Het daalde hard en snel in: de foto die de nieuwe eigenaar van Twitter, Elon Musk, twitterde waar hij met een wasbak het hoofdkantoor van het socialmedia-kanaal binnenliep onder de noemer ‘let that sink in‘. De aandelenkoers ging door het putje en veel gebruikers verlieten het kanaal voor het decentrale alternatief Mastodon. Decentrale social media zijn in opkomst, maar waarom precies? Hoe kan je er zelf mee aan de slag en hoe ziet de toekomst er uit?

Sinds de opkomst halverwege de jaren negentig, zijn sociale media een belangrijk en integraal onderdeel geworden van het dagelijks leven van onze maatschappij. Inmiddels heeft de helft van de wereldbevolking toegang en zitten we er gemiddeld 2,5 uur per dag op. Ongeacht de afstand, kunnen vrienden, families en communities met elkaar verbinden en communiceren. Het maakt de uitwisseling van informatie en ideeën heel makkelijk en het heeft mensen de mogelijkheid gegeven om zelf content te maken en te delen. Bedrijven hebben een schat aan nieuwe mogelijkheden rondom marketing en inmiddels gaat het gros van de campagnebudgetten van politici naar socialmedia-advertenties.

Negatieve effecten

De voordelen hebben een positieve impact gehad op onze maatschappij. Maar helaas zien we ook steeds meer de negatieve effecten. Van fake news en haatzaaierij, tot gemanipuleerde verkiezingen en toegenomen anorexia en zelfmoord onder tienermeisjes. De centralisatie van de huidige socialmediaplatformen (web2.0) zorgt er voor dat gebruikers (of het nu consumenten, makers of merken zijn) geen eigenaar zijn van hun profielen, inhoud, doelgroepen of data. Je hebt geen enkele controle.

Het op advertenties gebaseerde bedrijfsmodel van deze platformen is daarnaast afhankelijk van de verkoop van deze gegevens aan bedrijven die op basis hiervan getargete advertenties laten zien. Als je dat niet leuk vindt, kun je vertrekken. Maar je kunt je content, gegevens en volgers niet meenemen. Daarnaast is de code waarmee het platform is ontwikkeld ‘closed-source’. Je kunt hier dus geen aanpassingen aan doen.

Het decentrale alternatief

De gedecentraliseerde (web3.0, waar ik eerder over schreef) socialmediaplatformen hebben vanwege hun technische bouw talloze voordelen ten opzichte van hun centrale concurrenten. Vooral omdat ze vaak gebruikmaken van de blockchaintechnologie. De data van de platformen wordt gedecentraliseerd, cryptografisch en transparant opgeslagen, wat surveillance of hacks vrijwel onmogelijk maakt. Slimme contracten sturen de platformen automatisch aan en er is geen centrale autoriteit die dit kan beïnvloeden.

Maar wat ook echt heel interessant is, is de operabiliteit. Bij de bestaande centrale socialmediaplatformen is die er vrijwel niet. Facebook, TikTok, Twitter, LinkedIn… allemaal hebben ze zogenaamde ‘walled gardens’. Hierdoor kun je bijvoorbeeld geen bericht sturen vanuit Twitter naar Instagram of vanuit LinkedIn naar WhatsApp. Bij de decentrale socials kan dat veel makkelijker, door de decentrale opzet, waar jij zelf jouw identiteit en data beheert. Het geeft gebruikers meer controle over hun eigen gegevens en online interacties. Ze kunnen bijvoorbeeld kiezen bij welke servers en netwerken ze willen aansluiten en makkelijk overstappen naar een andere server.

Bijdragers worden beloond

Je kunt dagelijks waanzinnig goede content delen en miljoenen likes krijgen, maar de meeste centrale platformen geven je hier geen cent voor als beloning. Enkel YouTube en TikTok, maar dat is zo marginaal, dat 99,99% van de contentmakers hier niet van kan leven. De decentrale socialmedia-kanalen zijn gebouwd op de blockchaintechnologie. Dit is dezelfde technologie waarop cryptovaluta en NFT’s zijn gebouwd. Je ziet hier bij de verschillende decentrale socialmedia-kanalen dan ook een geweldige ‘token economie’ ontstaan: makers die een eerlijke beloning krijgen voor hun bijdrage aan de platformen.

Een mooi voorbeeld is het Nederlandse DeSocialWorld, waar adverteerders makers betalen onder de noemer ‘Post2Earn’. Inmiddels zijn er al 2 miljoen gebruikers actief op deze ‘Twitter op blockchain’. De content is open en wordt door alle gebruikers gemodereerd. Het is dus niet meer zo dat een centraal legertje moderatoren in San Francisco bepaalt wat wij in Nederland of India voor content zien. Deze content wordt gepost in feeds, zoals ‘Sport’ en ‘Politiek’ en van labels voorzien zoals ‘NSFW’ en ‘mening’.

Censuurloos

Wat voor mij een van de mooiste eigenschappen van deze ‘web3’-platformen is, is dat er geen censuur mogelijk is. Er leven anno 2023 een kleine 4 miljard mensen in een land met censuur. Landen als Rusland, Iran, China en Turkije, waar overheden een ‘web2’-kanaal als Facebook of Twitter van de een op de andere dag kunnen verbannen. Iets wat met de decentrale alternatieven vrijwel niet mogelijk is.

Daarnaast wordt innovatie weer écht gestimuleerd omdat gebruikers en ontwikkelaars vrij zijn om te experimenteren met nieuwe ideeën, zonder beperking door de regels en het beleid van een centrale autoriteit. Veel web3.0-platformen, zoals DeSocialWorld, belonen naast de makers van content ook de bouwers voor hun bijdrage aan het platform.

Decentrale paddestoelen uit de grond

Door de Twitter-perikelen in de afgelopen tijd, is het decentrale alternatief Mastodon in rap tempo populair geworden. Peepeth biedt dezelfde functionaliteiten, maar is gebouwd op een andere ‘blockchain’, Ethereum, waar bijvoorbeeld ook alle NFT-activiteit op plaatsvindt. Diaspora is het oudste decentrale sociale netwerk, dat al in 2010 werd gelanceerd als decentraal alternatief voor Facebook.

Zelf vind ik Pixelfed gaaf, wat een gedecentraliseerd alternatief voor Instagram is en al in 2018 werd gelanceerd. En YouTube concurrent DTube. Chingari is een mobiele app voor het delen van video’s en heeft al meer dan 5 miljoen dagelijkse actieve gebruikers en 40 miljoen maandelijkse actieve gebruikers. De app staat in de top 20 van meest gedownloade apps ter wereld op Google Play. Ook een aantal oudgedienden, zoals Steemit (2014) dat een decentrale Medium aanbiedt, en Aether wat de decentrale aanval aangaat met Reddit.

Een stap verder gaat het Lens Protocol, wat gebruikers de mogelijkheid geeft om hun eigen decentrale socialmediaplatforms te maken. Mirror is een gedecentraliseerd publicatieplatform wat eigendom is van gebruikers, waarmee gebruikers heel makkelijk ideeën van andere gebruikers kunnen crowdfunden met cryptovaluta.

Gaan we allemaal decentraal?

Zelf zie ik de huidige centrale ‘2.0’-socialmediaplatformen niet snel decentraler worden, om de strijd aan te gaan met hun ‘3.0’-concurrenten. Er zijn daarvoor echt aanzienlijke veranderingen nodig in de serverarchitectuur. Zodat alle data decentraal kan worden gezet op een blockchain, zonder dat een centrale autoriteit het platform of de data die erop zijn opgeslagen, controleert. Veel data, waar de huidige platformen veel geld mee verdienen, kan binnen een nieuwe opzet niet meer worden vergaard. En dus moet er ook een totaal ander businessmodel worden ontwikkeld.

Toch zetten de centrale social media al stappen in de richting van web3.0 en decentralisatie. Meta experimenteert bijvoorbeeld met NFT’s op Instagram. Reddit gaat verder en heeft zogenaamde gemeenschapspunten geïntroduceerd. Dit zijn eigen digitale tokens die gebruikers kunnen verdienen door inhoud van hoge kwaliteit te plaatsen en bij te dragen aan het platform. Dit doet het platform samen het decentrale platform Arbitrum.

Twitter heeft ondersteuning voor NFT’s uitgerold, waardoor gebruikers hun portemonnee kunnen verbinden en NFT’s als profielfoto’s kunnen weergeven. Daarnaast is de oud CEO en oprichter Jack Dorsey bezig met zijn decentrale Twitter variant Damus, waar al meer dan een half miljoen gebruikers op zijn aangesloten.

Decentral difficulties

Er zijn niet alleen maar decentrale dromen, maar ook nog een aantal flinke uitdagingen. Waar momenteel veel kritiek wordt gegeven op Elon Musk dat hij het weer te makkelijk maakt om haatzaaiende teksten op Twitter te publiceren, is er bij de decentrale alternatieven helemaal geen centrale autoriteit om inhoud te modereren en regels af te dwingen. Dit kan leiden tot een Wild West-achtige sfeer, waarin gebruikers vrij zijn om te posten wat ze maar willen zonder bang te zijn om verbannen of gestraft te worden. Er zijn wel steeds meer decentrale moderatiemodellen, maar die staan echt nog in de kinderschoenen.

Maar ook het ‘network effect’, wat laat zien dat een netwerk alsmaar sterker wordt als het aantal gebruikers toeneemt, is nog niet groot bij decentrale social media. De platformen worstelen met het aantrekken van een groot gebruikersbestand, omdat de meeste mensen nu eenmaal gewend zijn om de centrale sociale netwerken zoals Facebook, Twitter of Instagram te gebruiken. Het overstappen vinden ze te complex of ze ondervinden simpelweg weinig hinder van de huidige nadelen.

Grote overstap

Het overstappen en gebruik van de decentrale platformen laat dan ook weleens te wensen over.

• De interfaces zijn helaas nog vaak te complex,
• het aantal interessante functies (vergeleken met de centrale varianten) gering, en
• ook de link met cryptovaluta en digitale portemonnees schrikt, met de negatieve berichtgeving over kelderende crypto prijzen en grootschalige fraude, mensen af.

Cryptovaluta en NFT’s beheer je in principe zelf, in jouw eigen digitale portemonnee. Maar wat nou als je de cryptografische sleutel kwijt bent van die portemonnee? Dan kun je dus in een keer al het geld wat je op een decentraal platform als Steemit hebt verdient, kwijt zijn.

Net als bij decentraal geld (cryptovaluta) en decentrale eigendomsrechten (NFT’s), wachten veel consumenten nog op duidelijke wet- en regelgeving op dit vlak, wat ook op het gebied van decentrale social media in geen enkel land van kracht is.

Babystapjes in de kinderschoenen

Alles staat nog in de kinderschoenen. Maar ik ben ervan overtuigd dat gedecentraliseerde sociale media het grote potentieel hebben om de manier waarop we over sociale media denken en hoe het ons dagelijks leven beïnvloedt, significant te veranderen. De opkomst van gedecentraliseerde sociale media zullen er waarschijnlijk toe leiden dat er nog meer platforms opduiken en grip op de markt krijgen naarmate meer mensen zich bewust worden van de voordelen.

Ondanks het aantal uitdagingen, zorgen de volgende punten voor de adoptatie en acceptatie van de web3.0-technologieën:

• De alsmaar toenemende wens van gebruikers om meer controle te krijgen over hun gegevens en privacy.
• Geld kunnen verdienen aan het plaatsen van eigen content.
• Weerstand kunnen bieden tegen censuur.

Het gaat volgens het rapport van Talkwalker in het komende jaar dan ook een grote impact hebben op de centrale alternatieven:

These startup decentralized networks may not take over in 2023, but they will cause big players to take notice.

Er is nog te veel frictie

Volgens oprichter van het Nederlandse DeSocialWorld Edo Koevoet duurt het nog zeker 2 tot 5 jaar, voordat dit echt het verschil gaat maken. Het is volgens hem: “Een combinatie van menselijke en technologische factoren. Er is nog veel ‘frictie’ als het gaat om het aanmaken van een digitale identiteit en verdienen en gebruiken van cryptovaluta. Er zijn maar honderden miljoenen gebruikers van decentraal geld (crypto) vs. miljarden socialmedia-gebruikers. De drempel om over te stappen is nog te hoog. Je ‘vrienden’ en je content zitten immers nog in de traditionele platformen middels een platform lock-in.”

Of het nu 2 of 5 jaar duurt, ik vind de huidige ontwikkelingen al geweldig. Al was het maar om de positieve impact die we nu al zien op de gebruikers, innovatie en rechtvaardige betaling van makers.

Eind vorig jaar hoorde ik op elke borrel wel een crypto-enthousiasteling trots vertellen over een nieuw ‘pareltje’ waarin ze hadden geïnvesteerd. En welke weleens ‘naar de maan’ zou kunnen schieten. Tegenwoordig gaat het niet meer over crypto’s, maar de energierekeningen die naar de maan schieten. De cryptodroom lijkt voor velen voorbij, door de markt die helemaal is ingestort. Maar met alle bizarre ontwikkelingen van het afgelopen jaar en alles wat ons in 2023 te wachten staat, ben ik ervan overtuigd dat volgend jaar een heel interessant jaar wordt. In dit artikel deel ik 5 crypto-voorspellingen voor 2023.

Veel crypto-enthousiastelingen verklaren mij voor gek, maar ik zie veel voordelen in de huidige stand van de cryptomarkt. Ja, de waarde van alle cryptovaluta’s is helemaal in elkaar gezakt. En de totale omvang van de markt voor cryptovaluta’s is gezakt van $3 triljoen naar onder de $1 triljoen. Maar aan de andere kant hoor ik de opluchting bij start-ups, ontwikkelaars en andere professionals in het ecosysteem. Het is niet meer rennen in het hamsterwiel, maar werken aan het hamsterwiel. Niet meer steeds druk om snel te handelen, maar rust en ruimte voor het bouwen van oplossingen voor de lange termijn.

Only when the tide goes out that do you discover who’s been swimming naked. – Warren Buffett.

Het is inmiddels de 3e bearmarkt die ik meemaak, en het grappig is dat er steeds dezelfde dingen gebeuren.

• Veel onzin projecten (en bijbehorende crypto’s) worden uit de markt gefilterd,
• op de achtergrond wordt er hard gebouwd aan gave oplossingen, en
• alle mensen die de boventoon voerden en er duidelijk voor de kortetermijnwinst inzitten, zijn in geen velden of wegen meer te bekennen.

Maar nog veel belangrijker: elke keer als de markt weer aantrekt, wordt hij vergeleken met de vorige ‘wave’ vele malen groter.

Eerst even terugblikken

Het was dan ook bijzonder om mijn trendartikel over crypto’s van precies een jaar geleden terug te lezen. Ik leverde de blog destijds in bij Frankwatching, toen de prijs voor een Bitcoin op een recordhoogte van bijna $63.000 stond. Voor diezelfde Bitcoin betaal je op het moment van schrijven $19.000. En analisten verwachten dat dit het komende kwartaal nog weleens verder kan zakken naar $12.000. De 5 voorspellingen die ik een jaar geleden deed, zijn echter allemaal uitgekomen en maakten in mijn optiek het afgelopen jaar daarom het beste jaar ooit voor cryptovaluta.

El Salvador is niet meer het enige land dat met Bitcoin werkt. Ik mocht het afgelopen jaar aan een project meewerken binnen de Centraal Afrikaanse Republiek, wat Bitcoin en de onderliggende blockchain-technologie breed is gaan inzetten in het land. Een ontwikkeling die daaraan gekoppeld is en die ik al voorspelde, is de grote groei van het zogenaamde ‘Lightning Netwerk’: supersnelle en goedkope betalingen via het Bitcoin-netwerk. Het netwerk kan 25 miljoen transacties per seconden aan, die 4 cent per transactie kosten. Dat is niets, als je het vergelijkt met creditcardmaatschappijen of grensoverschrijdende betalingsverwerkers als Western Union. Een verademing voor de miljarden mensen die in ontwikkelingslanden leven en elke euro kunnen gebruiken.

De killer-app is geland

Het waren niet alleen de prijzen van crypto’s die door het dak gingen. Zoals ik voorspelde gebeurde dat ook met NFT’s. Het was niet alleen de wereldwijde handel door consumenten, maar juist ook de talloze bedrijven en beroemdheden die met NFT’s aan de slag gingen. Dit was ook zeker geen eendagsvlieg, ook al is de handel op sommige handelsplatformen met 99% gedaald ten opzichte van het hoogtepunt. Ik merk aan het grote enthousiasme en steeds meer applicaties van verschillende organisaties waar ik momenteel mee mag werken aan NFT’s, variërend van een MKB bedrijf en fabrikant tot een multinational en zelfs een land, dat we nog maar aan het begin staan van een kleine revolutie in de wereld van digitaal eigendom.

In 2019 vroeg ik mij af wanneer nu eens de ‘killer app’ zou komen van cryptovaluta. De oplossing die zorgt voor de massa-adoptie van de technologie, zoals de lamp dat deed met elektriciteit en e-mail dat deed met het internet. Ik denk dat NFT’s het afgelopen jaar die langverwachte killer app zijn geweest. Waar veel westerse consumenten de waarde van cryptovaluta’s niet inzien, was dat bij NFT’s heel anders. Niet alleen consumenten, maar ook ‘de grote jongens’ zien dat steeds meer. De investeringen zijn nog nooit zo hoog geweest en steeds meer traditionele grote bedrijven duiken in cryptovaluta.

