cryptovaluta laten werken, zorgt er voor dat makers eenvoudigweg bestaande crypto’s kunnen ‘forken’. Dat betekend dat je letterlijk alle code van een bestaande crypto kopieert, er een ander logo op plakt en de naam wijzigt. Om vervolgens het als een nieuwe crypto te lanceren.

Veel projecten achter cryptovaluta zetten al hun code op Github. Dus je kan letterlijk alle code van Bitcoin gebruiken om zelf een nieuwe cryptovaluta te maken, binnen letterlijke seconden. Of je gebruikt gewoon GPT! Een Australische kunstenaar maakte hiermee een eigen cryptovaluta ‘Turbo’. Die in volle snelheid naar $77 miljoen waarde steeg.

Wat is geld nog?

Een leuke discussie die ik altijd voer met het publiek, als ik spreek over cryptovaluta, is de definitie van geld. Want zijn cryptovaluta, zoals memecoins, geld? Volgens de Nederlandse Bank:

Geld heeft drie functies. Het is een eenheid om waarde in uit te drukken, we gebruiken het om te sparen en natuurlijk betalen we er ook mee.

Veel crypto-enthousiastelingen zeggen dat crypto prima kan functioneren als ruilmiddel, rekeneenheid en waardeopslag. Als we teruggaan in de historie, dan zien we de meest bijzondere vormen van geld.

Het woord ‘salaris’ komt zelfs van het Latijnse woord voor zout, ‘salarium’. Dit, omdat zout een van de oudste manieren is waarop we in de Romeinse tijd en de Middeleeuwen met contant geld strooiden. Maar anno 2024 werken we niet met alleen munten en biljetten. In Italië neemt een bank zelfs nog steeds hele Parmezaanse kazen aan als borg voor leningen en heeft het er 440.000 van in de kluis liggen. In Cameroon wordt nog gewerkt met flessendoppen en op de Solomon Eilanden nog met bepaalde schelpen.

Kijken we naar het aantal gebruikers van alleen al de grootste memecoin Dogecoin, dan overstijgt dat het aantal inwoners van een land als Kroatië of Oman.

But then it quickly turned into a legitimate thing … and at that point, I was like, ‘Oh my god, now I feel responsible for this joke’. I feel responsible for this economy. – Jackson Palmer, oprichter Dogecoin

Allemaal aan de meme?

Daarnaast zijn in tegenstelling tot fiatvaluta zoals de Euro en Dollar, de meeste cryptovaluta volledig gedecentraliseerd en werken ze peer-to-peer. Zonder een tussenpersoon zoals een bank, creditcardmaatschappij of Paypal. Iets wat steeds meer mensen aanspreekt na de financiële crisis en de afgelopen jaren. Waarin steeds meer mensen hun vertrouwen in financiële instellingen als banken en overheden verliezen. Waar de Boston Consultancy Group voorspelt dat het aantal gebruiker van cryptovaluta naar een miljard stijgt in 2030, zijn er inmiddels ook analyses die voorspellen dat dit komend jaar gebeurd.

Ik vind het dan ook meer dan een buitenbeentje binnen cryptovaluta. Het is een culturele en economische beweging die is geboren uit de unieke mix van technologie, sociale media en een gezamenlijke interesse van een steeds groter wordende groep om de financiële wereld te democratiseren. Ze geven internetcommunities de mogelijkheid om waarde te kunnen creëren en toe te kennen aan een digitaal bezit op basis van een gedeeld verhaal en overtuiging.

Ook al zijn ze niet zonder risico’s en uitdagingen, ze zorgen in mijn optiek voor een heel gave kruising van geld en internetcultuur. Waarbij ons idee wat ‘waarde’ nu precies is, ook flink op de proef wordt gesteld.

Deze winter is een donkere, regenachtige periode. Velen gaan daarom graag het land uit om de zon op te zoeken. Helaas hebben we niet altijd de tijd of het geld om eropuit te gaan. Maar wat als ik je vertel dat je een mooie bestemming kunt bezoeken en een gaaf avontuur kunt beleven, gewoon vanuit de luie stoel? In dit artikel deel ik een aantal bijzondere metaverse-vakantiehotspots.

Groot onderzoek van Booking.com in de afgelopen maanden laat zien dat bijna de helft (43%) van de reizigers wereldwijd virtual reality gaat gebruiken het komende jaar om hun vakantiekeuzes te inspireren. Meer dan een derde (35%) van de reizigers zegt dat ze graag een meerdaagse virtual reality-reiservaring willen beleven.

Metaverse en toerisme

Er is een duidelijk verband tussen de ontwikkeling van het toerisme en die van de technologie. Van de geautomatiseerde boekingscentra in de jaren 70, tot de introductie van het internet eind jaren 90: technologie is altijd gebruikt in het toerisme om nieuwe praktijken te ontwikkelen. De metaverse maakt deel uit van deze evolutie van internet. Steeds meer meeslepende technologieën worden ingezet om fysieke ervaringen aan te bieden. Dit vervaagt de grenzen tussen het echte en het virtuele leven.

Moet je daar een VR-bril voor hebben? Zeker niet. De de meeste bestemmingen kun je ook prima vanaf de laptop of tablet bezoeken. Ik deel graag een paar van mijn favoriete bestemmingen die je lekker vanaf de bank kunt bezoeken.

Musea

• Louvre: dit bekende museum wordt overspoeld met enthousiastelingen die de Mona Lisa willen zien. Voor de mensen die niet naar Parijs willen afreizen en in alle rust kennis willen maken met de vrouw in het kunstwerk, is deze virtuele beleving zeker aan te raden!
• MoMa: voor moderne en hedendaagse kunst in New York.

Historische hotspots

• The Sixtijnse Kapel: ook een veelbezochte bestemming, waar je virtueel door kan wandelen in alle rust.
• Yourescape: hier kan je talloze bijzondere gebouwen, zoals het Acropolis en tempels, in 3D bezoeken. Je kunt er doorheen lopen en vliegen en genieten van veel gave content, reconstructies. Ook kun je gedeeltes bezoeken die fysiek niet (meer) te bezoeken zijn.

Plekken, steden en landen

• Time Square: het populaire verkeerskruispunt in New York.
• Tuvalu: lekker op de Malediven op het strand lopen kan in deze 1-1 kloon van dit eiland.
• De hoogste toren in de wereld: de Burj Khalifa in Dubai.
• Moyaland: de meest succesvolle metaverse-bestemming in mijn mening. Een Fransman heeft in zin vrije tijd een volledig nieuw, virtueel land opgezet. Compleet met een VVV-kantoor, musea, een luchthaven en een historisch centrum waar inwoners en toeristen virtueel rondlopen.
• DokomoDoors: biedt talloze gave VR-tours van Japanse steden.
• Het meest populaire eiland van Australië: Hamilton Island.
• Lekker met de regen die je door het raam ziet vallen: de Malediven

https://www.youtube.com/watch?v=sOZCrDlAHtw

Natuurgebieden

• National Geographic: van hoge bergen tot diepe zeeën, jungles tot woestijnen. Echt een geweldige bron van heel veel VR-avonturen! Je kunt hier de vele bestemmingen met een VR-bril bekijken en hier gewoon vanaf een plat scherm.
• Costa Rica heeft deze geweldige VR-omgeving gemaakt, waar je duizenden schildpadden hun ei kunt zien leggen.

Virtuele hotels

• Millennium Hotels and Resorts
• LEVENverse heeft geweldige graphics

Andere bijzondere metaverse-omgevingen

• Jurrasic Park: voor deze bestemming heb je wel een VR-bril nodig… Maar die wil je ook wel hebben als je tussen de T.rexen rondloopt!
• LEVENverse: steeds meer hotels, zoals CitizenM en Eleven, openen hotels in de metaverse. Lord of the Rings waardige visualisaties kan je vinden in het LEVENverse resort, waar je eindeloos virtueel kan rondwandelen.
• De virtuele Duty Free!
• Wil je een kijkje nemen in de airport lounge en in het vliegtuig? Dat kan bij Qatar Airways, Emirates en KLM.
• Echt een geweldige VR-omgeving voor kinderen: de Vacation Simulator.

Vakantie in eigen land

Het afgelopen jaar werkte ik met een aantal overheden in Nederland. We keken naar de mogelijkheid om de eigen vakantiebestemming in de metaverse aan te bieden. De tools worden steeds toegankelijker en je hebt zelfs al kant-en-klare ‘Software as a Service’-oplossingen waarmee je makkelijk een eigen omgeving kunt opzetten.