1. Hopium in de berenkuil blijft tevergeefs

Inmiddels zitten we al een langere tijd in een ‘bearmarkt’ waarin de prijzen sterk dalen. In de talloze nieuwsberichten op cryptonieuwssites, vlogs van influencers en cryptocommunities zie ik dan vooral veel ‘hopium’ voorbijkomen: de hoop dat een bepaalde gebeurtenis weer gaat zorgen voor een explosieve stijging. Maar tot nu toe heeft geen enkel nieuwsitems dat gedaan, hoe belangrijk ze ook waren voor de cryptomarkt (zoals bijvoorbeeld een partij als Google die crypto-betalingen gaat accepteren). De talloze modellen die analisten gebruiken om hun voorspelling te onderbouwen dat de markt weer sterk gaat aantrekken, blijken elke keer weer niet te kloppen. Het is eerder confirmation bias. Er wordt net zo lang naar een stukje wetenschap of model gezocht tot ze gelijk hebben.

Als we kijken naar de totale markt voor cryptovaluta, dan denk ik dat deze nog wel tot volgend jaar zomer op dit niveau blijft. Misschien daalt het zelfs nog wel een stukje verder. De wereldeconomie staat er niet al te best voor met de inflatie, oorlog in Oekraïne en oplopende energieprijzen. Centrale banken hebben hun geldprinter uitgezet en verhogen in rap tempo de rente. Dit zorgt voor nog meer onrust op de financiële markten.

Al heeft volgens zakenbank J.P. Morgan Bitcoin de hoogste winst gemaakt ten opzichte van alle ‘assets’, blijven de technologie-aandelen (waarmee cryptovaluta het sterkst zijn gecorreleerd qua koersbewegingen), flinke klappen krijgen. Tijdens de recente ‘salamicrash’ verloren gevestigde technologiebedrijven in 3 dagen 1 biljoen dollar aan waarde.

2. Wanneer gaat de stier weer rennen?

Tot nu toe bewegen de prijzen voor cryptovaluta mee in de neergaande spiraal van aandelen. Toch laat de geschiedenis zien dat in voorgaande bearmarkets de prijzen van cryptovaluta op een gegeven moment ontkoppelden en weer exponentieel gingen stijgen. Dit is een van de positieve signalen voor 2023. De markt voor cryptovaluta gaat weer aantrekken, want dit is het standaard patroon dat je ziet in aanloop naar de ‘halving’ van Bitcoin: het moment dat de beloning die de ‘miners’ (die het netwerk onderhouden) halveert. Dit wordt altijd voorafgegaan door een exponentiële stijging in de prijs van Bitcoin (en daarmee ook van de andere cryptovaluta).

Aangezien de eerstvolgende halving begin 2024 zal plaatsvinden, zou 2023 dus weer veel positiviteit moeten laten zien rondom de prijs van Bitcoin. Maar voor de huidige markt blijft dit heel onzeker, want dit is eigenlijk de eerste keer dat de markt voor cryptovaluta echt een recessie mee maakt.

Patronen herhalen zich

In de afgelopen 7 jaar heb ik steeds hetzelfde patroon gezien van een opgaande markt. Vaak start de positieve trend met belangrijk nieuws, dat vertrouwen wekt bij investeerders, die weer cryptovaluta kopen. Doordat er nog niet veel wordt gehandeld in de digitale munten, gaat de prijs snel omhoog, wat weer wordt opgemerkt door andere investeerders, consumenten en de pers, wat de vraag steeds sterker doet stijgen en daarmee ook de prijzen. De optiemarkt zorgt vervolgens voor een nog veel hardere stijging door investeerders die ‘long’ gaan: een crypto op een laag punt kopen, om het weer te verkopen zodra de waarde is gestegen. Het verschil tussen de aankoopprijs en de verkoopprijs is de winst van de handelaar of belegger.

De ‘retail’ investeerders hebben nu echter wel wat anders aan hun hoofd naast de economische onzekerheid. Steeds minder mensen hebben geld om hun energierekening te betalen, laat staan om cryptovaluta te kopen. Grote investeerders stallen in dit soort onzekere tijden vooral hun geld in save havens als de Amerikaanse Dollar en goud. Daarnaast wachten veel grote investeerders met investeren in cryptovaluta, totdat er eindelijk meer duidelijkheid is over de regulatie van cryptovaluta.

3. Eindelijk de ‘quality seal of approval’

Het staat volledig haaks op het Libertijns-Anargistisch gedachtengoed waar vanuit Bitcoin en haar bouwstenen zijn ontstaan. De inmenging van overheden binnen Bitcoin. Het decentrale karakter van de achterliggende blockchain-technologie zou juist deze inmenging onmogelijk moeten maken. Toch wordt er wereldwijd stevig ingezet op wet- en regelgeving op gebied van cryptovaluta. Het komende jaar gaat op dat gebied ontzettend belangrijk worden.

Er is momenteel simpelweg geen duidelijke wet- en regelgeving rondom cryptovaluta. Dit schept onwijs veel verwarring bij alle spelers in het ecosysteem, van investeerders tot developers en van adopterende bedrijven tot overheden. Ik merk ook echt bij de grote investeerders waar ik mee werk, van family funds tot pensioenfondsen, dat dit hun weerhoud om te investeren.

Goede regulatie zorgt in mijn optiek echt voor een quality seal of approval: een keurmerk dat het (in bepaalde mate) veilig is om in te investeren. Iets wat met alle gebeurtenissen van het afgelopen jaar in cryptoland geen overbodige luxe is. Herinner je je de ineenstorting van de ‘stabiele’ munt Luna nog? En het faillissement van cryptoleenbank Celcius? Deze ontwikkelingen lieten de cryptovaluta-markt flink crashen. Met meer regulatie kun je in mijn optiek veel frauduleuze activiteiten voorkomen, investeerders beter beschermen en meer bedrijven die cryptovaluta willen gaan gebruiken meer duidelijkheid geven over hoe zij dit kunnen doen.

Wetgeving en regulatie

We zien wereldwijd talloze overheden werken aan regulatie. Sommige landen hebben al een volledig verbod ingesteld, zoals China. Sommige landen zijn bezig om handelsbeurzen waar cryptovaluta worden verhandeld te reguleren. In Europa werd recent de MICAR-wetgeving aangenomen in het Europese Parlement (het 168 pagina tellend wetgevend kader voor cryptovaluta in de Europese Unie). Dit gaat veel verder dan alleen de handelsbeurzen. Dit omvat het hele ecosysteem van cryptovaluta. De wetgeving zal pas vanaf 2024 van kracht zijn, maar we gaan hier het komende jaar al onwijs veel van zien en merken doordat alle betrokken organisaties zich gaan klaarmaken om te voldoen aan deze wet- en regelgeving. Op de dag dat ik dit artikel instuurde naar Frankwatching, stemde het parlement in het Verenigd Koninkrijk positief om cryptovaluta als gereguleerd financieel instrument te zien.

We zien overheden niet alleen actief op het gebied van regulatie. De Nederlandse overheid heeft bijvoorbeeld recent ook de campagne Slim in Crypto opgezet. Deze campagne is opgezet om jongeren te informeren over de risico’s van crypto’s. Iets wat ik ontzettend toejuich. Het afgelopen jaar mocht ik op meer dan 10 onderwijsinstellingen over heel Nederland gastcolleges geven over cryptovaluta. Elke keer weer tijdens de interactie met studenten kwam ik er achter hoe vatbaar veel jongeren zijn voor zaken als het ‘snelle geld’, dat wordt beloofd door fininfluencers op YouTube. Door het blindgestaar op snel stijgende koersen, worden de risico’s vaak in de wind geslagen of zelfs niet eens gezien. Iets dat veel te vaak resulteert in grote problemen als de markt in elkaar zakt.

4. Van ‘magic digital money for nerds’ naar bewezen nut en noodzaak

Als je wat verder kijkt dan alleen de prijzen van cryptovaluta, dan zie je talloze gave ontwikkelingen die zich het afgelopen jaar hebben afgespeeld, voor komend jaar worden verwacht en effect gaan hebben. Niet alleen het aantal gebruikers blijft flink toenemen. Ook het aantal transacties blijft sterk toenemen, ook in de bearmarkt. Maar veel belangrijker: het sentiment is veranderd en dit zal de komende tijd ook flinke impact gaan hebben.

Een mooi voorbeeld is een van de grootste banken wereldwijd, JP Morgan. De CEO, Jamie Dimon, noemde crypto in 2017 nog frauduleus en dreigde werknemers te ontslaan als ze Bitcoin zouden kopen. Maar in 2019 lanceerde het als eerste bank een eigen crypto (JPM Coin), in 2020 een fonds waarmee haar klanten in cryptovaluta kunnen investeren en Jamie liet vorig jaar nog ontvallen dat hij denkt dat de waarde van Bitcoin kan vertienvoudigen.

Dit zien we ook bij steeds meer van de grootste, traditionele bedrijven. Zoals Google, wat eerder advertenties voor cryptovaluta verbood en de afgelopen maand aankondigde cryptobetalingen te gaan accepteren. En kijk naar de grootste investeerder wereldwijd, Blackrock, die haar klanten ook de mogelijkheid gaat bieden om in crypto te investeren.

Maatschappelijke impact

Wat mij het meest interesseert van crypto? De maatschappelijke impact. Die werd ineens prachtig zichtbaar toen de oorlog met Oekraïne begon en de overheid cryptodonaties mogelijk maakte. Daarmee haalde ze $65 miljoen dollar op. Naast El Salvador en de Centraal Afrikaanse Republiek, zijn er ook steeds meer landen en regio’s bezig om cryptovaluta te gebruiken als (onderdeel van het) financiële systeem. Zo gaat Nigeria een ‘free zone’ lanceren rondom cryptovaluta, nadat Dubai dit al aankondigde.

Een van de grootste trends die ik dan ook voorzie voor het komende jaar, is de groei van de crypto betaalterminals. Dit maakt het fysiek en digitaal betalen met cryptovaluta makkelijker. Volgens de CTO van de grootste supermarktketen ter wereld, Walmart, (Suresh Kumar): “will crypto be a major disrupter in the future of retail. Crypto will become an important part of how customers transact“. Een mooi voorbeeld van hoe makkelijk dit al in Nederland gaat, met het Arnhemse Bitkassa en NFC chips (dezelfde die worden gebruikt voor Apple Pay)

5. The flippening

Sinds het ontstaan van cryptovaluta in 2009, is Bitcoin altijd de grootste cryptovaluta geweest qua marktkapitalisatie. Altijd gevolgd door de nummer 2, Ethereum, wat in 2015 werd opgericht. Deze ranglijst zou komend jaar weleens kunnen wisselen. Dit wordt ‘the flippening’ genoemd in cryptovaluta-land.

Ethereum is in de afgelopen jaren waanzinnig gegroeid, omdat het met haar ‘Virtual Machine’ een platform biedt om applicaties op te bouwen. Van slimme contracten tot gedecentraliseerde financiering (DeFi, waar ik eerder over schreef) en NFT’s. Maar nog veel belangrijker is ‘the merge’ geweest: de transformatie van het platform naar een andere manier van data valideren, waardoor het 99,8% minder energie verbruikt en daarmee alle critici op dat vlak de mond snoert. Ineens verbruikt Ethereum minder energie dan bijvoorbeeld PayPal.

Ook al zeggen veel Bitcoin-maximalisten dat Bitcoin de enige echt gedecentraliseerde cryptovaluta is die voorbestemd is om de cryptomarkt te domineren, omdat het volledig decentraal opereert en een gelimiteerd aantal munten heeft, wekt Ethereum steeds meer interesse van ook grote investeerders.

Bruggen bouwen en blussen

Het gaat een bijzonder en belangrijk jaar worden voor cryptovaluta. Er wordt door de vele tienduizenden ontwikkelaars hard gebouwd aan meer en gebruiksvriendelijkere applicaties. Door bruggen te bouwen met bestaande bedrijven, maar ook door nieuwe, technologische oplossingen te ontwikkelen.

En door veiligere oplossingen te ontwikkelen, aangezien er het afgelopen jaar alweer voor miljarden Dollars aan cryptovaluta is gestolen. Volgens Chainalysis, een van de meest gerespecteerde bedrijven op gebied van analyse in cryptoland, gebeurde dit hoofdzakelijk bij zogenaamde ‘cross-chain bridges’. Met deze digitale bruggen kunnen gebruikers digitale activa van de ene blockchain naar de andere overdragen. De complexiteit bij het bouwen en vervolgens controleren ervan, in combinatie met enorme hoeveelheden geld die opgesloten zit in de slimme contracten die deze ‘bridges’ automatisch laten werken, heeft helaas veel aandacht getrokken van hackers.

Als ik de voorspellingen van de voorgaande jaren teruglees en vooruitkijk naar 2023, dan ben ik vooral benieuwd of ik niet te klein heb gedacht bij het schrijven van dit trendartikel. Elk jaar word ik weer verrast door alles wat groter, gekker en gaver wordt op het gebied van cryptovaluta. Ik houd het hier op Frankwatching vol plezier in de gaten!

De meeste evenementen gaan over het verbinden van mensen met een gedeelde, waardevolle ervaring. Of dat nu tijdens een concert in een stadion is of een zakelijk congres. Technologie zorgt steeds voor nieuwe manieren om deze ervaringen te faciliteren als organisator en ervan te genieten als publiek. Van microfoons tot livestreams en nu ook in de metaverse. Maar waarom zou je een event in de metaverse moeten organiseren en hoe begin je hieraan? In dit artikel deel ik mijn lessen en ervaringen met de organisatie van een aantal metaverse events.

Ook al voelt het heerlijk om weer fysieke events te mogen organiseren en daarvan te genieten, de online events gaan niet meer weg en zijn in mijn optiek ‘here to stay’. Eerder schreef ik al over de vele kansen en mogelijkheden,  de platformen die je daarvoor kunt gebruiken en de meest gemaakte fouten die je kunt voorkomen.

Online events

Kijken we naar de meest recente cijfers, dan zien we in het grote ‘State of Virtual Events Report’ dat 91% van de bezoekers van online events ‘highly satisfied’ was. De markt voor online events zal volgens Grand View daarom in de komende vijf jaar uitgroeien tot een omvang van $500 miljard.

Een van de redenen dat steeds meer organisaties events online organiseren, is het duurzaamheidsaspect. Dat kan ik begrijpen, want volgens onderzoek van de Universiteit van Michigan bespaar je (met een online event vergeleken met een offline event) 98% van de CO2-emissies.

Met dank aan Mark Zuckerberg en zijn Meta, is het begrip metaverse ineens heel snel bekend en populair geworden. Als organisatie biedt het veel mogelijkheden en uit een onderzoek van Wunderman Thompson blijkt dat 74% van degenen die bekend zijn met de term ‘metaverse’ geïnteresseerd zijn in het bijwonen van een zakelijk event in zo’n omgeving. De hoofreden? Om dingen te ervaren die je niet kunt beleven in de fysieke wereld. Al deze cijfers zijn volgens Forbes dan ook ‘the next big things for events and conferences’.

Als ik kijk naar mijn eigen ervaringen, ben ik waanzinnig enthousiast over de mogelijkheden als event organisator. De metaverse heeft in mijn optiek het potentieel om online evenementen, beurzen en vergaderingen naar een ander en hoger niveau van betrokkenheid te tillen met AR/VR. En om ervaringen te creëren die minstens zo indrukwekkend zijn als in de echte wereld. Het organiseren van een event in de metaverse verwijdert de barrières van een fysieke ruimte, afstand en locatie.

Jezelf klonen en met een gave virtuele outfit belonen

Net als de bekende platformen voor virtuele events, bieden metaverse platformen plaats aan bijna onbeperkte aantallen bezoekers. Je wordt niet beperkt door een capaciteit van een vergaderzaal of eventhal, aangezien je deze zelf inricht. Vergeleken met virtuele eventplatformen is het het aantal bezoekers dus niet heel anders, maar de bezoeker zelf wel.

Je kunt als deelnemer jouw avatar namelijk helemaal naar eigen hand zetten. De metaverse biedt bijna onbeperkte manieren om onze virtuele identiteiten te creëren met aanpasbare avatars. Merken als Nike en Adidas hebben al voor tientallen miljoenen euro’s aan digitale kleding verkocht. Een gaaf paar digitale sneakers of een kekke hoody heb je dus zo gescoord.

Avatars kunnen daarnaast ook bewegen, lopen, praten, dansen, handen schudden, reageren en communiceren met anderen terwijl ze jouw virtuele eventspace verkennen. Iets wat de interactie met andere bezoekers volgens de surveys die ik na de events hield, ontzettend heeft versterkt.

Uiteraard is het belangrijk om bezoekers wel een keuze te geven tussen verschillende niveaus van participatie. Niet iedereen wil worden weggeblazen door een volledig meeslepende beleving. Daarom is het belangrijk om ook voor dit type bezoeker na te denken over een vooral functionele ruimte en zo min mogelijk ‘toeters en bellen’.

Zelf werk ik de verschillende archetypen altijd uit voor een event en pols ik van tevoren bij een aantal bezoekers naar de mate van metaverse-beleving die zij wensen, naast de reguliere opzet van het event.

Sterkere spreekbeurten

Vergeleken met de reguliere virtuele events, vind ik spreken binnen een metaverse omgeving zo veel gaver. De virtuele omgeving maakt het publiek zichtbaar voor sprekers en artiesten. Niet een platte lijst met namen van de deelnemers of een mozaïek van videofeeds, maar echte 3D-avatars. Dat geeft sprekers niet alleen veel meer het gevoel met een echte menigte te praten,  voor de bezoekers zelf bevordert het ook het gemeenschapsgevoel.

Zelf heb ik het nog niet geprobeerd, maar bij andere sprekers heb ik het al wel gezien: tijdens hun presentaties maakten ze gebruik van de 3D-mogelijkheden van een metaverse omgeving. Zo zag ik een architect die vertelde over het prachtige gebouw dat hij had ontworpen.

Tijdens zijn toespraak toverde hij het gebouw tevoorschijn en nam het publiek er al vliegend mee doorheen. Een natuuractivist die het had over het uitsterven van walvissen, toverde 3D zwemmende walvissen tevoorschijn. Dat geeft een presentatie wel echt veel meer een ‘wow-effect’ in mijn optiek.

Voor mij blijft hét voorbeeld van een gave hologram-show die van Eric Prydz:

Je kunt als spreker of artiest ook veel leuker de interactie opzoeken. Bijvoorbeeld door in plaats van een chatbox een 3D-ruimte in te lopen en daar in het virtuele gesprek te treden met de avatars van andere bezoekers.

Zelf de architect van jouw droomlocatie

Er zijn platformen waar je via een paar simpele clicks een metaverse event kunt opzetten. Kwestie van een bestaande ‘venue template’ selecteren en naar jouw hand zetten met je eigen huisstijl. Het zelf vanaf de virtuele grond af aan opbouwen van een metaverse eventlocatie vind ik een van de gaafste dingen die je momenteel kunt doen. Je hebt wat dat betreft geen limitaties. Geen vaste groottes, geen vaststaande designs en indelingen en geen regelgeving en wetten van de fysica.

Zelf heb ik een boeklancering in een replica van de Harry Potter-bibliotheek georganiseerd. Maar ik heb ook al metaverse events voorbij zien komen op de maan, in een piratenschip en op een tropisch eiland. Is jouw huisstijl oranje? Waarom niet de hele eventruimte oranje maken? Met discospikkel-kleur stoelen en een paar loslopende giraffes. Probeer dat maar eens te doen bij een fysieke eventlocatie.

Uiteraard geldt hier: hoe gekker, hoe meer tijd je kwijt bent om het geheel te ontwerpen en klaar te zetten. Zelf ben ik hier zeker een paar dagen mee bezig. De uitschieter waar ik recent over hoorde was een event van een Nederlandse multinational. Een team van vijftien personen heeft drie maanden aan de metaverse omgeving gebouwd.

Sponsorships worden veel sterker

Vooral de reacties vanuit sponsoren waren erg positief. Het begint met het wegvallen van harde kaders, zoals vierkante meters. Net als de locatie algemeen, kun je als sponsor ook helemaal los op het ontwerp en de indeling van de sponsorbooth. Niet een suf hok, maar echt een omgeving creëren vol entertainment, leuke activiteiten en NFT-swagbags.

Een van de meest interessante elementen voor sponsors, is de big data die vanuit metaverse events kan worden gehaald. Alle platformen die ik ken op dit gebied, geven zeer rijke data over het event. Van interacties en gedrag tot betrokkenheid van individuele deelnemers. Je kunt hierop ook de ervaring van een sponsorbooth aanpassen op individuele bezoekers of bepaalde archetypes, om zo de impact van de activiteiten nog groter te maken.

Fashion week

Een mooi voorbeeld hierin is de wereldwijde Fashion Week. Die vond volledig plaats in de metaverse. Voor het eerst pronkten zowel modellen als aanwezigen met digitale outfits (sommigen van ’s werelds meest toonaangevende modeontwerpers) als avatar. Metaverse-platform Decentraland organiseerde het evenement met een groot aantal internationale merken.

Naast uiteraard veel modeshows, waren er allerlei live muziekpodia en konden bezoekers direct digitale kleding passen die daarvoor op de catwalk was getoond. Alle betrokken partners waren nadien lyrisch over de mogelijkheden die ze hadden. Alleen de scherpte van de designs van de kleding op de catwalk was soms nog een beetje ondermaats.

Meer dan alleen zakelijk

Het zijn niet alleen de zakelijk ingestoken events. Elke gerespecteerde organisatie die mensen vermaakt, is inmiddels al aan het kijken naar mogelijkheden in de metaverse of heeft al haar eerste event georganiseerd. Zo biedt Spotify al ‘artist lounges’ aan in de metaverse. Daar kunnen fans virtueel samenkomen met hun favoriete artiest en genieten van allerlei aanvullende content.

Korea, wat al als eerste een ministerie in de metaverse ontwikkelde en inmiddels ook een stadshuis, heeft ook de internationale primeur met haar nationale metaversetheater. Ze ontwikkelden ‘Ultraworld’. Een theatershow die het publiek meeneemt in een computerspel om de dubbelzinnigheden van de echte en virtuele werelden te onderzoeken.

Warner Music is bezig met een muzikaal themapark en een concertzaal in de metaverse, waar ze muziekevenementen gaan organiseren. Universal heeft inmiddels al officiële metaverse avatars uitgebracht voor hun meest populaire artiesten. Dat muziekmaatschappijen vol op metaverse inzetten, begrijp ik heel goed. Onderzoeken laten zien dat dit zeker de moeite waard is. 45% van het ondervraagde publiek is geïnteresseerd in het idee om livemuziek in de metaverse te zien en 61% van de millennials zou metaverse concerten willen bijwonen.

Stadion in de metaverse

Manchester City laat haar stadion 1:1 nabouwen in de metaverse. Inmiddels hebben ook clubs als FC Barcelona en Juventus patenten aangevraagd voor XXX. Ook andere sporten zien mogelijkheden. De Australian Open liet haar virtuele bezoekers genieten van alle inhoud van het toernooi en bood talloze opties om met andere tennisfans in contact te komen. Bovendien konden bezoekers rondlopen op en genieten van het virtuele terrein, allerlei speurtochten voltooien en historische content van het toernooi bekijken.

Een van de meest vooruitstrevende festivals op het gebied van technologie is in mijn optiek het Amerikaanse Coachella. Zij boden tijdens hun laatste festival, naast de fysieke omgeving, al een twintigtal verschillende metaverse ervaringen.

Helemaal geïnspireerd en zelf aan de slag?

De organisatie van een event in de metaverse brengt uiteraard wel wat nieuwe vragen en uitdagingen met zich mee, vergeleken met traditionele fysieke en online events.

Waarom zou je dit willen doen?

Voor mij is een gezonde start van de verkenningstocht de vraag waarom je een event in de metaverse zou willen organiseren. Ik zie genoeg organisaties die het puur doen als een marketing-gimmick: om vooral een innovatieve uitstraling te bewerkstelligen. Ook zie ik veel bedrijven dergelijke events opzetten omdat ze een doelgroep bedienen (vaak jongeren) die al gewend is aan virtuele omgevingen. Daardoor zijn ze veel sneller geneigd om deze omgeving te bezoeken.

De vele mogelijkheden die ik in dit artikel heb benoemd, die simpelweg niet mogelijk zijn in een fysieke of reguliere online omgeving, spreken boekdelen en geven genoeg redenen voor bedrijven om ook eens te experimenteren met een eigen metaverse event.

Kaders

Het is goed om meteen een richting te kiezen. Wil je helemaal losgaan qua virtuele eventspace en gastbeleving? Dan moet je echt aankloppen bij een ontwikkelaar van zulke virtuele omgevingen. Wil je eerst eens experimenteren en klein starten? Dan kun je zelf heel makkelijk met platformen als Spatial, Party.Space of Horizon Worlds (van Meta) een professionele metaverse eventspace inrichten en klaarzetten voor jouw event.

Omdat je nu niet per zaal of vierkante meter betaalt, kun je wat de ruimte betreft weer terug naar de tekentafel en ‘from scratch’  nadenken over hoe jouw ideale eventruimte eruit kan komen te zien. Heb je 2 breakout-rooms nodig of toch 10? Gaat de spreker deze keer in het midden van de zaal op een podium staan in plaats van aan de zijkant?

Content

Ook is het de moeite waard om goed te kijken naar de content die je op het event wil verspreiden. Gebruik je de bestaande keynotes en powerpoints? Of ga je de content ook echt metaverse-waardig maken? Hier verdient het zeker de moeite om te kijken naar bestaande voorbeelden die ik eerder in dit artikel heb beschreven: van 3D-hologrammen tot interactieve presentaties.

Digitaal doorlopen

Inmiddels zijn de meeste mensen al gewend aan online events: hoe je hier als bezoeker inlogt en hoe je van bepaalde functionaliteiten gebruikmaakt. Een event in de metaverse is wat dat betreft wel echt een stap verder en behoeft daarom een hele duidelijke ‘onboarding’ van alle betrokken stakeholders: bezoekers, sprekers, sponsors en andere mensen die het event mogelijk maken.

De bezoekers hoeven niet per sé allemaal een VR-bril op te hebben. In principe kun je zo’n event ook prima laten bezoeken door mensen via een plat beeldscherm. Uiteraard zorgt dit wel voor iets minder beleving. Een VR-bril zorgt ervoor dat je helemaal in de wereld wordt opgezogen en waar je ook kijkt kunt genieten van de virtuele omgeving. Zonder bril kun je worden afgeleid door een kat, kind of notificatie op de telefoon.

Een gave aanvullende beleving

Net als bij de online events, denk ik niet dat ze fysieke events helemaal gaan vervangen. Maar, zoals uit de verschillende genoemde voorbeelden ook blijkt, versterken. Hele gave aanvullende belevingen en manieren voor alle betrokken stakeholders, om het publiek nog veel sterker te maken. Met de waanzinnige bedragen die momenteel worden geïnvesteerd in de ontwikkeling van de metaverse, komen er elke week wel weer nieuwe functionaliteiten en use cases bij. Ik blijf ze vol enthousiasme hier volgen op Frankwatching!

We behoren met onze infrastructuren rondom zaken als havens, treinen, banken en zorg volgens partijen als het World Economic Forum en Google tot de wereldtop en zijn het vierde rijkste land ter wereld. Cijfers, waar veel landen stik jaloers op zijn. Zo ook het Afrikaanse Centraal Afrikaanse Republiek, wat het laagste BBP ter wereld is en waar minder dan 1% van de inwoners toegang heeft tot financiële dienstverleners als banken. Even geleden lanceerde de president van het land een aantal omvangrijke plannen om dit te gaan veranderen door middel van blockchain technologie. Een project waar ik ook aan mee mocht werken en wat een precedent kan gaan scheppen voor heel veel ontwikkelingslanden.

Bij het horen van blockchain in ontwikkelingslanden, denken veel mensen al snel aan de introductie van Bitcoin als wettig betaalmiddel in El Salvador. Een experiment waar ik met grote interesse naar kijk en gedeeltelijk ook heel positief vindt. Iets minder dan een kwart van het nationale BBP wordt in omringende landen verdient en door de werknemers teruggestuurd naar de familie in El Salvador. De hoge transactiekosten die daarvoor in rekening worden gebracht door partijen als Western Union, zijn op jaarbasis $400 miljoen. Geld, wat de inwoners van het straatarme land heel goed kunnen gebruiken. Zoals de Economist recent mooi schreef; “it’s expensive to be poor”.

Lees ook: Dagvoorzitter

De belangrijkste infrastructuur die nodig is om een ontwikkelingsland ook echt te laten ontwikkelen? Onderzoeken van partijen als McKinsey, de Bill & Melinda Gates Foundation en het IMF zetten de financiële infrastructuur met stip op nummer 1. De mogelijkheid om een bankrekening te hebben om te sparen en betalen, verzekeringen en leningen afsluiten en andere zaken die voor ons als Westerlingen heel normaal zijn. Maar voor meer dan twee miljard mensen wereldwijd, vooral in ontwikkelingslanden, niet. Vaak worden deze mensen niet geaccepteerd als klant van een bank of zijn de financiële producten simpelweg niet beschikbaar. 

Voor mij is de mooiste impact van blockchain dan ook niet de prijs van cryptovaluta, maar echt de digitale infrastructuur die het in ontwikkelingslanden biedt, om de landen op verschillende vlakken op te bouwen. Van financiën tot identiteit, van toerisme tot investeringen. Dat het Afrikaanse Centraal Afrikaanse Republiek (CAR) nu zulke grote stappen zet is niet gek; de nieuwgekozen president heeft een PhD in cryptografie.

Tokenation

Door de NFT-hype hebben veel mensen het ‘tokaniseren’ van bezittingen leren kennen. Het vastleggen van een digitaal eigendomsbewijs van een bezitting op de blockchain. Dat gebeurde al jaren met vastgoed en aandelen, maar recent dus ook met digitale content en kunst. De vele voordelen die de blockchain hierin biedt, zorgt er voor dat ook steeds meer sectoren en nu dus ook landen, bezittingen tokaniseren.

De Centraal Afrikaanse Republiek heeft bijvoorbeeld 32 waardevolle grondstoffen verdeeld over 470 plaatsen in de grond zitten, waaronder aardolie, koper, diamanten, kobalt en goud, ter waarde van naar schatting $600 miljard. Grondstoffen waar de inwoners van het straatarme land nu nog niks aan hebben. Die zitten daar nog steeds, omdat het land net een burgeroorlog achter de rug heeft. Door het tokaniseren van deze grondstoffen, wilt de regering deze hulpbronnen ‘democratiseren’. Wereldwijd beschikbaar maken voor investeerders om een aandeel in te kopen. Daarnaast biedt het tokaniseren ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld fractioneel te investeren, zodat ook kleinere partijen of consumenten hierin kunnen investeren. Daarnaast is het geheel transparant, zodat ook inzichtelijk wordt wat er met het geld gebeurt. 

Een identiteit voor iedereen

 Een rijbewijs of identiteit in de portemonnee hebben is in onze westerse maatschappij zo iets basaals, iets wat iedereen standaard heeft. Of je nu rijk of arm bent, jong of oud. Vanaf het moment dat de ouders een kind aangeven bij de Gemeente, staat de officiële identiteit in de Basisregistratie Personen en krijg je een BurgerServiceNummer.

Een officiële identiteit is belangrijk en noodzakelijk bij het regelen van heel veel zaken in het leven. Van het regelen van een bankrekening en verzekering, tot het verkrijgen van een lening of hypotheek, toegang tot vrijwel alle overheidsdiensten en tegenwoordig zelfs gebouwen. De privacy wet- en regelgeving heeft dit alleen maar meer aangescherpt, waardoor er steeds vaker wordt gevraagd om jezelf te legitimeren. 

Maar zo vanzelfsprekend is een identiteit niet; meer dan 1 miljard mensen wereldwijd hebben geen officiële identiteit. Daardoor kunnen ze dus geen bankrekening openen, bedrijf opzetten, stemmen, gezondheidszorg of een officiële baan krijgen. Inmiddels wordt op talloze plekken wereldwijd gebruik gemaakt van blockchain, om mensen een digitale identiteit te krijgen. Een mooi voorbeeld is het World Food Program, waar ik eerder over schreef. Het heeft honderdduizenden vluchtelingen uit Syrië niet alleen een identiteit heeft gegeven, maar heeft ook het medische dossier en een digitale portemonnee hieraan gekoppeld, zodat de vluchtelingen met een oogscan bij een zorgverlener het meest recente zorgdossier naar voren kunnen toveren en bij een supermarkt kunnen betalen.

Lees ook: De 5 meest bijzondere actuele ontwikkelingen op het gebied van blockchain

De Centraal Afrikaanse Republiek gaat hierin nog een stap verder. Geïnspireerd door Estland, gaat het een ‘e-residency’ bieden en voor haar inwoners een digitale identiteit. Deze identiteit werkt met privacy vriendelijke technieken als ‘Zero-Knowledge Proofs’, waar ik eerder over schreef. Hiermee kan je vertrouwelijke data verifiëren, zonder dat de vertrouwelijke data wordt getoond. Een voorbeeld is het checken of je genoeg geld op je bankrekening hebt om een cursus te volgen, zonder dat je het saldo ziet.

Een nieuw financieel systeem

Nadat El Salvador Bitcoin een wettig betaalmiddel maakte, zijn er talloze onderzoeken gedaan naar het gebruik en effect er van binnen het land, met soms zeer conflicterende uitkomsten. Dat meer landen de crypto als een wettig betaalmiddel gaan inzetten, werd dan ook lang betwijfeld.