Sommige ambtenaren werden al bang bij het zien van de gave virtuele vakantie bestemmingen die er zijn. Maar gaan dit soort virtuele omgevingen fysieke vakanties vervangen? Zeker niet: een virtuele trip kan nooit de sensatie van bepaalde tastbare ervaringen uit het echte leven vervangen. Ook al zijn er al headsets met gevoel en geur. Daarnaast is de metaverse nog lang niet ‘af’. Veel elementen van de technologie staan echt nog in de kinderschoenen.

Maar hoe je het ook went of keert: mensen willen minder vliegen en hebben soms geen budget om op vakantie te gaan. Daarnaast kan de metaverse juist een geweldig nieuw instrument bieden voor de toerisme- en reisindustrie om in contact te komen met consumenten.

De impact van VR

Nu VR-headsets steeds meer een gewoon consumentenartikel worden, vindt VR snel zijn weg naar het dagelijkse leven van veel mensen, dus ook toerisme. Ondanks dat het zijn wortels heeft in de game-industrie, zie ik virtual reality steeds belangrijker worden voor andere sectoren. Van metaverse-reizen tot snelle VR-tours, een virtuele realiteit heeft al een enorme impact op de manier waarop mensen bestemmingen kiezen, boekingen maken en reisinspiratie ontdekken.

Welke bestemming ga jij deze kerstvakantie virtueel bezoeken?

Van stoomkracht tot het internet, elektriciteit tot AI, laat de geschiedenis zien dat er altijd een hele lange tijdsinterval zit tussen de lancering van een nieuwe technologie en haar brede adoptie. Een tijdsinterval waarin de technologie meerdere malen ‘dood’ en ‘onnodig’ wordt verklaard, waarin wetgevers duidelijkheid bieden voor verdere volwassenwording en investeerders voor het benodigde schaalkapitaal zorgen. Van crypto’s tot NFTs, metaverse tot CBDC’s… De huidige en verwachte ontwikkelingen zijn ongekend. In dit artikel de belangrijkste ontwikkelingen rondom blockchain die ik in het komende jaar verwacht.

“Cryptos zijn dood”, toch wil de grootste vermogensbeheerder van de wereld op zeer korte termijn klanten de mogelijkheid geven erin te investeren en blijft de wereldwijde adoptie toenemen. “NFTs zijn waardeloos en dood”, toch heeft een van de grootste mediamerken van de wereld (Disney) net aangekondigd er uitgebreid mee aan de slag te gaan en erkent de Chinese overheid ze ook steeds breder.

“Metaverse is een spookstad en dood”, toch heeft de grootste webwinkel ter wereld (Amazon) afgelopen zomer aangekondigd grote stappen te gaan zetten op dit gebied en zette de Koreaanse stad Seoul een hele metaverse city op. “Blockchains werken niet”, toch heeft een van de grootste betaaldiensten (Paypal) het volgende aangegeven: “Blockchains Are the New Financial Rails”. En hebben het afgelopen jaar tientallen grote bekende bedrijven succesvolle integraties met de technologie wereldkundig gemaakt.

De afgelopen tijd lijkt door het mediageweld rondom generatieve AI, alles rondom blockchain-technologie (op de achtergrond) verdwenen te zijn. Maar niets is wat het lijkt. De investeringen blijven binnenvloeien, de adoptie en gave usecases toenemen en technologische ontwikkelingen gelanceerd worden.

The great interface shift

Maar waarom horen we er dan zo weinig over? In 2019 schreef ik al over het missen van een ‘killer app’. Zo zorgde de lamp voor de wereldwijde acceptatie van elektriciteit. Webbrowser Mosaic was die van het internet, en e-mail liep vooruit op iTunes en social media. We missen wat dat betreft echt nog een ‘killer app’ voor blockchain.

Ook mist een makkelijk te gebruiken dashboard / interface. De browser zorgde ineens dat iedere leek van het internet gebruik kon maken. ChatGPT doet dit met AI-technologie. Mensen haken snel af bij technologie, als het niet makkelijk te gebruiken is.

Ik begrijp dus ook waarom veel mensen nog niet gebruikmaken van veel oplossingen, omdat ze simpelweg te lastig zijn. Even geleden organiseerde ik een NFT Gallery rondom de internationale kunstbeurs TEFAF en hier had ik ook een ‘POAB Disc’. Als je deze aantikte met een telefoon met NFC-scanner (hebben meeste nieuwe telefoons), dan krijg je automatisch een melding dat je een NFT kon claimen. Maar dan moest je wel een wallet hebben en een lange strook met cijfers/nummers copy-pasten. Leuke gimmick, maar de meeste mensen bedankten er voor.

Eerst even terugblikken!

Sinds 2018 schrijf ik al trendblogs rondom blockchain-technologie schrijven en zo ook het trendartikel van vorig jaar. Een thema dat ik toen voorspelde, is de afgelopen tijd erg veel besproken; decentrale social media. En niet alleen doordat eigenaar Elon Musk van X antisemitische berichten plaatst op zijn eigen kanaal en daarmee de afgelopen maand een aantal van zijn grootste investeerders heeft weggejaagd. Denk ook aan moederbedrijf Meta (Facebook en Instagram), dat een betaalvariant heeft gepresenteerd. Daarmee wordt het letterlijk slikken of stikken. Betalen of akkoord gaan met gepersonaliseerde advertenties.

Of dit überhaupt mag in lijn met de Europese wet- en regelgeving, moeten we nog afwachten. Maar het bedrijf stelde de lancering van haar nieuwe app Threads al uit, omdat ze vrezen dat de app EU-regels overtreedt. Laatst organiseerde ik een meetup om onder andere over decentrale social media te praten. Deze variant van social media herstelt ontzettend veel weeffouten in de huidige centrale social media.

De Nederlandse partij DeSocialWorld is hierin grote internationale stappen aan het zetten. Het inspireerde veel mensen om een account aan te maken en te gebruiken, toen de partij liet zien hoe het voor het plaatsen van één socialmediapost $50 kreeg. Het is echt een van de positieve kanten van ‘DeSo’. De makers van content worden betaald en genieten mee van het succes van de content, in plaats van alleen het platform.

Grote technologiebedrijven & blockchain

Het blijft ook heel bijzonder om te zien hoe de grote technologiebedrijven in de breedste zin bezig zijn geweest met blockchain-technologie in het afgelopen jaar, zoals ik voorspelde. Bijzonder, omdat de basis waarop de technologie is gebouwd juist uitgaat van decentrale macht en macht van de grote centrale partijen wil afpakken. Maar ook bijzonder omdat ze veel verder gaan dan alleen zelf implementeren.

In mijn conversatie op het podium van de Dutch Blockchain Week, ging ik uitgebreid in gesprek met het hoofd blockchain van Google. De techgigant blijkt de grootste investeerder in blockchaintechnologiebedrijven wereldwijd te zijn. Daarnaast biedt het, net als cloudconcurrenten Amazon en Microsoft, een zeer breed pakket aan met diensten en platformen, waarmee je makkelijk en snel blockchain-applicaties kan bouwen.

We kregen het afgelopen jaar ook maar geen genoeg van NFTs in mijn optiek. Als we even door de chocoladeletters van de traditionele kranten heen kijken, dan zagen we in het afgelopen jaar talloze mooie ontwikkelingen. De focus op enkel ‘dure apenplaatjes’ is nu wel echt verschoven naar praktisch nut en nieuwe oplossingen die technisch niet eerder mogelijk waren. Daarover meer in de trends die ik voorzie in het komende jaar.

Een mooi voorbeeld van convergentie is bijvoorbeeld een nieuwe collectie van sportkledingmerk Adidas. Het liet door een AI-algoritme talloze gave sneakerdesign-opties genereren, printte deze vervolgens met een 3D-printer op de schoenen en maakte van elk paar een NFT. Niet alleen voor de eigenaren om de echtheid te verifiëren, maar ook om zo allerlei additionele voordelen te geven.