Afrika is het content met het hoogste aantal peer-to-peer transacties in Bitcoin en andere cryptovaluta en de meeste betalingen worden geregeld via de mobiele telefoon. Daarom wordt er momenteel gewerkt aan het optuigen van een betaalsysteem via het ‘Lightning netwerk’. Daarbij lopen de transacties niet via de Bitcoin blockchain zelf, maar een laag (layer 2) die er over heen is gebouwd. Een belangrijke upgrade van Bitcoin, omdat die maar 7 transacties per seconden aan kan, in vergelijking met 24.000 van het VISA netwerk.

Door het gebruik van lightning gaan de transacties razendsnel en heel goedkoop; het kan 25 miljoen transacties per seconden aan die vier cent per transactie kosten. In vergelijking met de eerder beschreven kosten die partijen als Western Union in rekening brengen (10-20% per transactie in Afrikaanse landen), een verademing voor ontwikkelingslanden.

De plannen van dit ‘Sango’ project zijn veelomvattend en er worden nog meer nieuwe initatieven in de komende tijd gelanceerd. Van een Bitcoin stad en crypto eiland, tot het crowdfunden van infrastructuur projecten, stemmen via blockchain en zelfs een eigen nationale cryptovaluta, de Sango coin. Ik vind het heel bijzonder om te zien hoe een land wat op alle wereldranglijsten onderaan bungelt, Zo vol inzet op het gebruik van technologie, om het land sterk te gaan door ontwikkelen. Als het tokaniseren van de grondstoffen en implementatie van Bitcoin als betaalsysteem gaan lukken. Dan zou dit wel eens een geweldige boost kunnen geven aan de ontwikkeling van het land en precedent kunnen scheppen voor andere landen in de regio.

Het is fascinerend om te zien hoe snel technologie zich in zo’n korte tijd kan doorontwikkelen. Toen ik in 2015 begon met blockchain, was er eigenlijk enkel Bitcoin als ‘usecase’. Vandaag de dag zijn er talloze andere gave ontwikkelingen. Van NFT’s en Metaverse tot Decentrale Financieringen (DeFi) en -Organisaties (DAOs). Ook stablecoins, smart contracts en veel meer. Toch gaat het nieuws de afgelopen tijd eigenlijk enkel over crashes in cryptoland. Daarom deel ik in dit artikel de 5 gaafste ontwikkelingen op het gebied van blockchain.

Crash na crash na crash. Voor de mensen die denken dat blockchain-technologie alleen om Bitcoin draait, voelde het nieuws van afgelopen maand waarschijnlijk als het einde van de technologie. Prijzen van cryptovaluta die in elkaar storten, bedrijven die failliet gaan en wetgevers die streng ingrijpen. Voor cryptoliefhebbers zijn het pittige tijden. Maar ook al vloeit het vertrouwen in de digitale munten onder kleine en grote investeerders weg, op de achtergrond wordt door ontwikkelaars en bedrijven hard gebouwd aan de onderliggende technologie.

1. Bubbels, blijven bouwen en bredere acceptatie

Het State of Crypto Report van een van de grootste investeerders op het gebied van blockchain en cryptovaluta, Andreessen Horowitz, laat dat heel mooi zien. Het onderzoek dat ze hebben uitgevoerd toont aan dat cyclische prijsstijgingen leiden tot interesse in het ecosysteem. Dat trekt nieuwe ondernemers aan die nieuwe startups en projecten opzetten, die dan de volgende cyclus weer aanvoeren.

Ze noemen dit de ‘Crypto Price-Innovation Cycle’. In elke cyclus, zelfs nadat de prijzen zijn gedaald, bleven er volgens hun onderzoek meer ontwikkelaars en startups in het ecosysteem dan er waren voordat de cyclus begon. Die ondernemers bouwen een betere infrastructuur en nieuwe toepassingen. En ze zetten potentiële use cases om in echte.

Ik zie de ontwikkelingen van de afgelopen tijd op het gebied van cryptovaluta dan ook vooral als positief voor het hele ecosysteem. Fouten komen aan het licht: van fouten in code tot foute bedrijven. De bijna 19.000 ontwikkelaars die zich op dagelijkse basis bezighouden met de ontwikkeling van de technologie, kunnen deze fouten oppakken en aanpakken.

Wetgevers kunnen regelgeving voorbereiden om het ecosysteem stabieler en veiliger te maken. Waar ik in het begin enkel negativiteit zag bij wetgevers rondom de technologie, zie ik anno 2022 niet alleen een veel constructievere houding, maar ook veel positieve erkenning van het potentieel van de technologie. In de breedste zin van het woord.

Ontwikkelingen gebruikers

Ook op het gebied van gebruikers zie ik gave ontwikkelingen. In 2015 was ik met een verzameling andere nerds vooral bezig met ‘magic internet money’ Bitcoin. Vandaag de dag bezit 15% van de Nederlanders cryptovaluta en gebruiken steeds meer organisaties, overheden en consumenten de technologie in de breedste zin van het woord. Van NFT’s tot toeleveringsketens en ‘play2earn games’ tot smart contracts.

Volgens recent onderzoek van Deloitte, wil maar liefst 75% van de retailers in de komende 12 maanden betalingen in cryptovaluta mogelijk maken. En niet alleen bedrijven. Ook banken blijven hun interesse in de technologie uitbreiden. Inmiddels heeft 55% van de top 100 banken wereldwijd geïnvesteerd in blockchain-bedrijven, wat inmiddels al in de miljarden euro’s loopt.

Disruptief en innovatief

Diensten en oplossingen die al bestaan en werken, maar soms nog niet helemaal perfect zijn. Dat maakt volgens de theorie van disruptieve innovatie van Clayton Christensens niks uit. Op verschillende vlakken en voor veel gebruikers zijn deze nieuwe oplossingen slechter dan de bestaande tegenhangers. Voor een genegeerd deel van de markt is het aanbod van deze nieuwkomer ‘goed genoeg’.

Bedrijven in het blockchain ecosysteem die disruptief blijken te zijn, vinden volgens Christensens voet aan de grond bij een kleine groep van die overbediende, genegeerde gebruikers en breiden vervolgens de markt uit. Dit zien we bijvoorbeeld ook bij het gebruik van cryptovaluta in ontwikkelingslanden, waar banken aan veel consumenten hun diensten weigeren. En bij het gebruik van NFT’s in de creatieve industrie, want er is eindelijk een manier gevonden om het eigenaarschap van digitale kunst vast te leggen.

Veel van die oplossingen die voorbijkomen zijn nog niet perfect. Maar ze zijn “goed genoeg” voor een bepaalde groep gebruikers. Vaak voldoen ze aan bepaalde behoeften, waar gecentraliseerde en veiligere producten niet aan voldoen. Volgens het ‘State of Web3’ rapport van Chainalysis is dit ook een van de redenen van de NFT-hype. Het trok veel mensen aan die soms weinig om cryptovaluta gaven, maar wel veel om kunst en entertainment. Het wachten is na cryptovaluta en NFT’s op de volgende ‘killer app’ (waar ik eerder over schreef) voor de technologie.

2. NFT’s van je leven, in de ruimte en op Instagram

Non Fungible Tokens (NFT’s) zijn voor mij echt een geweldige ‘use case’ die het veelzijdige potentieel van blockchain laat zien en ook echt diepgaande impact heeft op onze maatschappij. Wat voor veel critici begon als ‘overpriced apenplaatjes’, heeft zich inmiddels uitgebreid tot een geweldige tool voor veel industrieën en zelfs landen. Eerder schreef ik over het Afrikaanse land Centraal Afrikaanse Republiek, wat $600 miljard aan grondstoffen wil gaan ‘tokaniseren’. Daarvoor schreef ik al over de vele mogelijkheden van NFT’s voor bedrijven en communities.

Inmiddels heeft het moederbedrijf van Instagram, Meta, aangekondigd dat ze NFT’s op Instagram Stories gaan testen met behulp van hun augmented reality-platform Spark AR. Makers en verzamelaars kunnen hun digitale verzamelobjecten delen op Facebook en Instagram. Eerst voor een kleinere groep Amerikaanse gebruikers, daarna wereldwijd.

Ook binnen de muziekindustrie zijn er gave NFT-ontwikkelingen. Spotify maakt het, naast merchandise en tickets, nu ook mogelijk voor artiesten om NFT’s te promoten. Daarnaast kunnen fans van een bekende vrouwelijke Nederlandse DJ na de zomer, door het kopen van NFT’s, investeren in de carrière van de DJ. De naam van de DJ is nog niet bekend gemaakt, maar ik vind dit ook weer een hele gave ontwikkeling: het tokenizen van een carrière.

De zielwallet

Niet alleen carrières trouwens. De mede-oprichter (Vitalik Buterin) van een van de grootste en invloedrijkste blockchain-bedrijven, Ethereum (waarop ook de meeste blockchain applicaties worden gebouwd), heeft een voorstel ingediend voor zogenaamde ‘Soulbound Tokens’ (SBT’s). Nu wordt er door het DUO (en op Europees niveau) al geëxperimenteerd met het maken van NFT’s voor diploma’s van onderwijsinstellingen, om bijvoorbeeld fraude tegen te gaan. Het idee van SBT’s is om een krachtig identiteits- en reputatiesysteem op te zetten.

Het idee is nog redelijk futuristisch en maakt onderdeel uit van het ‘gedecentraliseerde samenlevings’ (DeSoc) idee. Waaronder ook Decentrale Autonome Organisaties. Dit worden niet alleen de diploma’s en certificaten die je verkrijgt door onderwijs succesvol af te ronden, maar bijvoorbeeld ook medische gegevens.

Volgens Buterin zijn het “niet-overdraagbare tokens die verbintenissen, referenties en voorkeuren vertegenwoordigen die deel uitmaken van de sociale relaties op Web3-netwerken”. Aan het einde van het jaar moeten ze al beschikbaar zijn voor gebruikers. In 2024 moeten ze mainstream worden en na NFT’s de volgende grote blockchain-hype worden, volgens de Ethereum mede-oprichter.

Ook vliegtuigfabrikant Lockheed Martin en de Filecoin Foundation kwamen met buitenaardse plannen. Beide organisaties hebben het plan gelanceerd om een satelliet of ander ruimtevaartplatform te lanceren, wat de technologie zal bevatten om een zogenaamd InterPlanetary File System (IPFS)-knooppunt te worden. Het IPFS is een decentrale versie van Dropbox, waarop nu ook de meeste NFT’s worden opgeslagen.

3. We gaan het allemaal maken

Voor veel mensen zijn Decentraal Autonome Organisaties (DAO’s) nog redelijk futuristisch, maar inmiddels zijn er wereldwijd al 20.000. Ook zijn er de eerste drie bedrijven in Nederland die zich met de organisatiestructuur gaan omvormen naar een DAO-model.

Recent is daar ook een hele unieke nieuwe DAO bijgekomen. De Engelse voetbalclub Crawley Town Football Club, die is omgedoopt tot We’re All Gonna Make It (WAGMI) United. Fans van de club kunnen NFT’s kopen, waarbij de NFT dient als een soort aandeel. NFT-houders ontvangen exclusieve merchandise, stemrechten en vele andere voordelen. Hiermee wordt de club ineens heel decentraal en democratisch bestuurd, omdat fans direct zeggenschap krijgen.

Inmiddels zijn al grote partners aangesloten om de mogelijkheden op blockchain-gebied verder uit te breiden. Zoals Adidas en Gary Vaynerchuck.

“If you’ve ever wanted to have a say in how your favorite team is run, this is your chance. This is your club” – Voorzitter WAGMI United

4. Metaverse is here to stay

Als je nog nooit een Virtual Reality-bril hebt opgehad of niet gamet, begrijp ik dat je je nog weinig kunt voorstellen bij de metaverse. De afgelopen tijd kreeg ik bij het geven van keynotes over het onderwerp vaak het commentaar ‘dat het een hype is die snel wel weer zou overwaaien’. Maar recente aankondigingen van Dubai en Shanghai laten het tegendeel zien. Shanghai wil eind 2025 een metaverse-industrie ter grootte van $52 miljard ontwikkelen met meer dan 100 metaverse-bedrijven. Dubai wil in 2030 meer dan 40.000 metaverse-gerelateerde banen hebben gecreëerd.

Ook op technologisch vlak worden stappen gemaakt. Facebook-eigenaar Meta heeft een digitale kledingwinkel gelanceerd in de metaverse. Daar kunnen gebruikers designeroutfits voor hun avatars kopen van merken als Balenciaga en Prada. Voor prijzen tussen de $2.99 en $8.99. Ook heeft het bedrijf haar visie voor de Metaverse herzien. Ze denken dat de metaverse-ervaring voor veel gebruikers in het begin waarschijnlijk meer gericht zal zijn op platte 2D-schermen. In plaats van met virtual reality- of augmented reality-technologie, zoals headsets en lenzen.

Om gelijk wereldwijd standaarden op te leggen voor metaverse-ontwikkelingen, is het Metaverse Standards Consortium opgezet door grootheden Alibaba, Epic Games, Meta, Microsoft en Sony. De organisatie streeft ernaar interoperabiliteitsnormen te ontwikkelen voor een open metaverse. Dat betekent dat als verschillende bedrijven hun eigen versies van de metaverse willen bouwen, ze dit zo doen dat gebruikers en toepassingen vrij kunnen bewegen tussen verschillende metaverses.

Inspirerende metaverse-oplossingen

Er komen dagelijks inspirerende voorbeelden voorbij van organisaties en personen die bijzondere metaverse-oplossingen en -omgevingen lanceren. Spotify heeft Spotify Island gelanceerd. Een eigen ‘paradijs’ waar fans en artiesten van over de hele wereld samenkomen, muziek kunnen luisteren, speurtochten kunnen doen en exclusieve merchandise kunnen verkrijgen.

Die plannen waren voor zanger Snoop Dogg waarschijnlijk te mager, want hij wil zijn eigen metaverse ‘Snoopverse’ starten. In zijn nieuwste videoclip krijg je een goed beeld van hoe dit er uit moet komen te zien. Geheel in Snoop Dogg-style: een grote villa die een 1-op-1 kopie is van zijn huis in Californië, luxe auto’s en standbeelden van de artiest. Eerder werd een stuk virtueel land naast dat van Snoop Dogg nog verkocht voor $450.000. Ook leverde de ‘Decentral Eyes Dogg’-NFT, een digitaal portret van de rapper, bij een veiling in november bijna €700.000 op.

5. Slavecoins

Na de verschillende crypto-crashes in de afgelopen maanden, waren Amerikaanse en Europese overheden er als de kippen bij om wet- en regelgeving aan te kondigen om stablecoins beter te reguleren. Zelf vind ik de ontwikkelingen op het gebied van de Central Bank Digital Currencies (CBDS’s) misschien nog wel veel interessanter.

Volgens de ‘bank der banken’, de Bank for International Settlements (BIS), worden niet crypto, maar CBDC’s de hoeksteen van het toekomstige monetaire systeem. Het instituut is niet zo enthousiast over crypto. In haar nieuwste rapport geven ze aan enkel de technische functionaliteit van een handvol crypto interessant te vinden. Ze zijn niet onder de indruk van de omvang van crypto en stablecoins. Toch adviseert het instituut dat banken 1% van hun reserves in Bitcoin of een andere crypto mogen aanhouden. Een beetje tegenstrijdig dus.

“Our broad conclusion is captured in the motto, ‘Anything that crypto can do, CBDCs can do better’” – BIS Rapport

Ondoorzichtig proces

De Europese Centrale Bank heeft een nieuw rapport uitgebracht over de digitale euro, met een uitgebreide technische analyse van een mogelijke Europese CBDC en zijn positie in het bestaande financiële systeem. Tijdens de Dutch Blockchain Days sprak ik de Nederlandse rapporteur van de Tweede Kamer hierover. Tweede Kamerlid voor de SP, Mahir Alkaya. We zijn nu aangekomen bij de meest lastige fase van het traject, waar veel keuzes moeten worden gemaakt over het design.

Volgens Alkaya is het proces momenteel ontzettend ondoorzichtig. Er komt heel weinig over het traject naar buiten, wat voor veel onbegrip bij zowel het Nederlandse parlement als bij burgers en consumentenorganisaties zorgt. Ook al heeft de Nederlandse regering zeer recent een eigen visie op de digitale euro gepresenteerd, steeds meer commentatoren noemen de toekomstige CBDC van de ECB een ‘slavecoin’.

Lees ook: Cryptocurrency: De Nieuwste trends in 2023

De plannen die er nu liggen, zouden namelijk niet stroken met de huidige bescherming van privacy en gegevens in de EU. Als er niet volledige anonimiteit wordt gegarandeerd, zouden overheden ineens heel veel meer controle krijgen over alle privacygevoelige betaaldata van Europese consumenten en bedrijven.

Phygital

De verdere ontwikkelingen in de wondere wereld van blockchain stapelen zich op. Zelf vind ik de ontwikkeling van ‘phygital’ interessant: bedrijven uit het ecosysteem die enkel digitaal werkten en nu met fysieke ‘touch points’ komen. Zoals Solana, die haar eigen ‘Saga’ web3 mobiele telefoon wil uitgeven volgend jaar. Daarop zijn allerlei blockchain applicaties te gebruiken. En het eerste fysieke feest voor eigenaren van een Bored Ape NFT; APEFest.