1. Het wordt erop of eronder voor de Digitale Euro

Sinds dat Meta haar wereldmunt ‘Libra’ introduceerde (en later als project stopte), zijn overheden wereldwijd druk bezig met een eigen ‘Central Bank Digital Currency’, waar ik in 2021 hier al over schreef. Inmiddels is 98% van de wereldwijde centrale banken hiermee bezig in verschillende stadia. Er zijn er al vier gelanceerd, 64 landen zijn al bezig met de ontwikkeling ervan en in Europa zal 2024 een belangrijk jaar worden.

Want na jarenlang onderzoeken zal het komende jaar door het Europese parlement voor of tegen een Europese CBDC worden gestemd. Voorzitter van de Europese Centrale bank Christine Lagarde geeft duidelijk aan dat er nog geen definitief besluit is genomen, maar dat komend jaar wel een richting zal moeten worden gekozen.

Als er zal worden gekozen om een CBDC te gaan ontwikkelen, dan zal de volgende fase ongeveer drie jaar duren. Hier zal dan vooral worden gewerkt aan het het opstellen van regels en het selecteren van aanbieders die de benodigde infrastructuur moeten ontwikkelen.

The euro is key to our European unity. A digital euro, existing alongside cash, would future-proof our currency. It would be safe, easy to use and free of charge.

While the decision whether to issue a digital euro will be taken later, we’re now launching the preparation phase. pic.twitter.com/fs81p7otVW

— Christine Lagarde (@Lagarde) October 19, 2023

2. We krijgen weer veel metaverse-momentum

Zelden heb ik een technologie gezien die zo megasnel in populariteit steeg en ook weer daalde als je kijkt naar aandacht in de pers en van investeerders. In korte tijd werd ik platgebeld door partijen variërend van winkeliers tot multinationals en overheden over wat zij in de metaverse konden gaan doen. Maar na korte tijd, bleek de interesse vrijwel weg. Het bleek toch veel moeilijker te zijn om er mee aan het werk te gaan, maar ook bezoekersaantallen en de graphics bij collega’s vielen flink tegen.

Maar, ook al lijkt de kaars gedoofd bij veel partijen, zijn er hier op de achtergrond ook vele grote ontwikkelingen gaande, die het komende jaar voor veel momentum kunnen gaan zorgen.

Je kan veel over het bedrijf zeggen, maar Facebook gaf ontwikkelingen rondom zowel social media, een digitale wereldmunt en virtuele werelden een flinke boost. Het bedrijf investeert er miljarden in en heeft tienduizenden ontwikkelaars aan het werk om ook gelijk producten op schaal op de markt te zetten.

Het bedrijf werd afgestraft op de beurs en in de pers hiervoor, maar heeft recent iedereen verbaasd met haar updates. Oprichter en CEO Mark Zuckerberg kwam recent in de Lex Fridman-podcast, niet als persoon maar avatar. Dat zag er zo echt uit, dat kanalen als X/Twitter ontploften van enthousiasme.

https://twitter.com/lexfridman/status/1707453830344868204

Nu is hier altijd een scherpe kanttekening bij te maken. Het bedrijf gebruikte wel haar eigen consumentenheadset Quest 3, maar de opnames van Zuckerberg werden gedaan door gespecialiseerde technologie met meer dan 100 camera’s.

Langverwachte headset Apple

Waar Meta hard doorbouwt aan haar metaverse-platform, krijgen we het komende jaar ook de langverwachte Vision Pro van de andere techreus; Apple. Ook al komt hij wat later (naar verwachting maart, in plaats van januari), de verwachtingen zijn megahoog.

Deze headset zou namelijk volgens experts weleens een hele nieuwe definitie kunnen geven van wat dat in de metaverse betekent. Maar kan ook voor een grote verschuiving zorgen in de manier waarop gebruikers de metaverse ervaren. De verwachting is dat veel ontwikkelaars van apps voor het apparaat (er zal ook voor de Vision Pro een speciale appstore zijn), afscheid nemen van de volledige afgeslotenheid waarin je zit als gebruiker. De focus zal veel meer liggen op hoe Apple de bril ook omschrijft; ‘mixed reality’. Dus echt naadloze interacties tussen zowel de fysieke en virtuele wereld.