Web5

Waar veel mensen, organisaties en ontwikkelaars nog bezig zijn met de overschakeling van web2 naar web3, is de oprichter van Twitter, Jack Dorsey, alweer bezig met web5. Volgens hem brengt dit gedecentraliseerde identiteits- en gegevensopslag naar de applicaties van individuen.

Hij heeft al vaker zijn ongenoegen geuit over de huidige evolutie van het internet. Hij denkt dat web3 alweer helemaal in handen is van grote investeerders en uiteindelijk toch weer gecentraliseerd in handen komt van een handvol grote bedrijven, zoals dat nu ook bij web2 het geval is. In zijn pitch deck doet hij zijn plannen uitgebreid uit de doeken.

Gave ontwikkelingen blijven komen

Het is prachtig om te zien hoeveel nieuwe ideeën, projecten en initiatieven er telkens weer binnen het ecosysteem komen. Sommigen als update van bestaande zaken en soms echt totaal nieuwe, revolutionaire technologieën. Met de veelheid aan ontwikkelaars en de snelheid waarmee zaken nu worden gebouwd, gaan we de komende maanden denk ik nog veel meer gave ontwikkelingen zien en horen binnen het blockchain ecosysteem. Ik blijf ze vol plezier voor Frankwatching in de gaten houden!

Heineken opende er net een virtuele brouwerij, Tommy Hilfiger houdt er inmiddels zijn modeshows en volgens Marc Zuckerberg zal de metaverse-economie net zo groot zijn als de fysieke economie zoals we die nu kennen. Er gaat geen dag voorbij of er komt wel weer een nieuwe organisatie met het bericht dat ze toe zijn getreden tot de metaverse. Veel trendsetters zeggen dat 2022 het jaar van de metaverse is, maar wat kun je er nu concreet zelf mee als organisatie? In dit artikel een overzicht van de laatste mogelijkheden.

Als je nog nooit een virtualreality-bril hebt opgehad, dan begrijp je waarschijnlijk nog niet veel van alle commotie rondom de metaverse. Jezelf onderdompelen en echt onderdeel voelen van de virtuele omgeving is wat het onderscheidt van de huidige virtuele omgevingen die we op onze platte beeldschermen zien. Inmiddels is de gaming-industrie meer waard dan de wereldwijde film- en sportindustrie gecombineerd. Waar het internet wordt gebouwd door webdevelopers, zal het metaverse dan ook worden gebouwd door game-ontwikkelaars.

Hoge verwachtingen voor de metaverse

Volgens de onderzoekers van Ark Invest (pdf) brachten we in 2021 38% van onze vrije tijd digitaal door en zal dat in 2030 naar verwachting 52% zijn. In 2026 zal volgens Gartner een kwart van de mensen en een derde van de organisaties in de metaverse actief zijn. Het aantal gebruikers is volgens Grayscale in het afgelopen jaar tijd al vertienvoudigd. In 2030 kan de metaverse-economie volgens zakenbank Citi wel eens $13 biljoen worden qua omvang. Volgens onderzoek van Accenture denkt 71% van de executives dat de metaverse een positieve impact gaat hebben op organisaties. 42% denkt zelfs dat het een grote transformatie teweeg zal brengen.

We brachten in 2021 38% van onze vrije tijd digitaal door en dat zal in 2030 naar verwachting 52% zijn

Fysieke beperkingen – zoals vastgoed, toeleveringsketens en geografisch bereik – heb je niet in de metaverse. Hierdoor komen er veel mogelijkheden bij voor bedrijven van alle grootten, om geld te verdienen en in contact te komen met (potentiële) klanten. We zien steeds de lijnen vervagen tussen de fysieke en virtuele wereld en bedrijven steeds meer inzetten op het creëren van ervaringen die consumenten op een persoonlijk, dieper niveau betrekken. We zijn als mensen nu eenmaal geboren en opgegroeid in een 3D-omgeving. Hierdoor is het ook heel logisch dat we de metaverse interessanter zullen vinden dan het ‘platte’ internet waar we nu veel tijd op doorbrengen.

Maar de metaverse is niet nieuw. Er lopen dagelijks nog 1 miljoen mensen rond in Second Life, een virtuele wereld waar het afgelopen jaar nog $500 miljoen in omging. Meer geld dan in de economieën van veel landen. Maar nog groter is de game Fortnite, met 350 miljoen gebruikers waarvan er gemiddeld op een dag 15 miljoen zijn ingelogd. Een concert in Fortnite van Ariana Grande trok al 78 miljoen bezoekers. Geen wonder dat ineens allerlei artiesten in de rij staan om virtueel op te treden. Manchester City en Sony bouwen een metaverse-stadion en het Nederlandse Beyond Sports verwerkt realtime data van events in allerlei VR-producten. Het zal niet lang duren voordat je live in de metaverse in een wedstrijd kunt rondlopen.

Marketing in de metaverse: beleving staat centraal

Heineken’s Pixelbier, McDonalds’ McRib en Fantafonteinen bij restaurant Wendy’s kun je al in de metaverse ervaren, maar uiteraard niet proeven. Het zijn dan vooral ook grappige voorbeelden van nieuwe manieren van marketing. Het sleutelwoord is hier echt beleving. Het creëren van een virtueel item betekent niet dat het gelijk opvalt en dat klanten het gaan aanschaffen. Als je zoiets wil uitwerken, denk dan eerst goed na over de betrokkenheid van een gebruiker bij deze ervaring en hoe deze aansluit bij de volledig ondergedompelde digitale ervaringen in de metaverse.

Restaurant Wendy’s heeft zo bijvoorbeeld een basketbalveld Buck BiscuitDome, waar bezoekers kunnen spelen en als dank voor hun bezoek een hamburger voor slechts $1 in het echt kunnen kopen. Gucci opende haar vault: een winkel in de metaverse met allerlei unieke digitale vintage kledingsitems. Het bedrijf heeft nog meer plannen: “It will be a time machine, an archive, a library, a laboratory, and a meeting place.”

Maar het gaat niet alleen om het platte ‘aan de man’ brengen van producten en diensten. Een mooi voorbeeld is Nikeland, een megacomplex van de sportkledingfabrikant in de metaverse. Er kunnen hier niet alleen allerlei sporten virtueel worden beoefend, maar je kunt hier ook je eigen Nike-sneakers designen. Je kunt ze virtueel aantrekken terwijl je door de metaverse loopt. Maar je kunt ze ook fysiek laten bedrukken en naar je huis laten sturen.

Cocreatie, innovatie & klantcontact

Je ziet hier dan ook steeds meer bedrijven experimenteren met de mogelijkheden die de metaverse biedt. Ideeën en concepten delen, prototypes bespreken of zelfs co-designen, of zelfs mensen iets zelf laten maken. Je kunt hier als bedrijf niet alleen prachtig prototypes en nieuwe innovaties sneller en doeltreffender testen.

In de metaverse kun je ook op allerlei unieke manieren het klantcontact verbeteren. Een mooi voorbeeld is autofabrikant Hyundai, die recent in de metaverse een ‘mobility adventure’ opende. Bezoekers kunnen hier niet alleen nieuwe auto’s proberen en deelnemen aan allerlei gave activiteiten en belevenissen, maar ook een fysieke auto op maat samenstellen, gelijk uitproberen en bestellen.

LEES OK: Best of both worlds: 5 Hybride kansen voor Fysieke Events

Recent werd ook de eerste Fashion Week georganiseerd in de metaverse. Vijf dagen lang toonden bekende modehuizen op een unieke manier hun nieuwste mode. Bezoekers konden ook virtueel make-up van Estée Lauder proberen en voor elke bezoeker was er gratis goud glitter, die de virtuele bezoekers lieten schitteren.

Content en adverteren

Het zal ook een nieuw tijdperk inluiden voor makers van content. Meer dan 50 miljoen mensen noemen zichzelf ‘content creators’. Een markt van een kleine 100 miljard euro omvang, waarbij 41% van de makers ook echt een goed inkomen verdienen. Met de nieuwe mogelijkheden om niet alleen 3D-content te maken maar bijvoorbeeld ook tot leven te brengen, door bezoekers het te laten beleven en het op zich in te laten werken, kan deze industrie in de komende 5 jaar zelfs verdubbelen.

En wat worden de mogelijkheden voor adverteren in de metaverse? Meta heeft hier al verschillende patenten voor aangevraagd, die aantonen dat het een belangrijk onderdeel gaat zijn van hun metaverse-strategie.

Events en trainingen in de metaverse

Inmiddels heb ik de eerste events en trainingen georganiseerd in de metaverse en de reacties waren positief. Mensen gaan naar events voor een stuk beleving. Dit kun je met een goede opzet ook prachtig in de metaverse faciliteren. Iedereen kan meedoen vanaf zijn eigen, favoriete locatie. Maar de metaverse heeft geen restricties, zoals ik eerder schreef, je kunt zelf de event space bouwen en inkleuren. The Sims goes events!

Onderzoek laat zien dat trainen in een metaverse veel voordelen kan bieden ten opzichte van reguliere fysieke trainingen. Je kunt niet alleen zaken veel makkelijker visualiseren, maar trainingen ook veel interactiever maken. Het zou voor introverte en autistische mensen veel fijner zijn om aan deel te nemen, wat het succes van de trainingen weer versterkt.

Niet alleen het ontmoeten, ook op gebied van samenwerken zie ik gave mogelijkheden.

Leren en samenwerken in de metaverse

Veel elementen die nu populair worden in de metaverse, gebruiken bedrijven al jaren. Vooral op het gebied van digital twins lopen grote fabrikanten voorop met de inzet van virtual reality door het personeel.

Vliegtuigfabrikant Boeing maakt van haar vliegtuigen bijvoorbeeld een digital twin, waar monteurs virtueel doorheen kunnen lopen. Zo kunnen ze bepaalde zaken testen en oefenen. Dat heeft alleen al in de opleiding van haar monteurs 75% van de benodigde tijd doen verdwijnen. Het vliegveld van Hong Kong leidt medewerkers op in een virtualreality-twin van de luchthaven. Ook autofabrikant Ford traint al haar technici inmiddels met VR-omgevingen en in Engeland worden zorgverleners op deze manier opgeleid. Chipmaker Nvidia heeft daarom groots ingezet op haar software Omniverse, waarmee het een platform biedt aan al meer dan 500 partijen als Adobe, Lockeed Martin en naar verluidt ook Apple, om metaverse-applicaties te ontwikkelen.

Eerder schreef ik al over Salesforce, dat voor haar 30.000 medewerkers wereldwijd een kantoor in de metaverse heeft gebouwd. En Microsoft wil een metaverse-variant van Teams lanceren: Mesh. We zijn de afgelopen 2 jaar in razend tempo gewend geraakt aan het virtuele werken, ontmoeten en vergaderen, maar enkel nog op het platte beeldscherm. Gartner voorspelt ook dat werkgevers in staat zullen zijn om hun werknemers beter te betrekken en samen te werken via immersive workspaces in virtuele kantoren.

Samenwerken en elkaar versterken

Sommige taken en zakelijke problemen kunnen je visueel veel beter aanpakken, maar in de echte wereld is dat gewoon niet altijd mogelijk. Architecten willen bijvoorbeeld meerdere gedetailleerde mock-ups ontwerpen en opstellen, voordat ze een richting bepalen voor het verdere ontwerp. Maar er zijn beperkingen qua tijd en kosten. Vaak worden fouten over het hoofd gezien vanwege het gebrek aan precisie.

De metaverse geeft hierin alle ruimte, waar vrijwel alles kan worden gemodelleerd. NextMeet biedt bijvoorbeeld zo’n metaverse-platform gericht op interactief werken, samenwerken en leren. Pixelmax biedt zelfs de mogelijkheid om werkplekken te creëren die zijn ontworpen om de teamcohesie, het welzijn van medewerkers en de samenwerking tussen medewerkers te verbeteren. Medewerkers kunnen zelfs virtueel mediteren, het bos in lopen of zelfs naar de maan vliegen. Maar ook om de ‘koffiecornerconversaties’ te stimuleren, die volgens onderzoek 90% van de communicatie in organisaties beslaat. Gather geeft de mogelijkheid aan medewerkers om hun eigen kantoor te designen. Ga je voor het piratenkantoor of toch een ruimtevaartschip? Dit soort technologie wordt al langer in de zorg gebruikt, door software van bedrijven als Medivis, waarmee studenten met 3D-anatomiemodellen kunnen werken.

Sta je dan te praten tegen een standaard poppetje? Nee, het Nieuw-Zeelandse SoulMachines heeft al een AI-oplossing voor de metaverse ontwikkeld. Op basis van jouw eigen emoties geeft het een aangepaste emotie terug in de virtuele persoon die tegenover je staat. Of dat nu een makelaar, dermatoloog of een zorgverlener is, je krijgt een reactie op maat, die past bij jouw eigen emotionele staat van dat moment.

Deze AI-bots kunnen prachtig als assistent of adviseur worden ingezet voor basistaken, zodat jij je met leukere, complexere taken bezig kunt houden. Een voorbeeld is bijvoorbeeld Daniel, de virtuele financiële adviseur van bank UBS. Je kunt dus in principe jouw virtuele collega’s ontwerpen en in jouw virtuele kantoor laten plaatsnemen, om bepaalde werkzaamheden van jou over te nemen. Geen gek idee, nu de zon weer doorbreekt en de terrassen weer geopend zijn!

Meer dan alleen marketing & meeten

Ik heb nog geen enkele mogelijkheid gezien waar geen gave use-case voor te vinden is. Van een onderwijsinstituut tot sportschool, van fabrikant tot dienstverlener, van museum tot modezaak. Je ziet overal ter wereld al gave voorbeelden ontstaan, van de meest uiteenlopende activiteiten, die nu ook in de metaverse worden aangeboden.

Toen de sportscholen dichtgingen, schoten de online sportklassen als paddenstoelen uit de grond. In de metaverse schijn je volgens onderzoek veel beter deel te nemen aan de virtuele sportklassen, waardoor je uiteindelijk ook meer calorieën verbrandt. Komt het toch nog goed met de summer body!

Maar ook een bruiloft, die gedeeltelijk in een echte tempel in India plaatsvond en gedeeltelijk, voor een grote groep mensen die niet in die tempel paste, in de metaverse. Ja, je kunt ook al je eigen plekje reserveren op de eerste metaverse-begraafplaats.

Overheden kijken ook naar de mogelijkheden om hun activiteiten in de metaverse te bouwen. Voor het leger zijn de mogelijkheden eindeloos: missies voorbereiden, scenario’s bekijken en soldaten trainen. Gecombineerd met de opkomst van Massive Open Online Courses (MOOC’s), gratis online cursussen en opleidingen kunnen geweldige metaverse-onderwijsinstituten worden opgezet waar kinderen van over de hele wereld virtueel naar toe kunnen gaan. De eerste metaverse-universiteit is een feit en de eerste bestaande universiteiten zijn de mogelijkheden aan het onderzoeken.

Metaverse, niet Meta!

Als ik over metaverse spreek op events, dan hoor ik veel mensen zeggen dat zij ervan uitgingen dat Meta de (enige) metaverse bouwt. Maar er zijn al verschillende metaversen actief: de grote gamebouwers van bijvoorbeeld Fortnite claimen dat hun game eigenlijk al een soort metaverse is en er bestaan allerlei open oplossingen, zoals Decentraland en The Sandbox.

Hier gaat nog een interessante ontwikkeling plaatsvinden. Ik ben geen grote fan van Meta door de eindeloze stroom aan schandalen rondom het misbruiken van gebruikersdata. Volgens onderzoek van Stanford zorgt 20 minuten actief zijn in de metaverse voor 20 miljoen datapunten. Met VR-headsets kunnen bedrijven allerlei nieuwe gegevens verzamelen: hoe de benen, handen en lichamen van mensen bewegen, wanneer de pupillen van hun ogen samentrekken en uitzetten en hoe hun geest reageert. Ik weet niet of ik al die data in de handen van een bedrijf wil leggen dat erom bekend staat de data commercieel te exploiteren.

Maar als Meta net zo’n model ontwikkelt voor winkeliers om heel makkelijk een plekje in de metaverse te creëren? Net zoals ze dat met Instagram Shopping hebben gedaan? Dan zorgt dat er wel voor dat veel meer bedrijven kunnen toetreden tot de metaverse. Zo’n model schijnt al te worden ontwikkeld in China door Alibaba. Ook Apple investeert inmiddels in de metaverse.

De innovaties kunnen eigenlijk ook niet zonder de inmenging van grote bedrijven met veel geld. De ontwikkeling zelf alleen al kost ontzettend veel geld. Meta schat dat het dit jaar al $10 miljard zal kosten. Ik zie ook gave, decentrale en open-source metaverses ontstaan, die worden beheerd en gebouwd door de gebruikers zelf. Dat doen ze met de structuur van een Decentrale Autonome Organisatie (DAO). De regels zijn ontworpen door de gebruikers. Volledig democratisch. Aangezien de regels op de blockchain staan geprogrammeerd, wordt wangedrag voorkomen. Kwaad doen wordt automatisch onmogelijk gemaakt.