Maar de technologie van de bril gaat nog veel verder. Een ontwikkelaar die er jaren aan heeft gewerkt bij de techgigant, deelde laatst verschillende technologische mogelijkheden die inmiddels ook zijn gepatenteerd. Een van de zaken die mij echt opvielen? De bril kan straks veel van jouw acties voorspellen door middel van AI. Of je geïnteresseerd bent, afgeleid of bang bent. Maar ook talloze vitale eigenschappen gebruiken voor de werking van het apparaat, zoals breinactiviteit, hartritme, spieractiviteit, bloeddruk etc.

Tijdens experimenten werd daarmee al namens een gebruiker ergens op geklikt, voordat deze dit zelf kon doen. Maar het kan zelfs jouw volledige virtuele omgeving aanpassen hieraan. Het creëert hiermee dus een omgeving die je helpt leren/werken/relaxen, steeds op basis van al jouw persoonlijke wensen en reacties.

De keerzijde

Ik heb zelf gemengde gevoelens bij deze technologie. Twee jaar geleden schreef ik al over het mogelijke misbruik dat de techbedrijven hiermee kunnen maken. Met een heel nieuwe schat aan data, die nóg beter is voor bijvoorbeeld het runnen van gepersonaliseerde advertenties, dan de data die we de bedrijven nu geven. Apple heeft gelukkig ‘privacy’ als grote kernwaarde. En ik heb hier dus wat meer vertrouwen in bij dat wat Meta met de data die vanuit de bril komt van plan is. Volgens onderzoek van Stanford worden 20 miljoen datapunten per 20 minuten gebruik per persoon.

Toch ben ik ook blij met deze persoonlijke belevenissen die ‘on the spot’ worden gefaciliteerd. Want de afgelopen tijd heb ik veel in de metaverse rondgespeeld. Ik heb veel gave werelden bezocht, onderzocht en uitgebreid gekeken naar de mogelijkheden voor klanten. Het is verslavend; ik moet altijd echt een wekker zetten om er op tijd mee te stoppen en er niet uren in te verdwijnen.

Maar ik merk ook dat als ik meer dan een half uur de bril op heb, ik echt last van mijn ogen krijg, een beetje dizzy wordt en zelfs een beetje overwhelmed raak. Het zijn ook redenen waarom volgens groot onderzoek van Forrester slechts 2% van de professionals zich in de metaverse ziet werken.

3. Laten we het maar niet meer hebben over NFTs

De ‘financieel vrij-vloggers’ struikelden over elkaar heen met betaalde cursussen. Over hoe je binnen een uur miljonair kon zijn door met generatieve AI een hele collectie digitale kunst te laten genereren om met een paar simpele kliks te koop te zetten als NFT. Zoals Steve Bannon het verwoorde; ‘flood the zone with shit’.

Het is prachtig dat iedereen tegenwoordig zonder technische kennis en geringe creativiteit al hele digitale kunstcollecties kan lanceren, maar het heeft een begrip als NFTs ook veel schade aangedaan. Eerder schreef ik al over de vele gekke voorbeelden, zoals  bijvoorbeeld een afbeelding van een steen die voor 100.000 euro van de hand ging.

Na een snelgroeiende hype, kreeg het begrip ineens veel tegenwind. Volgens onderzoek onder 74.000 NFT-collecties bleek dat 95% inmiddels een waarde van $0 had gekregen. De Amerikaanse beurswaakhond SEC voert allerlei rechtzaken tegen makers van NFT-collecties en de Amerikaanse belastingdienst wil het eigendom van NFTs heel scherp gaan belasten. Het handelsvolume van NFTs daalde met 95% en het aantal actieve digitale portemonnees, waar NFTs in worden opgeslagen, daalde met 50%.

Show, not only tell!

Kijkend naar komend jaar, kan ik alleen maar zeggen: laten we stoppen met het praten over NFTs. Waarom? Omdat de meeste mensen verkeerd uitleggen wat het precies inhoudt. Zij hebben nog steeds de negatieve associatie met overpriced stukjes digitale content. Terwijl je zo megaveel meer kan met deze digitale eigendomscertificaten.

Partijen als horlogemaker IWC en ticketgigant Ticketmaster gebruiken NFT-tickets bijvoorbeeld om eigenaren toegang te geven tot virtuele communities (token-gated content). Grote kledingmerken als Adidas en Lacoste zetten ze in voor het versterken van hun digitale community. Merken als Dior en Dolce & Gabbana gebruiken NFTs om fysieke kledingstukken te verbinden met virtuele varianten, die gebruikers dragen in virtuele omgevingen. Veel van dit soort merken gebruiken NFTs om het makkelijk mogelijk te maken voor eigenaren (van bijvoorbeeld dure kledingstukken), om de echtheid te verifiëren.

Maar er worden ook steeds meer nieuwe businessmodellen mee opgezet. Gucci, Porsche en Nike zetten NFTs in om allerlei gave nieuwe producten aan te bieden met hun IP. Estee Lauder, Starbucks en Scotch & Soda zetten NFTs weer in binnen hun loyaliteitsprogramma.

Gave nieuwe merken en mogelijkheden

Daar zit ook echt de crux. Veel grote organisaties als Starbucks en Lufthansa werken al heel breed met NFTs, maar noemen ze simpel niet zo. Enerzijds omdat ze vaak nog niet bekend zijn. Recent onderzoek laat zien dat meer dan 75% van de mensen nog totaal niet begrijpt wat het inhoudt. Maar ook de negatieve associatie die mensen met de technologie hebben.

Het komende jaar verwacht ik dan ook een zeer sterk stijgende lijn van hele gave nieuwe merken en mogelijkheden, die met NFTs aan de slag gaan. Vaak zonder dit expliciet te noemen. Terwijl de technologie wel de verbindende en faciliterende factor is. Gave samenwerkingen als Adidas en Bugatti, maar ook een merk als Lacoste, dat een volledige kledingcollectie heeft gecreëerd samen met haar community door een zeer brede inzet van NFTs. Of Beatport, dat een zeer uitgebreid NFT-platform biedt voor talloze muzikanten.

Mijn collega’s van het World Economic Forum hebben recent een uitgebreid rapport over NFTs gelanceerd en kwamen ook tot de conclusie dat de mogelijkheden met NFTs significant zijn. Maar dat er nog veel werk aan de winkel is in het toegankelijker maken voor de eindgebruiker.

4. New rails, new rules

Ook al hoor ik vaak mensen ‘blockchain, not bitcoin’ zeggen; laten we focussen op de technologie en niet de speculatieve handel in cryptovaluta. Komend jaar kan crypto weleens een heel positieve impact gaan hebben op blockchain-technologie. Zoals ik al in mijn trendartikel schreef over crypto; we gaan van saaiste naar een significant belangrijk jaar.

Dit komt door de eventuele goedkeuring van een zogenaamde ‘Exchange Traded Fund’ (ETF) van de grootste investeerder ter wereld; Blackrock. Daarmee wordt het voor veel traditionele investeerders (zoals pensioenfondsen) ineens heel makkelijk om te investeren cryptovaluta zoals Bitcoin. Analisten van Bloomberg verwachten met 90% zekerheid inmiddels dat dit eind december of januari zal worden goedgekeurd. Een ‘flight to quality’ volgens de CEO van Blackrock.

Daarnaast zal de beloning voor de zogenaamde ‘miners’ (de partijen die het netwerk van bijvoorbeeld Bitcoins in stand houden), wordt gehalveerd in maart/april.

Nieuw spectrum aan investeringen

Historisch gezien zie je bij elke halving altijd een nieuwe ‘All Time High’ (ATH, recordprijs) ontstaan. Als laatste zal de Europese cryptovaluta wet- en regelgeving ‘MICAR’ echt grotendeels van kracht worden. Iets dat niet alleen veel vertrouwen in de markt gaat brengen, maar in mijn optiek ook een heel nieuw spectrum qua investeringen.

Veel grote investeerders waar ik mee mag werken, zoals ‘family funds’ en pensioenfondsen, geven duidelijk aan echt te wachten totdat de MICAR van kracht is, om erin te gaan investeren.

Waarom gaan deze ontwikkelingen rondom cryptovaluta zo’n geweldige positieve impact hebben op de onderliggende blockchain-technologie? Als eerste, omdat je elke keer duidelijk ziet dat als de prijzen van cryptovaluta stijgen, de investeringen ook zeer sterk toenemen. En vice versa. Maar ook de aandacht van de pers en adoptie van zowel consumenten als bedrijven.