Het zal nog wel een paar jaar duren volgens Meta, voordat we echt massaal de metaverse gebruiken. Ook VR-experts voorspellen dat de hypecycle momenteel niet alleen maar in een positieve spiraal naar boven blijft gaan. Er ontstaan inmiddels allerlei bloeiende discussies over benodigde juridische frameworks en uiteraard worden er ook onderzoeken uitgevoerd naar de effecten van bijvoorbeeld het langdurig gebruik van metaverse op het lichaam. Ik blijf de ontwikkelingen vol plezier op de voet volgen!

Vandaag mag ik 35 jaar oud worden. Wat een ongekend voorrecht. Nadat ik zelf op het randje van de dood heb gebalanceerd en de afgelopen jaren te veel mensen heb moeten begraven, zie ik elke dag dat ik opsta als een groot geschenk. Ik ben nog nooit zo fit geweest, heb een ontzettend ‘rijk’ leven en aan de stroom leuke uitdagingen lijkt maar geen einde te komen. De afgelopen jaren heb ik letterlijk en figuurlijk bergen beklommen. Ben ik oneindig veel hobbels op mijn levenspad tegengekomen, heb ik veel leergeld betaald en levenspunten behaald. Mijn top 35 levenslessen die mij hebben gebracht en gemaakt tot wat ik nu ben:

1.    “Focus on the journey, not the destination”

“It’s not about the light at the end of the tunnel. It’s the tunnel. Show up every day and enjoy the process”

Elk jaar werk ik pagina’s aan zakelijke en persoonlijke plannen uit, tot in detail. De grootste plannen worden nooit zoals gepland werkelijkheid, omdat er tijdens het proces altijd wel weer nieuwe denkrichtingen en (on-)mogelijkheden bijkomen. Enkel focussen op het eindpunt, levert vaak teleurstelling op. Focussen op het proces er naar toe geeft heel veel meer voldoening.

“Success is a process, and processes are based on action”

2.    Kikkers eten

Een van de eerste dingen die je leert in het Amerikaanse leger, is het opmaken van jouw eigen bed. Een kleine moeite, maar de garantie dat het eerste wat je op een dag doet is positief. Ik heb op deze manier een hele ochtend routine opgetuigd, die ik vrijwel elke morgen afloop als ik rond 5 uur op sta. Naast het opmaken van het bed en het schrijven van een ‘gratefulness journal’ (om positief de dag in te luiden), zit daar ook altijd het ‘kikker eten’ bij; dat waar ik het meest tegen op zie en/of het minst zin in heb die dag, doe ik voordat ik ga sporten.

3.    De beste beslissing ooit

Inmiddels heb ik drie bergen beklommen; Kilimanjaro, Mont Blanc en de Mount Everest (tot Meru) en staat aan het einde van dit jaar de Aconcaqua op de planning. Tijdens de beklimming van de eerste twee bergen, ben ik een paar maanden ‘droog’ gegaan; heb ik geen druppel alcohol gedronken. Na ongeveer 1,5 maand merk je wat dit met het lichaam en vooral de hersenen doen. Dit heeft mij zo verbaasd, dat ik 5 jaar geleden volledig ben gestopt met alcohol drinken. Ik ben nog nooit zo scherp, creatief, fit en gelukkig geweest.

4.    Het PROUDest moment

Een van de mooiste momenten in mijn leven, was toen ik een paar jaar geleden uit de kast kwam. Vrienden die ik daarmee dacht te verliezen, gaven juist aan dat ze mij nog meer waren gaan waarderen, omdat ik eindelijk mijn masker afzette. Helaas heeft het mij nog nooit een relatie opgeleverd, ik ben hier wel op de achtergrond meer mee bezig geraakt, omdat ik nog te veel mensen met dezelfde vraag zie worstelen, waar ik zelf ook mee heb gezeten. Als ik zaken signaleer, dan maak ik dit op een subtiele manier bespreekbaar.

Want ik zie helaas nog te veel mensen, door het masker altijd op te houden, de negatieve effecten ervaren die het heeft op de kwaliteit van leven en heb hier zelfs ook al vroegtijdig aan verloren.

5.    The Serendipity Mindset

Een van de meest bijzondere mensen die ik ken en met wie ik al jaren in het Sandbox Netwerk mag zitten, Christian Busch, schreef een prachtig boek ‘The Serendipity Mindset’. Hij deed hiervoor jarenlang onderzoek naar serendipiteit. Veel van de mooiste gebeurtenissen in mijn leven zijn op deze manier ontstaan. Ja, een stukje puur geluk, maar ook zeker het zien en leggen van verbanden en daarna ook doorpakken. Het boek is echt een aanrader, voor wie ook een dergelijke mindset wilt hebben! Als ik terugkijk in mijn eigen leven, dan zie ik dat de gaafste gebeurtenissen ook zo tot stand zijn gekomen.

6.    Your resume is just a record.

Hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft dat je CV echt niks meer is dan een rapport. Ik zie veel mensen bezig met maximaal posities en ervaringen te verzamelen om echt een ‘winnend’ LinkedIn te krijgen. In plaats van het vullen van een ideaal CV, leef ik heel doelgericht en spendeer ik tijd aan activiteiten die bij aan behalen van mijn eigen levensdoelen bijdragen, in plaats van kekke functies te verzamelen als een soort ‘window dressing’.

7.    Van snackbar model naar superfocus

Deep thinking is iets wat vooral als ondernemer en in creatieve processen, ontzettend waardevol is. Echt in een ‘flow’ komen van gedachten en werken. Dat krijg je nooit, als de telefoon en emailmeldingen op het computer scherm aan staan. Ik zet dan ook bijna elke dag een dagdeel beide uit, om echt volledig te kunnen focussen. Niet meer steeds gelijk als een snackbar medewerker of brandweerman (die vaak ter dienste van de beller) gelijk aan het werk gaan. Daar moeten sommige mensen aan wennen, maar het heeft mij weer de volle controle over mijn eigen agenda gegeven.

8.    “Good medicine always tastes bitter”

Soms zijn de korte termijn offers gewoon nodig, voor lange termijn winst.

9.    Don’t sweat the small stuff

Cliché term, maar het is zo waar. We besteden veel te veel mentale energie aan ons zorgen maken over de kleine dingen. We kunnen onze gedachten van ons laten afdwalen en uiteindelijk denken aan het ‘worst case scenario’.

Ik probeer zaken dan ook altijd in perspectief te zien. Kijk naar het grotere plaatje. Wat voor impact heeft dit nu echt en ga ik dat over een maand nog steeds merken? En over een jaar?

10. De grootste rijkdom…

…is om regelmatig en ook soms voor langere tijd offline te gaan. We zijn tijdens corona gemiddeld een uur per dag meer op onze telefoon gaan kijken, inmiddels gemiddeld 4 uur per dag. Telefoons kunnen zo verslavend zijn en ik merk dat het steeds gewoner wordt, om constant maar online en bereikbaar te zijn. Ik probeer om 18.00 en op zondag mijn telefoon uit en weg te leggen, heb alle notificaties uitstaan en zet ook regelmatig een week op vakantie mijn telefoon uit. Het is een van de 7 typen rust, die prachtig in deze TED blog beschreven staat.

“In an age of acceleration, nothing can be more exhilarating than going slow. And in an age of distraction, nothing is so luxurious as paying attention. And in an age of constant movement, nothing is so urgent as sitting still.” ― Pico Iyer

11. High performance

Veel mensen denken dat er iets met je aan de hand is, als je werkt met een coach. Alle succesvolle mensen die ik ken, hebben echter een klankbord. Iemand die een spiegel voorhoudt, vervelende vragen stelt en op de juiste momenten een mogelijk nieuw pad uitstippelt. Paul Rulkens is al jaren op die manier mijn ‘high performance mastermind’. Er zijn weinig mensen die zo’n waanzinnig warme aanbeveling van mij krijgen om mee te werken, als Paul.

12. Remember that if plan A fails there are 25 more letters in the alphabet

Honderden ideeën en plannen zijn inmiddels de revue gepasseerd. Sommigen heb ik na een week al opgegeven, aan anderen heb ik twee jaar -uiteindelijk zonder succes- gewerkt.

13. There is only one way to avoid criticism: do nothing, say nothing and be nothing

Er zijn altijd mensen zijn die kritiek hebben. Soms ook zelfs mijn beste vrienden, die het beste met mij voor hebben. Om dit te voorkomen, kan je natuurlijk veel zaken laten, niks zeggen of doen. Maar dat is echt het laatste wat ik wil. Ik ontvang de meeste kritiek dan ook met open armen. Veel kritiek heeft mij namelijk gesterkt, een betere persoon gemaakt en veel nieuwe inzichten gegeven.

14. Am I hunting antelope or field mice?

Een prachtige vraag van Newt Gingrich in het boek “Buck Up, Suck Up . . . and Come Back When You Foul Up: 12 Winning Secrets from the War Room”. Een leeuw kan makkelijk muizen vangen en eten, maar die geven netto veel te weinig energie, in vergelijking met de moeite die het kost om ze te vangen. Een antilope kost dan wel meer energie en kracht om te vangen en eten, maar ze voeden wel gelijk de leeuw en de familie goed. Een leeuw kan zelfs zijn hele leven eten van antilopen. Een goede vraag, om regelmatig te stellen aan het begin van een week of het einde van een dag; Am I hunting antelope or field mice?

15. “We are all bees of the same hive”

Ik zie de wereld echt als een ecosysteem. Daar kan je veel uithalen, maar moet je ook echt net zoveel instoppen om het ecosysteem draaiende te houden. Daarom doe ik al sinds mijn middelbare school vrijwilligerswerk en probeer ik ook op veel andere vlakken te kijken of ik iets kan doen voor de ‘common good’. Het geeft me niet alleen een goed gevoel, maar vaak ook heel veel nieuwe inzichten, die ik niet tijdens mijn werk krijg.

“Giving is all we have”

16.  Memories, not things

Het was tijdens corona niet makkelijk om te doen, maar normaal gezien spendeer ik mijn geld voornamelijk aan belevenissen, zoals reizen, uit eten gaan en feesten, in plaats van groot wonen, dure horloges en andere materialistische zaken. Zoals mijn moeder eens zei; ‘ze kunnen alles van je afpakken, behalve je herinneringen’. Vaak ben ik al snel op materialistische dingen uitgekeken, terwijl ik nog jaren nadien, trots kan vertellen over herinneringen.

17. Be nice to people on your way up…

…you’ll meet them on your way down. Een wijze les, die ik de afgelopen jaren heb geleerd in vele functies die ik heb mogen bekleden. De meeste mensen zullen niet echt ‘naar beneden’ gaan, maar mijn les hier is echt om constant nederig te zijn. Ik ben vaak helemaal onderaan de ladder begonnen en besef steeds meer, wat voor impact het zou hebben gehad, als de mensen boven mij op de ladder, vriendelijker waren geweest.

18. Receive without pride, let go without attachment

Een prachtige quote van Romeinse staatsman Cato, die ik vaak toepas. Niet de kleine dingen van de dag persoonlijk opvatten, net als beloningen en erkenningen. Stijgen en dalen, zeges en mislukkingen, winnen en verliezen zeggen niets over jou als persoon. Alleen jouw gedrag doet dat.

19. Ik ben niet iedereens ‘cup of tea’

Sinds ik mijn laatste masker heb afgedaan, door uit de kast te komen, ben ik altijd lekker mezelf. Uiteraard pas ik me aan situaties aan, maar dit heeft verder geen impact op wat ik doe, denk of zeg. Niet iedereen vindt mij daardoor aardig, maar dat doet niks af aan mijn waarde. Uiteindelijk is het ook niet altijd gemakkelijk om de waarheid te accepteren, hoef ik niet met iedereen vrienden te zijn en kan ik ook genoeg mensen niet zien. “If you want to make progress on the things that matter most, you need to decide who you’re going to disappoint. It’s inevitable”

20. No is also an answer

Er zijn genoeg mensen die altijd handig gebruik of zelfs misbruik maken, van de goedwillendheid van anderen. Helaas heb ik dit ook al te vaak aan den lijve ondervonden. Ik ben wat dat betreft ook echt gedraaid van “iedereen pleasen” naar “if it’s not a hell yes, it’s a no”. Regelmatig zeg ik nee tegen zakenkansen, spreekbeurten en andere uitnodigingen. Het geeft me echt een geweldige rust, om te focussen op een aantal belangrijke dingen. Zoals Warren Buffet het zo mooi zegt “The difference between successful people and really successful people is that really successful people say no to almost everything”

21. De meeste noodgevallen zijn dat niet.

We verwarren vaak de prioriteiten van anderen met die van onszelf. Technologie heeft de zogenaamde noodgevallen van alle anderen in onze inboxen gebracht. Maar alleen omdat iets belangrijk is voor iemand anders, wil dat nog niet zeggen dat het dringend voor jou moet zijn. Slechts een handvol noodgevallen die ik op jaarbasis binnenkrijg, zijn dat het ook echt.  

22. Clear is kind. Unclear is unkind.

Deze prachtige quote van een van de best bekeken TED talks, die van Brené Brown, heeft mij veel aan het denken gezet. Ik ben het er ook volledig mee eens.  Hij daagt me uit om de harde, moeilijke gesprekken met mezelf te voeren en houdt me echt eerlijk. Duidelijk zijn, heeft me op de lange termijn al veel tijd en pijn bespaard. Ook naar anderen.

23. Behind every child who believes in himself, is a parent who believed first

Mijn ouders zijn er altijd voor mij geweest, ook in de donkerste dagen van mijn leven. Daarnaast hebben ze mij nu al drie keer van de dood gered, waarvan de laatste een paar jaar geleden, toen ik zelf dacht een griepje te hebben… maar mijn ouders mij semi-verplicht uit bed hebben getild en naar een ziekenhuis hebben gebracht. Volgens de cardioloog zou ik een dag later dood zijn gegaan, aan een ernstig hartvirus. Veel levenslessen die ik de afgelopen 35 jaar heb geleerd van mijn ouders, pas ik nog dagelijks toe in mijn leven. Ook al hoef ik geen kinderen, toen ik recent peetoom werd, gaf dat wel een bijzonder gevoel en werd ik er weer goed aan herinnerd, wat voor geweldig impact ouders hebben op kinderen. Het hele leven lang.

24. Van uitstellen naar inplannen

De meest recente bijna-dood-ervaring 5 jaar geleden, heeft mij op verschillende vlakken positief veranderd en heel anders doen leven. Vooral, nu ik de afgelopen jaren te veel bekenden van mijn eigen leeftijd en jonger heb zien overlijden aan de meest onverwachte oorzaken, ben ik minder gaan uitstellen en heb ik veel meer de Spaanse mentaliteit aangenomen van het ‘nu leven’. Niet wachten tot het pensioen of een andere reden om iets later te doen, echt bij alles kijken of het niet gelijk of op korte termijn kan. Van reizen tot andere belevenissen. Opleidingen tot het opzetten van nieuwe concepten. Want misschien komt er wel nooit een ‘later’. Mensen hebben vaak een excuus waarom iets niet kan, ik zoek gewoon naar mogelijkheden om iets wel mogelijk te maken, wat vaak veel gemakkelijker gaat dan gedacht.

25. Never stop learning

Ook al ben ik ontzettend blij dat ik mijn academische studie heb afgerond en had ik mijzelf beloofd nooit meer naar de schoolbanken terug te keren, ik blijf nieuwsgierig en sta altijd open om te leren. Ik neem mezelf voor, om echt elk jaar iets nieuws te leren, wat niet met mijn werk te maken heeft. Duiken, technisch klimmen, boksen…het is echt ontzettend leuk om de hersenen voor iets totaal nieuws te gebruiken. Het houdt me fris en fruitig. Als het grotere uitdagingen zijn, dan probeer ik het in zoveel mogelijk kleine brokjes per dag of week in te plannen. Dat maakt het een stuk behapbaarder. Een elke dag 1% beter in iets worden, betekent is uiteindelijk na een jaar meer dan 3x zo goed in iets zijn.

26. Toxic bij de trash

Ik ben doorlopend bezig, om ‘toxic people’ uit mijn leven te verbannen. Dat zijn niet mensen die iets vervelends meemaken en daarover hun hart uitstorten, die ontvang ik altijd met open armen. Het zijn wel de mensen die doorlopend mij afleiden van positieve en productieve gewoonten. Na dit na een paar jaar consequent gedaan te hebben, merk ik wat voor waanzinnige positiviteit en rust dit geeft qua mindset.

27.  Mapping the minefield

Dit is een oefening die ik altijd tijdens mijn TalkLikeTED trainingen meegeef, en zelf bij veel zaken gebruik omdat het me veel rust geeft. Bij een uitdagend project, het geven van een keynote of iets anders wat stress veroorzaakt, helpt het geweldig om van te voren drie kolommen naast elkaar te tekenen. In de eerste kolom bedenk je alles wat fout kan gaan, de tweede hoe je dit kan voorkomen en in de derde wat je kan doen om het effect te mitigeren als het gebeurt. Van tevoren dit rustig uitwerken en voorbereiden, geeft op het moment suprême altijd ontzettend veel rust.

28. “Discard your misperceptions. Stop being jerked like a puppet”

Een prachtige quote uit het dagboek van de Romeinse keizer Marcus Aurelius. Vooral in zware tijden is hij goed om er bij te pakken tijdens het kritische denken; echt jezelf qua denken te beperken tot het heden. Tot op de bodem kritisch kijken wat er gebeurt – met mezelf, met anderen en dit zo ver als mogelijk op te splitsen in effecten en oorzaken. Op basis hiervan een actieplan te maken en aanpassen als de situatie verandert. Het geeft ontzettend veel helderheid om werkbare, bruikbare en tastbare stappen te maken. Focus op de eigen fouten, niet die van andere mensen, zoals Aurelius het zo mooi verwoordde met “Other people’s mistakes? Leave them to their makers.”

29. “Je bent een sukkel als je het druk hebt”

Een kop van de Volkskrant, 8 jaar geleden. We staan om allerlei redenen, steeds langer ‘aan’ en als ik mensen hoor vertellen dat ze ‘druk’ zijn, dan komt dat veelal met trots, in plaats van schaamte. Het gaat in mijn optiek niet om druk te zijn, maar om prioriteiten goed kunnen stellen. Voor mij is dat een gezond lichaam en regelmatig quality time met vrienden en familie. Ook al heb ik constant wel veel leuke dingen te doen, ik sport elke morgen en spendeer 10% van mijn wekelijkse agenda aan quality time. Daar komt zelden iets tussen. Twee zaken die daar heel erg bij helpen; het boek ‘Atomic Habits’ van James Clear, over hoe je goede gewoontes aanleert en het tegenovergesteld kan doen met slechte. Met concepten van ‘habit stacking’ tot ‘Temptation bundling’. Ook timeboxing werkt voor mij geweldig; vaste tijdsloten inplannen voor bepaalde activiteiten. Zo heb ik het onnodig gescroll op mijn telefoon met twee-derde laten afnemen en heb ik in de bespaarde tijd alweer bijna een nieuw boek geschreven.

30.  Why we sleep

Vorig jaar ben ik na een ellendig lange (meer dan 1 jaar) omzwerving in de medische wereld, gediagnosticeerd met slaapapneu, met 18 ademstops per uur. Het heeft een lange tijd er voor gezorgd, dat ik nooit in diepe slaap kon komen, wat lichamelijk en geestelijk echt een hel is geweest, omdat ik altijd moe was en op het laatst allerlei organen niet meer goed werkten. Inmiddels heb ik en MRA-bitje en slaap ik als een roosje, maar heb mij de afgelopen tijd ook excessief beziggehouden met de ‘why’ van slapen en hoe dit zo geoptimaliseerd mogelijk te doen. Het boek ‘Why we sleep’ en alle onderzoeken daaromheen, waren echt een eyeopener. Bill Gates zei dan ook ‘if you only read one book in your life, read this one’. Niet alleen de verregaande effecten van slecht slapen op het werk, autorijden (er gaan meer mensen dood aan slapen achter het stuur dan aan alcohol) en lichaam, maar ook wat de grootste oorzaken zijn van slecht slapen. Met stip op plek 1 & 2 staan een paar uur voor het slapen gaan nog op de telefoon kijken (ook al staat deze op blauw licht filter) en stress. Door de telefoon en laptop om 1800 uit te zetten en kort een nabeschouwing van de dag te schrijven en te mediteren voor het slapen, heb ik vrijwel geen enkele ochtend meer, waarop ik niet topfit uit bed kom. Iets wat duidelijk een dag kan maken of breken.

31.  Your life will change when you realize how temporary every moment is.

Een quote die mij door donkere dagen heen helpt, maar ook echt maximaal laat genieten van de dagen waar alles door het dak gaat.

32.  “Whenever you find yourself on the side of the majority, it is time to pause and reflect”

Ook een geweldige quote van Mark Twain, die ik vaak als herinnering gebruik. Niet de menigte standaard te volgen, zonder zelf goed na te denken. Niet alleen iets kiezen omdat de meerderheid van de mensen dat doet. Ieder mens is anders, iedereen heeft andere perspectieven. Ik schaam me ook echt niet meer om als enige een mening te geven, die soms volledig indruist tegen de algemene consensus. Daardoor maak ik niet altijd vrienden, maar zorgt het er wel voor, dat het niet nog lang aan mij knaagt dat ik niet mijn mond heb opengetrokken.

“It never ceases to amaze me: we all love ourselves more than other people, but care more about their opinion than our own.” – Marcus Aurelius

33. Focus and simplicity. Once you get there you can move mountains.

Een les van Steve Jobs, die ook een van mijn mantra’s is geworden; focus en eenvoud. Eenvoudig kan moeilijker zijn dan complex: je moet hard werken om je denken helder te krijgen om het eenvoudig te maken. Maar het is het uiteindelijk waard, want als je er eenmaal bent, kun je bergen werk verzetten.

34. Van gepest naar geprezen

Aan het einde van mijn basisschool, ben ik na mijn verhuizing van de grote stad naar een klein dorp, de laatste jaren ontzettend gepest en had ik ook geen vrienden. Iets wat mij gelukkig op een positieve manier heeft gevormd voor de rest van mijn leven. Maar ik zie in mijn dagelijkse werkzaamheden helaas nog te vaak op de werkvloer voorkomt. Vaak ook zonder dat mensen echt doorhebben wat voor effect een uitspraak of manier van omgang kan hebben op een persoon. Vooral, als je zelf nooit bent gepest. Terwijl inmiddels 26% van de werkzame bevolking aangeeft, wel eens te maken heeft met treiteren, roddelen, uitlachen of ander vervelend gedrag op het werk. Iets, om eens goed bij stil te staan.  

35. Make it great. Make it big. Make it work. Make it simple. Make it happen. Make it important. Make it powerful. Make it soar. Make it awesome. Make it unforgettable. Make it proud. Make it creative. Make it better. Make it last. Make it inspiring. Make it brilliant.

Overal waar we kijken, zien we fysieke en online werelden samensmelten, die op allerlei manieren zorgen voor positieve verbeteringen van de meest uiteenlopende dagdagelijkse activiteitn. Van werken tot sporten, van reizen tot winkelen en van feesten tot daten. Soms zijn de virtuele oplossingen zó goed, dat voor de fysieke variant is bedankt, maar ik zie juist heel vaak, dat ze elkaar prachtig complementeren en samen juist voor een nóg betere klantbeleving zorgen. Zo ook bij events. In deze blog ga ik delen 5 Hybride kansen voor Fysieke Events als event organisator.

Ook al is er een kleine polarisatie tussen organisatoren die virtuele events weer volledig in de ban doen en organisaties waarmee ik werk, die nooit meer grote fysieke meetings gaan organiseren, zie ik veel events waar prachtig ‘the best of both worlds’ in een hybride feestje wordt neergezet. Zoals ik al eerder schreef, is dat enerzijds noodzaak omdat bezoekers door de vele virtuele mogelijkheden die zij hebben gezien en ervaren de afgelopen tijd, verwender en daardoor kritischer zijn geworden. Aan de andere kant, zou het natuurlijk zonde zijn als je als organisator niet kijkt hoe je die kruisbestuivingen zelf kan faciliteren. 

 1) Spotify Sessies

Een van mijn favoriete onderdelen van hybride events, is on-demand content. Rondom bepaalde sprekers is zoveel interessante content te fabriceren en publiceren, dat je er meerdere events mee kan vullen. De combinatie van een korte live keynote en aanvullende on-demand content, is goud. Je kan dit op verschillende manieren strategisch inzetten voor een event.

Door de on-demand content drupsgewijs door het jaar online te publiceren, kan je prachtig een community opbouwen, onderhouden en enthousiasmeren voor het volgende event. Je kan deze content ook toegankelijk maken enkel voor bijvoorbeeld premium tickets, om zo meer inkomsten te generen. In een tijd waar de aandachtspanne van mensen steeds kleiner wordt, is het daarnaast een uitkomst om het publiek beter betrokken te maken. Geen ellenlange keynotes meer die mensen al tig keer hebben gezien, maar korte verhalen die het publiek prikkelt om aanvullende content online op te zoeken. Dit zorgt er ook voor, dat het behapbaarder is voor mensen en dat ze niet hele dagen semi-verplicht moeten afschrijven om ergens live in een zaal te zitten, maar echt alles op eigen tempo kunnen gaan consumeren.

2) Virtuele pepermuntjes & bragging rights

Goodybags hebben snelle evolutie doorgemaakt. De pennen en pepermuntjes zijn inmiddels vervangen door doe-het-zelf swag en virtuele cadeau’s.  Duurzaamheid is een van de hoofdthema’s in de event branche geworden en dat zorgt er voor, dat je niet zomaar meer onnodige rommel op het publiek kan dumpen. Big data van virtuele cadeau’s zorgt er daarnaast voor dat je het effect en enthousiasme van de ontvanger prachtig in kaart kan brengen, wat ook zeer interessant is voor sponsoren. Daarnaast zijn er zoveel technologische innovaties, die weer heel veel nieuwe mogelijkheden bieden voor event organisatoren.

Naast virtuele goodybags met vouchers van partners, zet ik ook steeds vaker NFT’s in. Geïnspireerd door andere de Oscars, waar alle bezoekers een NFT kregen van een prachtig digitaal kunstwerk en Consensus, waar de 30.000 bezoekers een NFT-swag-bag kregen, vol NFT’s van sponsoren. Je kan bijvoorbeeld voor alle bezoekers een uniek virtueel kunstwerk laten maken, maar ze bijvoorbeeld ook inzetten als digitale event-badge met extra functionaliteiten. Eerder schreef ik al over POABs en partijen als Playboy en club Amnesia, die NFT’s inzetten om bepaalde bezoekers, bepaalde toegangsrechten te geven.

Mijn laatste grote fysieke event waar ik bij was voordat corona uitbrak, het World Economic Forum in China, werd al geëxperimenteerd met digitale badges die toegang gaven tot bepaalde sessies, zelfs in combinatie met een gezichtsscan. Niet alleen een stuk veiliger; doordat dit op de blockchain staat is er niet mee te frauderen en kan scalping (doorverkopen van gewilde tickets tegen woekerprijzen) bijvoorbeeld worden voorkomen, maar door de digitale check-ins kan je bijvoorbeeld ook live jouw locatie delen voor het netwerken. Iets wat ik al zie gebeuren op de grote TED events en SXSW.

LEES OOK: Web3: hoe ziet het internet van de toekomst er uit?

Ook hier kan je bepaalde NFT-elementen gebruiken voor de upsell van typen event tickets. NFT’s worden soms ook wel eens gezien als ‘digital bragging rights’; het digitale bewijs dat je iets unieks bezit of op een unieke bijeenkomst bent geweest. Een lunch met een bijzondere spreker, een speciale sessie voor genodigden; je kan het zo gek niet verzinnen of je kan dit soort zaken programmeren in een NFT en daarmee persoonlijke hybride belevingen makkelijk mogelijk maken om te delen met het netwerk van de individuele bezoekers.

3) Blended belevenissen

Onderzoek laat zien, dat meer dan de helft van de event organisatoren, het heel erg lastig vind om virtueel unieke en memorable belevenissen te creëren, vergeleken met fysieke events.

Toegeven, het kan soms ook erg lastig zijn, om echt een ‘unified’ ervaring neer te zetten, die voor zowel het fysieke als virtuele publiek leuk en werkbaar is.

Hier zet ik zelf eerder in op hybride belevenissen, die voor beide publieken echt apart zijn of ‘blended’; waar bezoekers moeiteloos kunnen wisselen tussen fysieke en online belevenissen. Een mooi voorbeeld is dat van Tomorrowland, wat voor haar Winter Festival in maart, een online NFT speurtocht heeft opgezet, waarbij de winnaars toegang krijgen tot exclusieve gedeelten op het festival terrein.https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8350862521791580624

 4) Hybride handjes schudden

Voor corona waren er al talloze event apps die werden gebruikt om informatie rondom het event, zoals het programma, bekend te maken bij het publiek en soms ook het netwerken te faciliteren. De afgelopen twee jaar zijn die mogelijkheden waanzinnig uitgebreid en zie je niet alleen zeer krachtige AI-gebaseerde matchmaking, maar juist ook allerlei hybride mogelijkheden. Netwerken blijft naast inspiratie, de belangrijkste reden voor mensen om een event te bezoeken, dus is het ook zaak als event organisator, om dit goed te faciliteren. Als er een hybride publiek is, dan is het ook belangrijk om hier extra aandacht aan te geven.

Ik zie hier nog te vaak, dat beide publieken maar van elkaar worden afgesloten in aparte netwerkomgevingen. Een gemiste kans. De afgelopen tijd zag ik zelf bij events die ik organiseerde, dat de bezoekers echt met ‘het andere publiek’ wilde connecten, omdat in beide interessante mensen zaten. Het is hier belangrijk om dit heel goed van te voren uit te werken en goed te faciliteren tijdens het event zelf.

Bedenk hoe je zelf als fysieke bezoeker het liefst met een virtuele bezoeker gaat netwerken; zittend op een comfortabele stoel en met stabiele wifi. Omdat videobellen stroom vreet, het liefste ook gelijk met een stekkerdoos of stopcontact in de buurt.

Faciliteer de ontmoetingen ook online, door bijvoorbeeld in het programma virtuele breakout sessies en speeddating te organiseren waar het fysieke publiek ook naar toe wordt gelokt. Dat kan je bijvoorbeeld doen, door sprekers hier ook virtueel uit te nodigen, om na te praten.

Vaak wordt na het programma snel de livestream afgekapt en het virtuele platform gesloten. Houd dit tot de dag na het event open en toegankelijk voor iedereen en zorg daarnaast, dat je goed rekening houdt met de tijdzones van de bezoekers.

5) Meeten in de metaverse

Een van de grootste buzz-words momenteel is natuurlijk de metaverse, waar ik eerder over schreef en wat volgens Forbes ‘the next big things for events and conferences’ is. De afgelopen tijd heb ik hier zelf al uitgebreid mee lopen experimenteren; van het organiseren van een event tot er een hosten in de metaverse. De mogelijkheden zijn eindeloos; je hebt geen harde conferentiezaalmuren en kan dus helemaal zelf een virtuele event space gaan ontwerpen; The Sims voor events. Maak je de omgeving een groot Frankwatching-groene omgeving met rondlopende virtuele panters of laat je de redactie virtueel een welkomstliedje zingen bij het inchecken; je kan wat als creatieveling echt helemaal los met out of the box een event designen.

Maar daar ligt ook gelijk de uitdaging; de technologie is nog erg nieuw en daardoor zal het veel tijd kosten om iets dergelijks helemaal uit te werken en te ontwikkelen. Daarnaast zie ik ook nog heel veel gebruikers stoeien met het simpelweg deelnemen via een VR bril. De mogelijkheden zijn eindeloos en gaan echt heel veel waarde toevoegen aan events. Dat laten de events die al hebben plaatsgevonden in de metaverse heel duidelijk zien. Voor nu kan ik enthousiastelingen vooral aanbevelen om eerst eens te verkennen hoe alles er uit ziet en werkt, bijvoorbeeld tijdens de wekelijkse Nederlandse metaverse meetup. Een tussenweg is het werken met een Cardboard-app, zoals wij een paar keer ook bij TEDx hebben gedaan:https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=8258582966508106529

 Nadat we een tijd lang geen fysieke events mochten beleven, zie ik nu veel organisatoren weer vol hierop inzetten. Toch zie ik het hybride normaal snel ontwikkelen en ook echt veel waarde toevoegen. Bij elk event wat ik organiseer, testen sprekers en bezoekers positief op corona en ben ik blij, dat alles hybride toegankelijk is. Zoals dat met veel technologische ontwikkelingen gaat; ‘gradually, then suddenly’. Ik kijk dan ook ontzettend uit naar alle gave nieuwe ontwikkelingen die we in de komende tijd zien ontvouwen.

Makkelijke ‘money grab’ of juist een eindeloze nieuwe stroom aan mogelijkheden voor organisaties? Ook al werd de eerste NFT al in 2014 gemaakt, het afgelopen jaar zijn de ontwikkelingen door het dak gegaan. Steeds meer organisaties maken volop gebruik van de vele nieuwe mogelijkheden die de technologie biedt, naast het simpelweg geld verdienen met verkopen van items. In deze blog 4 mogelijkheden hoe jij NFT’s kan inzetten voor jouw organisatie.

NFT’s hebben het afgelopen jaar een heel nieuw type economie geopend, waarmee digitale makers, artiesten, merken en anderen unieke digitale activa kunnen aanbieden die slechts één eigenaar tegelijk hebben. Ook hebben ze in mijn optiek een heel nieuw marketingveld geopend voor organisaties, wat nieuwe manieren geeft om klanten en fans te betrekken, nieuwe typen ervaringen aan te bieden, de naamsbekendheid en loyaliteit te vergroten en nieuwe inkomstenbronnen op te zetten.

Weg met de flippo’s en frequent flyer miles

Niet alleen sportclubs, maar alle typen organisaties zetten NFT’s in om fans meer betrokken te maken. Door bepaalde voordelen en extra’s te geven aan elke persoon die een NFT verkoopt, of juist door NFT’s gratis weg te geven aan een groep fans (een zogenaamde ‘airdrop’). Een Amerikaanse krant gaf zo bijzondere rondleidingen bij NASA weg voor haar trouwe lezers, Tequillamerk Patrón gaf virtuele flessen tequila weg en Paris Hilton gaf het publiek van ‘The Tonight Show’ allemaal een NFT als dank voor hun komst.