5. The never ending game

Zoals ik eerder dit jaar al schreef; ik ben echt blij met het ‘Brussels effect’. Het feit dat de Europese Unie elke keer weer positief in het nieuws komt met het opzetten, uitwerken én lanceren van baanbrekende wet- en regelgeving. Het gaat in mijn optiek komend jaar echt een heel positieve beweging teweegbrengen binnen het ecosysteem. Meer duidelijkheid voor bouwers, meer vertrouwen van investeerders.

De Europese Unie is inmiddels alweer bezig met vervolgstappen, waar we de eerste contouren ook al komend jaar van kunnen gaan zien. Vorig jaar schreef ik over de volgende evolutie van het internet; web3. Van een handvol centrale partijen die domineren naar een decentrale omgeving waar iedereen weer de macht heeft over zijn eigen data. En op een eerlijke manier wordt beloond voor zijn bijdrage aan het web. Waar de drijfveren van eigenaren, deelnemers en ontwikkelaars volledig op elkaar zijn afgestemd.

Al bezig met web4

Nu zijn de ontwikkelingen van web3 nog in volle gang en in ontwikkeling en begrijpt minder dan 5% van de mensen wat het überhaupt inhoudt. Echt gedreven door blockchain-technologie, die dit technisch allemaal mogelijk maakt. Maar de Europese Unie is inmiddels al bezig met web4. Web4 is een nóg meer gedecentraliseerde versie van het web met een hoger niveau van integratie tussen mens en machine. Het wordt ook wel het symbiotisch web genoemd en is nog steeds een evoluerend concept zonder echt duidelijke definitie.

De droom van het symbiotische web is symbiotische interactie tussen mensen en machines. Meer geavanceerde interfaces, zoals geestgestuurde interfaces, bijvoorbeeld wat ik verwacht dat Apple’s Vision Pro gaat bieden.

Met de megasnelle ontwikkelingen op het gebied van de technologie, wil de Europese Unie deze keer niet heel lang wachten met wet- en regelgeving. De MICAR is bijvoorbeeld pas 15 jaar na het ontstaan van BItcoin en blockchain van kracht geworden. Dit doordat we steeds meer convergentie zien van technologieën, zoals bijvoorbeeld blockchain, AI, metaverse en IoT.

De EU wil een steeds grotere rol gaan spelen wereldwijd op het gebied van dit soort technologieën en de samenwerking hierop en ziet dat duidelijke wet- en regelgeving hierbij goed kan helpen. Het is inmiddels al begonnen met het verkennen van de ontwikkelingen en benodigde juridische kaders hiervoor. We gaan het komende jaar zien wat voor impact dit gaat hebben.

Nog veel werk aan de winkel!

Als ik schrijf of spreek over blockchain, dan doe ik dat met een groot enthousiasme over alle mogelijkheden en ontwikkelingen. Het zorgt voor oplossingen voor de grote problemen van onze wereld, het brengt vertrouwen terug in talloze vitale onderdelen van onze maatschappij en zorgt voor veel manieren van werken, van geld verdienen en geld eerlijk verdelen. Ondanks alle hausses en mislukkingen ben ik er altijd van overtuigd geweest dat de hype uiteindelijk zou vervagen en dat ‘echte’ gebruiksscenario’s de overhand zouden krijgen.

Maar we zijn er nog lang niet. In 2019 schreef ik al over de decentrale droom, die in duigen lijkt te vallen. Leuk al die decentrale gedachten, maar 95% van de crypto-eigendommen wordt centraal bewaard en niet door gebruikers zelf in een virtuele portemonnee. Je ziet veel concentratie van macht en geld bij grote blockchains. Een aantal grote investeerders heeft bijvoorbeeld een derde van het aantal Ethereum in handen. Veel DeFi (decentrale financien, waar ik hier over schreef) kunnen worden gecontroleerd, gecensureerd en door de eigenaren worden gestopt door middel van een ‘God mode’.

Ontwikkelingen die impact gaan maken

Toch hebben de vele gave ontwikkelingen, die echt impact hebben en gaan maken het komende jaar, in mijn optiek echt de overhand. Ik ben erg benieuwd of ook dit jaar de voorspellingen rondom blockchain weer uit gaan komen en blijf ze uiteraard vol enthousiasme volgen!