Eerder gooide de Amerikaanse basketbalorganisatie NBA al hoge ogen, door $350 miljoen aan NFT’s te verkopen van alle ‘top shots’ die in de competitie zijn gemaakt. Inmiddels zijn ook veel voetbalclubs zoals FC Barcelona en PSV bezig met de uitgifte van NFT’s en wordt de koop van een club in Engeland zelfs gefinancierd door de verkoop van NFT’s.

Er worden hier heel uiteenlopende modellen gebruikt, van belonen tot beslissen, om fans meer betrokken te maken. Belonen door iets extra’s te geven als trouwe fans een NFT kopen of een groep fans juist een gratis NFT te geven. Betrokken te maken, door iedereen die een bepaalde (groep) van NFT’s heeft gekocht, bijvoorbeeld mee te laten beslissen; de voetbalclubs Fortuna Sittard en Juventus laten eigenaren van hun NFT’s bijvoorbeeld meebeslissen over het design en inrichting van de nieuwe spelersbus.

De zwamvlok

Ook het opzetten van een community door middel van NFT’s, kan ontzettend krachtig zijn. Een mooi recent voorbeeld hiervan is VeeFriends, wat is opgezet door marketing guru Gary Vaynerchuk. Hij gaf iets meer dan 10.000 NFT’s uit, die allemaal toegang geven tot zijn online community en events. Daarnaast hebben ze ook verschillende eigenschappen en geven de meest zeldzame, de mogelijkheid voor een 1-1 conversatie met Gary. 

De NFT communities schieten als paddestoelen uit de grond en NFT’s worden dan ook wel ‘social currencies’ genoemd binnen communities. Veel organisaties spelen hier ook slim op in. Je komt bijvoorbeeld enkel de virtuele Playboy community (“the mansion”) binnen als je een van de 12.000 ‘Rabbitar’ NFT’s hebt. Een van de meest bekende en beste clubs wereldwijd, de Amnesia op Ibiza (waar ik adviseur ben), heeft inmiddels haar club in de Metaverse nagebouwd, waar je bepaalde VIP-decks alleen binnenkomt als je een bepaald type NFT hebt.

LEES OOK: Wat is ‘next’ voor NFTs? Drie gave ontwikkelingen

Een succesvol NFT-project begint in mijn optiek eerst met het kijken naar jouw community. Kijken naar wat er speelt en waar mensen echt om geven; ze beginnen vanaf de grond af, en niet van bovenaf. Als we kijken naar de manier hoe organisaties in contact raken en blijven met hun klanten, dan zie je dat dit ook eigenlijk niet meer gaat over de organisatie zelf, maar echt over de ideeën, verhalen en gezamenlijke passie(s) die mensen samenbrengen. Een mooi voorbeeld hierin is de ‘DinnerDAO’, 

Het gemeenschapsaspect en verhaal is in veel opzichten in mijn optiek, dan ook net zo belangrijk als NFT zelf. Laatst hoorde ik de prachtige vergelijking van een NFT community met een zwamvlok; het onderling verbonden schimmelnetwerk dat een gemeenschap vormt, net zoals boomwortels met elkaar in verbinding staan.

Eerder schreef ik al over Decentraal Automone Organisaties (DAO’s_, in de basis geprogrammeerde organisaties op de blockchain, waarbij de ‘regels’ worden vastgelegd in zogenaamde ‘smart contracts’. DAO’s zijn meestal ook de technische basis voor NFT communities. Een mooi voorbeeld is hier de DinnerDAO. Je kan hier lid worden door een bepaalde NFT te kopen en krijgt daarna toegang tot de community, waar de restaurants worden besproken voor het volgende eetfeest. Stemmen gaat decentraal via Snapshot en betalingen van het eten worden automatisch via cryptovaluta geregeld.  

De digital twins

Sapjes, nootmuskaat en talapiafilet waren de eerste consumenten producten waarbij consumenten, door middel van blockchain technologie, de hele toeleveringsketen konden bekijken middels een app, konden kijken wie wat betaald kreeg in elke stap van het proces en of claims zoals ‘duurzaam’ wel klopten. Inmiddels worden oneindig veel consumentengoederen op de blockchain gezet, van medicijnen tot groente. Als ik hierover spreek, dan hoor ik vaak vooral hoongelach en vragen waarom dit nodig is. Maar er overlijden gemiddeld per jaar volgens de World Health Organization nog steeds 500.000 mensen aan fout voedsel en honderdduizenden mensen aan fake medicijnen.

Als jij een dure merktas of schoenen koopt, dan wil je dat deze echt zijn en dat je geen kopie mee naar huis neemt. Daarom zie je steeds meer merken, zoals Prada, Cartier en Louis Vuitton, die van hun fysieke items ook een NFT maken, zodat je als eigenaar met het scannen van een QR code, kan zien of het item echt is.

Nike gaat met haar ‘cryptokicks’ nog een stap verder en laat gebruikers in de app zelfs de digitale schoenen aanpassen en doorverkopen. Daarnaast heeft het bedrijf recent het platform Cryptokickers opgezet, waarmee je jouw eigen virtuele Nike’s kan designen, er een NFT van kan maken en gelijk kan verkopen. 

Het zijn niet alleen de bekende kledingmerken die van fysieke producten, een NFT maken. Van wijnboeren tot producenten van banken, talloze bedrijven maken een ‘digital twin’ van bestaande fysieke producten. Dit is redelijk makkelijk om te doen en het kan niet alleen interessant zijn als nieuwe manier om loyale klanten te belonen, steeds meer bedrijven verdienen ook goed geld aan het verkopen van NFT’s. Adidas verkocht zo het afgelopen jaar al voor meer dan $20 miljoen aan NFT sportkleding.

Zijn deze ‘digital twins’ dan alleen handig om te hebben? Nee, ze gaan een grote rol spelen in het metaverse, waar ik eerder over schreef. Ook al is het voor veel mensen nog een ‘ver van mijn bed show’, het komt sneller dichterbij dan we denken. Microsoft is al bezig met Mesh, de Metaverse versie van Microsoft Teams. Als jij 3D in een vergadering zit of in de eerder beschreven metaverse versie van de Amnesia club staat; wil je dan een standaard 3D pion zijn… of toch gave Nike en GAP NFT’s dragen?https://www.linkedin.com/embeds/publishingEmbed.html?articleId=7485693392443448920

NFT’s; goed voor de goede doelen

Niet alleen commerciële bedrijven, maar ook goede doelen kunnen op een nieuwe, unieke manier gebruik maken van NFT’s. Ik vond het erg jammer, dat het ‘Non-Fungible Animals’ project van het Wereld Natuur Fonds uiteindelijk werd gecanceld, waarmee het prachtige NFT’s wilde gaan verkopen voor het behoud van tien bedreigde diersoorten 

Verschillende goede doelen hebben al NFTs strategisch ingezet voor bewustmaking en fondsenwerving, zoals oceaanbehoud en landbehoud, onderwijs voor vrouwen in Afghanistan, Taco bells verkocht NFT-wraps om scholarships voor kinderen in achterstandswijken te financieren en Charmin verkocht NFT wc-rollen voor mensen in extreme armoede

Goede doelen hebben steeds meer moeite om geld op te halen, vooral bij de jongere generaties. NFT’s kunnen hier een prachtige manier zijn om deze doelgroep op een vernieuwende manier bij te laten dragen aan het doel en ook bewuster te worden van de noodzaak.

De ontwikkelingen gaan steeds sneller op NFT gebied; Samsung maakte al bekend dat het NFT’s gaat ondersteunen in zowel haar nieuwe TV’s als mobiele telefoons, er wordt inmiddels in Azie al meer gezocht op Google naar ‘NFTs’ dan op ‘crypto’  en zoals ik in mijn vorige blog schreef, ontwikkeld de technologie zich zo waanzinnig snel, dat er in rap tempo allerlei nieuwe mogelijkheden bijkomen, zoals POABs en PFP’s.

De reden dat het NFT project van het WNF werd afgeblazen, was vanwege de energieconsumptie die het maken van NFT’s kost. Volgens de meest actuele en betrouwbare schattingen, kosten NFT’s evenveel energie als dat de stad Singapore consumeert. Nu zijn er inmiddels NFT platformen die zo energiezuinig zijn, dat ze zelfs vijf keer zo weinig energie gebruiken, dan een transactie met de VISA kaart, maar de transitie naar deze platformen verloopt moeizaam. Ik word wel echt met de dag enthousiaster over de mogelijkheden van NFT’s als basis voor een nieuwe digitale economie. Een dag in NFT-land lijkt inmiddels wel een jaar in een mensenleven, zó snel gaan de ontwikkelingen. Ik blijf ze nauwgezet volgen!

NFTs zijn ‘talk of town’ en worden inmiddels door talloze grote merken omarmd. Helaas gaat het nieuws over NFT’s voornamelijk over de grote bedragen die er soms voor worden betaald of de mensen die veel geld verdienen met de handel (het zogenaamde flippen). Voor de een zijn het veel te duur verkochte JPGjes, voor de ander een verschuiving van de macht, wat een gouden eeuw voor creatievelingen inluidt. Dit, terwijl er zoveel meer mogelijk is en gaat zijn in de komende maanden met NFT’s. In deze blog vier trends.

Het zijn niet alleen merken als McDonalds en Warner Bros die groots het ecosysteem binnenstappen; recent kondigde Facebook aan dat zij het gebruikers mogelijk wil maken om NFT’s te maken en te verkopen op het platform, naast dat de CEO van Youtube aankondigde ze te willen integreren in het platform, waar Twitter dit recent al deed. Het wordt daardoor ineens in rap tempo voor iedereen mogelijk om makkelijk NFT’s te maken, (ver-)kopen, bewaren en gebruiken. Analisten verwachten dat de markt qua omvang meer dan zal verdubbelen in de komende twee jaar en voor de lancering van de NFT Marktplaats van een van de grootste cryptovaluta handelsplatformen, Coinbase, staan 2.5 miljoen mensen op de wachtlijst.

Buying is the new liking

Het is ontzettend gaaf om te zien, hoe snel niet alleen de interesse in NFT’s groeit, maar ook hoe snel de technologie wordt doorontwikkeld. Waar voor veel mensen NFT’s vooral platte digitale plaatjes betekenen waarin wordt verhandeld, zijn er de afgelopen maanden talloze nieuwe innovaties in het ecosysteem gelanceerd, die allemaal nieuwe mogelijkheden bieden voor merken, makers en consumenten. Het internet heeft geweldige mogelijkheden gegeven om heel makkelijk en gratis zaken als informatie, nieuws, muziek, Tweets, porno en meme’s uit te wisselen, maar miste daarin de mogelijkheid om zaken als identiteit, authenticiteit en eigenaarschap te bepalen, die nodig zijn voor bijvoorbeeld makers om (eerlijk) betaald te krijgen voor hun werk. Daarom zie ik NFT’s dan ook echt zorgen ‘buying is the new liking’.

POABs

Thuis heb ik een groot gewei met honderden event badges, van alle events die ik heb mogen bijwonen. Veel mooie herinneringen, vooral in een tijd dat veel niet mocht. De meeste mensen gooien de badge vaak weg, net als dat je na het scannen van een ticket (voor zover die al niet op de telefoon staat), deze ook in de container verdwijnt als je een festival binnenloopt.

Binnenkort ga ik voor de eerste keer, op een groot event wat ik organiseer over NFT’s, POABs inzetten. Deze Proof of Attendance Protocol, zijn NFT’s die worden uitgegeven aan deelnemers van een event, fysiek of virtueel. Het zijn een soort virtuele badges, die op de blockchain worden vereeuwigd. Je kan hiermee dus bewijzen, dat je een event, fysiek of virtueel, hebt bijgewoond.

Bij de al uitgegeven POABs zie je dat sommige mensen het leuk vinden om als een digitale collectible te houden. Maar de meeste bezoekers van het event, vinden het vooral interessant om aan te tonen dat ze op het event zijn geweest. Dit enerzijds om hun activiteit binnen een community aan te kunnen tonen, anderzijds om voorrang te krijgen op de ticketverkoop van een volgend event of bepaalde voordelen.

Bij eerder uitgegeven POABs, kregen bezoekers bijvoorbeeld, door een zogenaamde ‘airdrop’ (distributie tokens, zoals cryptovaluta of NFTs) na afloop van een event nog een mooie NFT van Adidas. Bij de uitgifte van NFT’s van Kings of Leon kregen de kopers “lifetime front row golden seat tickets”. Het Nederlandse GUTS bied al concrete mogelijkheden om dit soort tickets uit te geven, maar je kan ook zelf aan de slag met het open source project wat online staat.

PFP’s

Katten, kikkers en king kong. Je hebt ze waarschijnlijk al voorbij zien komen op de verschillende social media kanalen; de PFP’s. Het zijn een soort NFT’s die snel in populariteit zijn gestegen. Dat begon in 2017 met Larva Labs, wat 10.000 automatisch gegenereerde avatars gratis weggaf; de zogenaamde CryptoPunks. Inmiddels zijn het cult objecten geworden en ging de duurste CryptoPunk, Alien #7804, recent onder de hamer voor $7.5 miljoen. Veilinghuis Christies heeft zelfs al een aparte afdeling opgezet voor PFP’s.

Voor de een een grappig plaatje, voor de ander een van de eerste herkenbare elementen voor het metaverse. Een PFP is jouw gezicht naar de digitale wereld en kan ook de sleutel zijn of worden, voor bepaalde online communities. Microsoft gaat komend jaar al metaverse-onderdelen, zoals 3D avatars toevoegen in Teams en wil je hier dan een standaard pion-poppetje of toch een kekke cartoon?

PFP’s worden dan ook echt gezien als middel om een eigen digitale identiteit uit te dragen. Algemeen en binnen bepaalde communities. Het voorbeeld hierin is de Bored Ape Yaght Club; een online community waar je alleen toegang toe hebt als je een NFT hebt uit de Bored Ape collectie. Het handelsvolume van deze luie apen was niet alleen al $1 miljard in het afgelopen half jaar, merken als Adidas verbinden zich inmiddels ook met deze community en delen gratis NFT’s uit aan de deelnemers.

Wearables

Het zijn niet alleen de avatars; met de toetreding van allerlei grote kledingmerken, worden echt alle mogelijke kledingitems en -assecores als NFT uitgegeven. Eerder schreef ik al over de NFT tassen van Gucci die voor meer geld werden verkocht dan de fysieke exemplaren. Adidas en Nike verkopen al NFT schoenen en het Amsterdamse The Fabrikant maakt hele NFT kledinglijnen voor merken als Tommy Hilfiger, Adidas en Puma.

Voor veel mensen is dit nog iets nieuws, maar verschillende vrienden van mij die gamen, maken al jaren gebruik van digitale wearables. Als je in een schietspel zit met een team, dan is een bijzonder vest of uniek wapen natuurlijk veel gaver, dan de standaard variant. Deze ‘in-game’ markt kan de komende jaren uitgroeien naar $65 miljard.

Kijken we naar de wereldwijde mode-industrie met $2.7 triljoen omvang, dan kunnen digitale wearables wel eens heel erg groot gaan worden. Ik zag de eerste voorbeelden in de Amnesia; een van de meest bekende clubs van de wereld, op Ibiza. Niet de fysieke variant, maar de virtuele die in de metaverse gebouwd is. Daar kwamen tienduizenden mensen virtueel op af. Gekleed in de mooiste digitale outfits.

Elke week verbaas ik me weer over de nieuwe mogelijkheden die enthousiaste ontwikkelaars hebben gebouwd rondom NFT’s. Van de ‘play to earn’ games, waar ik eerder over schreef en waar bij het bekendse spel Axie Infinity inmiddels $10 miljard in omgaat. Maar ook complete muzieklabels, die volledig op blockchain worden gebouwd en met NFTs en Decentrale Autonome Organisaties (DAO’s, waar ik eerder over schreef), direct artiesten met fans in contact laten komen en op allerlei manieren in de totstandkoming van muziek, kunnen betrekken. Er worden zelfs al films gefinancierd met NFTs.

Inmiddels zie ik ook al verschillende NFT 2.0 bewegingen ontstaan. Dat zijn bijvoorbeeld NFT’s die in de toekomst kunnen worden geüpdatet, maar bijvoorbeeld ook vanuit zichtzelf acties kunnen uitvoeren, zoals dag en nacht varianten, gebaseerd op het moment van de dag. Er zijn ook al NFT’s met meerdere onderliggende bestanden, zoals een boek NFT, wat de voorkant, de PDF en het audioboek bevat.

Ook worden NFTs steeds vaker voor bepaalde doeleinden gebruikt. Zo kan je in de Verenigde Staten al leningen en hypotheken afsluiten met een NFTs als onderpand en wil Twitter met het gebruiken van NFTs als profielfoto’s, fake accounts tegen gaan.

De ontwikkelingen op NFT vlak blijven zo snel gaan, dat bij publicatie van deze blog waarschijnlijk alweer allerlei nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan. Ik blijf ze vol enthousiasme volgen!